Từ vị trí cửa ngõ kết nối trung tâm tỉnh với các địa bàn phía Bắc, địa phương đang từng bước định hình hướng phát triển mới, lấy quy hoạch, hạ tầng và công nghiệp làm động lực, đồng thời khai thác hiệu quả tiềm năng nông, lâm nghiệp, kinh tế tư nhân và các sản phẩm đặc trưng.
Xã Yên Sơn được thành lập trên cơ sở sáp nhập thị trấn Yên Sơn và các xã Chân Sơn, Lang Quán, Tứ Quận, có diện tích tự nhiên 117,92 km2, gồm 57 thôn với trên 31.600 người. Trên địa bàn có 17 dân tộc cùng sinh sống, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn 52%. Không gian của khu vực trung tâm trước đây được kết nối với vùng sản xuất nông, lâm nghiệp, cụm công nghiệp, các khu dân cư và địa bàn giàu bản sắc văn hóa, tạo nền tảng để địa phương tổ chức lại hoạt động kinh tế theo hướng liên kết, phát huy lợi thế từng vùng.
Hạ tầng mở hướng phát triển
Yên Sơn có Quốc lộ 2, đường Quang Trung kéo dài, cao tốc Tuyên Quang - Hà Giang đi qua và tuyến đường thủy sông Lô. Đây là điều kiện thuận lợi để mở rộng giao thương, thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp, dịch vụ và kết nối vùng nguyên liệu với thị trường. Cụm công nghiệp Thắng Quân rộng 58,1 ha, tỷ lệ lấp đầy đạt trên 70%, tập trung các cơ sở sản xuất, chế biến gỗ, giày dép và một số sản phẩm công nghiệp khác. Trên địa bàn còn có Nhà máy thủy điện Sông Lô 8B, góp phần bổ sung năng lực sản xuất công nghiệp và tạo nguồn thu cho địa phương.
Hoạt động sản xuất công nghiệp trong những tháng đầu năm 2026 tiếp tục được duy trì. Riêng trong tháng 8, Công ty cổ phần Woodsland Tuyên Quang sản xuất khoảng 4.860 m3 sản phẩm gỗ; Công ty trách nhiệm hữu hạn J-Star Vina Tuyên Quang sản xuất trên 300.000 đôi giày, dép. Các doanh nghiệp chủ động nguồn nguyên liệu, tìm kiếm và mở rộng thị trường tiêu thụ, qua đó duy trì sản xuất, việc làm và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế của địa phương. Hoạt động thương mại, dịch vụ cơ bản ổn định; chợ trung tâm tiếp tục đáp ứng nhu cầu mua bán, trao đổi và lưu thông hàng hóa của người dân.
Bà Lê Thùy Linh, Chủ tịch Công đoàn cơ sở Công ty trách nhiệm hữu hạn J-Star Vina Tuyên Quang cho biết, hệ thống giao thông, hạ tầng trên địa bàn xã Yên Sơn ngày càng thuận lợi, tạo điều kiện cho doanh nghiệp vận chuyển nguyên liệu và tiêu thụ sản phẩm. Từ nay đến cuối năm, công ty tập trung tổ chức sản xuất theo đơn hàng, nâng cao hiệu quả hoạt động, bảo đảm tiến độ giao sản phẩm; đồng thời tiếp tục mở rộng thị trường và duy trì việc làm ổn định cho người lao động. Hiện công ty có trên 1.000 công nhân, thu nhập bình quân từ 6 - 7 triệu đồng/người/tháng. Điều kiện hạ tầng từng bước được cải thiện cùng nguồn lao động tại chỗ là những yếu tố quan trọng để doanh nghiệp yên tâm gắn bó, phát triển sản xuất tại địa phương.
Một trong những nhiệm vụ có ý nghĩa lâu dài đang được Yên Sơn tập trung triển khai là lập Quy hoạch chung đô thị Yên Sơn đến năm 2050. Quy hoạch được định hướng tích hợp yêu cầu phát triển đô thị loại III, đô thị xanh, thông minh, thích ứng với biến đổi khí hậu; tổ chức không gian công nghiệp, dịch vụ, thương mại, logistics và du lịch gắn với Quốc lộ 2, cao tốc Tuyên Quang - Hà Giang, trục phát triển đô thị, tuyến đường thủy sông Lô và các khu dân cư hiện hữu. Địa phương cũng nghiên cứu kết nối Khu dịch vụ phức hợp hồ Ngòi Là, khu đô thị nghỉ dưỡng, Khu công nghiệp Yên Sơn, các vùng sản xuất tập trung và điểm du lịch cộng đồng, tạo sự liên hoàn giữa khu vực đô thị với nông thôn.
Cùng với quy hoạch, Yên Sơn ưu tiên nguồn lực hoàn thiện các tuyến giao thông nội vùng, hạ tầng sản xuất, thủy lợi, nước sinh hoạt, trường học và các thiết chế thiết yếu. Nhiều dự án giao thông, trường học, nhà văn hóa và công trình hạ tầng chuyển tiếp đang được rà soát, tháo gỡ vướng mắc để tiếp tục triển khai. Việc giải quyết những công trình còn thiếu vốn hoặc chậm tiến độ như đường trung tâm xã Lang Quán, tuyến đường ĐH26 từ thôn Mục Bài đi khu vực Làng Chẩu và công trình nhà lớp học, phòng bộ môn Trường Trung học cơ sở Lang Quán có ý nghĩa trực tiếp đối với đời sống người dân và khả năng kết nối giữa các khu vực sau hợp nhất.
Đến tháng 8/2026, tổng kế hoạch vốn đầu tư công của xã là gần 19,944 tỷ đồng; giá trị giải ngân đạt trên 12,605 tỷ đồng, bằng 63,21% kế hoạch. Trong đó, vốn kế hoạch năm 2026 đã giải ngân hơn 8,098 tỷ đồng, đạt 71,31%. Đối với nguồn vốn năm 2025 kéo dài sang năm 2026, nếu trừ phần hết nhiệm vụ chi, tỷ lệ giải ngân đạt 98,74%. Địa phương đang tiếp tục đôn đốc chủ đầu tư, nhà thầu và đơn vị tư vấn hoàn thiện hồ sơ, mặt bằng, thủ tục nghiệm thu, thanh toán; phấn đấu giải ngân toàn bộ kế hoạch vốn được giao, sớm đưa công trình vào sử dụng.
Cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh được triển khai song hành với phát triển hạ tầng. Từ đầu năm đến thời điểm báo cáo tháng 8, xã đã hoàn thiện 250 hồ sơ đăng ký kinh doanh, trong đó có 168 hồ sơ đăng ký mới, 56 hồ sơ thay đổi nội dung hoạt động, 20 hồ sơ chấm dứt hoạt động, một hồ sơ tạm ngừng và năm hồ sơ cấp lại giấy phép. Địa phương đẩy mạnh công khai quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục liên quan đến xây dựng, đất đai và hộ kinh doanh; khuyến khích các cơ sở có đủ điều kiện chuyển sang mô hình doanh nghiệp, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất, cung ứng trong và ngoài tỉnh.
Nguồn thu ngân sách trên địa bàn có chuyển biến tích cực. Đến ngày 20/8/2026, thu ngân sách nhà nước trên địa bàn đạt trên 33,618 tỷ đồng, bằng 95,43% dự toán năm. Tổng thu ngân sách xã đạt hơn 213,489 tỷ đồng, bằng 75,98% kế hoạch. Kết quả này tạo thêm nguồn lực thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời phản ánh sự chuyển động của hoạt động sản xuất, kinh doanh trong không gian xã mới.
Phát huy thế mạnh nông, lâm nghiệp
Bên cạnh công nghiệp và dịch vụ, nông, lâm nghiệp tiếp tục giữ vai trò quan trọng đối với sinh kế của người dân Yên Sơn. Sau hợp nhất, địa phương có điều kiện kết nối các vùng sản xuất từng thuộc Chân Sơn, Lang Quán, Tứ Quận với khu vực trung tâm, doanh nghiệp chế biến và hệ thống giao thông chính. Các vùng cây ăn quả, chăn nuôi gia súc, nuôi ong, nuôi cá lồng và trồng rừng sản xuất đang được tổ chức theo hướng hàng hóa, gắn với tiêu chuẩn chất lượng và nhu cầu thị trường.
Trong sản xuất nông nghiệp, Yên Sơn tiếp tục triển khai các mô hình ghép cải tạo vườn bưởi, trồng ổi, rau an toàn, nuôi gà giống, bò sinh sản và ong lấy mật. Diện tích ngô vụ mùa năm 2026 đạt 95,9 ha, bằng 113,1% kế hoạch. Địa phương chú trọng hướng dẫn người dân chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh, áp dụng kỹ thuật mới và lựa chọn cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện từng vùng. Việc tổ chức sản xuất theo chuỗi được xác định là giải pháp quan trọng để giảm tình trạng manh mún, nâng chất lượng sản phẩm và tạo đầu ra ổn định.
Ông Lý Xuân Quyết, Chi hội trưởng Chi hội Nông dân nghề nghiệp chăn nuôi gia cầm xã Yên Sơn cho biết, từ những mô hình chăn nuôi nhỏ lẻ, sau ba năm hoạt động, chi hội đã hình thành chuỗi liên kết với hơn 20 thành viên, từ cung cấp con giống, thức ăn, thuốc thú y đến tiêu thụ gà giống. Mỗi hộ duy trì quy mô từ 4.000 - 5.000 con, từng bước tạo nên vùng chăn nuôi tập trung. Nhờ áp dụng quy trình tương đối đồng bộ và có sự điều tiết chung của chi hội, chất lượng sản phẩm, đầu ra và giá bán được duy trì ổn định hơn. Thời gian tới, chi hội tiếp tục phát triển hội viên, mở rộng quy mô chăn nuôi và xây dựng thương hiệu gà giống Yên Sơn gắn với chất lượng, uy tín, hướng tới bảo đảm nguồn cung ổn định cho thị trường và nâng cao thu nhập cho các thành viên
Yên Sơn có 106,9 ha sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, 13 sản phẩm OCOP đạt 3 sao và bốn sản phẩm nông, lâm nghiệp, thủy sản có nhãn hiệu hàng hóa. Một số sản phẩm như trà ổi, hoa đu đủ đực ngâm mật ong đã được xuất khẩu sang thị trường Anh. Kết quả này cho thấy nông sản địa phương có khả năng tiếp cận những thị trường rộng hơn khi được chuẩn hóa quy trình sản xuất, đầu tư chế biến, bao bì và xây dựng thương hiệu.
Kinh tế rừng cũng đang tạo nguồn thu đáng kể. Lũy kế đến giữa tháng 8/2026, xã khai thác 170,8 ha rừng, sản lượng gỗ đạt trên 19.237 m3, bằng 65,6% kế hoạch; sản lượng tre, nứa khai thác đạt 149,2 tấn. Tỷ lệ che phủ rừng được duy trì trên 45%. Việc gắn vùng nguyên liệu với các doanh nghiệp chế biến gỗ trên địa bàn sẽ giúp nâng giá trị kinh tế rừng, tạo thêm việc làm và hạn chế tình trạng người dân chủ yếu bán sản phẩm thô.
Địa phương đồng thời định hướng phát triển nông nghiệp xanh, hữu cơ, tuần hoàn, gắn sản phẩm OCOP với hoạt động trải nghiệm và du lịch cộng đồng. Làng văn hóa dân tộc Cao Lan tại thôn Động Sơn đang được xây dựng thành điểm giới thiệu văn hóa và sản phẩm địa phương. Việc duy trì câu lạc bộ văn hóa, phục dựng lễ hội truyền thống, phát triển homestay và dịch vụ phục vụ khách tạo thêm hướng sinh kế cho người dân, bổ sung sản phẩm cho du lịch Yên Sơn.
Theo ông Lê Văn Tuấn, Ủy viên Ban thường vụ Đảng ủy, Phó Chủ tịch UBND xã Yên Sơn, sau sắp xếp đơn vị hành chính, địa phương có không gian phát triển rộng hơn, hội tụ nhiều lợi thế về giao thông, công nghiệp, nông nghiệp hàng hóa và dịch vụ. Xã sẽ tập trung đẩy nhanh tiến độ lập Quy hoạch chung đô thị Yên Sơn đến năm 2050; khai thác hiệu quả lợi thế của Quốc lộ 2, cao tốc Tuyên Quang - Hà Giang và các tuyến giao thông kết nối; ưu tiên nguồn lực hoàn thiện hạ tầng, tháo gỡ khó khăn cho các dự án chuyển tiếp và cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh.
Yên Sơn cũng xác định tiếp tục thu hút các dự án phù hợp với thế mạnh địa phương, nhất là chế biến nông, lâm sản, sản xuất vật liệu xây dựng, điện tử và các ngành dịch vụ. Phát triển công nghiệp sẽ được gắn với vùng nguyên liệu, bảo vệ môi trường, giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh tham gia các chuỗi sản xuất, tiêu thụ có giá trị cao hơn.
Từ một địa bàn được hình thành trên cơ sở hợp nhất bốn đơn vị hành chính, Yên Sơn đang đứng trước cơ hội tổ chức lại không gian kinh tế theo hướng gắn kết và hiệu quả hơn. Những tuyến giao thông, cụm công nghiệp, vùng nguyên liệu, sản phẩm OCOP và giá trị văn hóa bản địa đang từng bước được kết nối. Khi quy hoạch được hoàn thiện, các dự án chuyển tiếp được tháo gỡ và lợi thế địa phương đi vào từng chuỗi sản xuất, dư địa phát triển của Yên Sơn sẽ được chuyển hóa thành nguồn thu, việc làm và sinh kế bền vững cho người dân.
