Chảy qua địa bàn các xã phía nam huyện Cẩm Xuyên (Hà Tĩnh), sông Quèn là nơi ngăn mặn, giữ ngọt, chống ngập úng và giữ nguồn nước tưới cho hàng nghìn ha đất nông nghiệp. Tuy nhiên, tình trạng bồi lắng lòng sông và xuống cấp của các công trình thủy lợi sông Quèn nhiều năm nay đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất, sinh hoạt của người dân.
Theo Chủ tịch UBND xã Cẩm Lộc Nguyễn Viết Đồng, sông Quèn có độ dài khoảng 14km, chảy qua địa bàn các xã Cẩm Thịnh, Cẩm Sơn, Cẩm Trung, Cẩm Hà, Cẩm Lộc của huyện Cẩm Xuyên. Vào mùa mưa, sông Quèn có nhiệm vụ tiêu thoát lũ, chống ngận úng cho 1.950 ha diện tích sản xuất nông nghiệp và dân sinh. Còn mùa khô, sông Quèn cung cấp nước tưới sản xuất cho gần 650 ha đất nông nghiệp của các xã phía Nam Cẩm Xuyên. Trải qua hàng chục năm chống chọi với thiên nhiên, hiện nay, sông Quèn đang bị bồi lắng, lòng sông đang cạn dần khiến cho nhiệm vụ tiêu úng, thoát lũ trong mùa mưa, bão gặp nhiều khó khăn.
Tình trạng bồi lắng lòng sông Quèn xảy ra ở hầu hết các nơi mà dòng sông chảy qua. Tại xã Cẩm Lộc, nếu như trước đây, lòng sông sâu hơn 2 m nhưng hiện nay lòng sông bị bồi lắng, chỗ sâu nhất hiện cũng chỉ còn khoảng 1,2 m. Tại xã Cẩm Hà cũng xảy ra tình trạng tương tự, hai bên dòng sông bị bồi lắng khiến lòng sông bị thu hẹp dần, một số hộ dân còn ra khai hoang trồng lúa khiến dòng chảy bị ảnh hưởng.
Ông Nguyễn Nam, người dân thôn Nguyễn Đối, xã Cẩm Hà cho biết, trước đây, để đi qua bờ sông bên kia, người dân phải đi bằng thuyền nhưng sau nhiều năm bị bồi lắng, giờ đi qua sông nước chỉ xấp xỉ đầu gối.
Do sông Quèn bị bồi lắng nên vào mùa sản xuất lúa, hệ thống thủy lợi không đủ để cung cấp nước tưới cho lúa. Vào mùa khô, sông thường kiệt nước còn mùa mưa thì không thoát lũ kịp, gây ngập úng tại nhiều địa phương.
Không chỉ đối mặt với tình trạng bồi lắng, hiện nay, hệ thống tiêu thoát lũ, ngăn mặn giữ ngọt nằm trên tuyến sông Quèn cũng đang xuống cấp, hư hỏng; ảnh hưởng lớn đến chức năng điều tiết dòng chảy. Tại cống sông Quèn xã Cẩm Lộc, hệ thống vận hành sau hàng chục năm sử dụng nay bị hư hỏng các hạng mục như vai cống, cánh cống... khiến nước rò rỉ, không đảm bảo mục tiêu giữ nước vào mùa khô và ngăn nước mặn xâm thực khi xảy ra triều cường.
Cống tràn được xây dựng từ trước năm 1999, chỉ có 3 miệng cống nhỏ, không đáp ứng được mục tiêu thoát lũ vào mùa mưa. Bên cạnh đó, đập tràn trước đây là con đường đi lại sản xuất của người dân nay cũng xuống cấp, mặt trên bị sụt lún nhiều điểm khiến xe cộ không thể lưu thông.
Trước tình trạng sông Quèn bị bồi lắng, hệ thống tiêu thoát lũ trên sông Quèn bị xuống cấp, UBND huyện Cẩm Xuyên đã tiến hành khảo sát, đánh giá hiện trạng và kiến nghị, đề xuất các giải pháp lên các sở, ngành liên quan. Về lâu dài, sông Quèn cần được nạo vét, các hạng mục tiêu thoát lũ trên sông cần được đầu tư nâng cấp để đảm bảo nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt của Nhân dân; chống xâm thực của nước biển vào sâu trong đất liền; tăng khả năng tiêu thoát lũ trong mùa mưa bão...
Theo Phó Chủ tịch UBND huyện Cẩm Xuyên Lê Ngọc Hà: UBND huyện Cẩm Xuyên đã nhiều lần có báo cáo về thực trạng và giải pháp đối với các công trình thủy lợi, phòng chống thiên tai trọng điểm trên địa bàn huyện Cẩm Xuyên gửi các sở, ban ngành liên quan. Trong số đó, huyện đã nhiều lần đề xuất các cấp quan tâm đầu tư dự án nạo vét các tuyến sông, kênh qua địa bàn, bao gồm: sông Quèn, sông Nạc, kênh Xô Viết; xây mới, nâng cấp một số công trình trên tuyến; sửa chữa cụm tràn, cống sông Quèn Cẩm Lộc; sửa chữa cống sông Nạc... Hi vọng, trong thời gian tới, dự án được Trung ương và địa phương đưa vào kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 để đảm bảo nhiệm vụ tiêu thoát lũ, phục vụ sản xuất và đời sống dân sinh của Nhân dân các xã phía Nam Cẩm Xuyên.
Hoàng Ngà
