Là một Di tích cấp quốc gia, song di tích Phôi Phối - Bãi Cọi ở xã Xuân Viên, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh, chưa được các cấp chính quyền địa phương quan tâm bảo tồn.
Theo phản ánh của cử tri, nhân dân và chính quyền địa phương xã Xuân Viên, huyện Nghi Xuân, nhiều hộ dân sống xung quanh khu di tích tự ý lấn chiếm. Di tích không có biển báo, không có chỉ dẫn giới thiệu nên rất nhiều người tưởng đó là bãi đất hoang.
Tại nhiều cuộc họp cử tri, người dân đã phản ánh lên các cấp chính quyền, nhưng đến nay di tích vẫn chưa được quan tâm đầu tư, bảo vệ. Ông Phan Xuân Thủy, Phó Chủ tịch xã Xuân Viên, huyện Nghi Xuân cho biết, sau khi được công nhận là Di tích cấp quốc gia, Phôi Phối - Bãi Cọi không có bảo vệ, nhiều người dân xã Xuân Lĩnh giáp ranh với di tích lấn chiếm, không có mốc, khu vực địa lý rõ ràng. Xã mong muốn các cấp chính quyền sớm xây hàng rào bảo vệ, ngăn chặn tình trạng lấn chiếm.
Di tích Phôi Phối - Bãi Cọi được xếp hạng cấp quốc gia tại Quyết định số 672/QĐ/BVHTTDL ngày 7/2/2013 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Theo hồ sơ khoanh vùng bảo vệ di tích, diện tích Khu vực bảo vệ I là 60.000 m2.
Di chỉ Phôi Phối - Bãi Cọi được phát hiện từ năm 1974, do Viện Khảo cổ học Việt Nam phát hiện khi nghiên cứu di tích liên quan đến thời kỳ Hùng Vương ở Nghệ Tĩnh. Đến năm 1976, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, Ban Đông Nam Á và Ty Văn hóa Nghệ Tĩnh phối hợp tổ chức khai quật, thu được 460 hiện vật chất liệu bằng đá và 34.991 mảnh gốm, phân thành 3 nhóm là đồ đựng, đồ trang sức.
Ngoài ra còn phát hiện thêm một số đồ gốm có hoa văn, gốm đã tô màu. Căn cứ vào đặc trưng đồ gốm, đồ đá và mối quan hệ giữa các di chỉ khảo cổ học trong vùng như Thạch Lạc, Thạch Lâm, Thạch Đài, Thạch Vĩnh (cồn Lôi Mốt), Núi Nài, Quỳnh Lưu (Trại Ổi)… các nhà nghiên cứu nhận định đây là di tích cư trú, có niên đại thuộc hậu kỳ đá mới.
Từ năm 2008 đến nay, Viện Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, Viện Khảo cổ học, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bảo tàng Hà Tĩnh đã phối hợp điều tra, thám sát khu vực và phát hiện khá nhiều hiện vật quý, trong đó đồ đá có những hòn ghè, hòn nghiền; đồ đồng có rìu lưỡi xòe, rìu lưỡi vũm có họng tra cán; đồ sắt có dao găm, giáo, rìu hình chữ U; đồ thủy tinh có khuyên tai 3 mấu màu xanh ngọc... Đặc biệt, tại đây còn phát hiện nhiều hình thức mộ táng với kiểu táng mộ chum, mộ bình và mộ đất.
Di tích Phôi Phối - Bãi Cọi là sự pha trộn của nền văn hóa Sa Huỳnh - Đông Sơn. Qua khai quật cho thấy đây là vùng đệm, điểm giao thoa của hai nền văn hóa nổi tiếng của thời sơ sử nước ta. Sự giao thoa, hòa trộn của các yếu tố văn hóa trong di tích Phôi Phối - Bãi Cọi cho thấy văn hóa vừa thống nhất, vừa đa dạng và độc đáo của di tích này.
Trong quá trình triển khai đề án xây dựng huyện Nghi Xuân đạt huyện chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu điển hình về văn hóa gắn với phát triển du lịch, huyện Nghi Xuân đã có tờ trình gửi UBND tỉnh Hà Tĩnh đề nghị hỗ trợ kinh phí lập quy hoạch, xây dựng bảo vệ di tích Phôi Phối - Bãi Cọi. Việc bảo tồn di tích rất quan trọng và cần thiết, vừa phục vụ công tác quản lý, khai thác và phát huy giá trị di tích, đồng thời đáp ứng được mong mỏi của cử tri và nhân dân trong huyện.
Theo ông Bùi Việt Hùng, Phó Chủ tịch huyện Nghi Xuân, để phát huy giá trị văn hóa của di tích Phôi Phối-Bãi Cọi, huyện lập quy hoạch, trình UBND tỉnh lập dự án đầu tư bảo vệ di tích. Trước mắt tập trung xây dựng bờ rào để bảo vệ, sau đó là xây dựng nhà trưng bày các hiện vật và dựng lại các hố thám sát để người dân biết đến di tích này. Huyện mong muốn có sự quan tâm hỗ trợ kinh phí của tỉnh, của Trung ương.
Trao đổi với phóng viên TTXVN, lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Tĩnh cho biết, di tích Phôi Phối - Bãi Cọi có diện tích rộng, các hiện vật nằm dưới lòng đất, phân bố rải rác, không tập trung. Vì vậy, việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích cần phải được tính toán kỹ và có phương án khoa học. Sở mong muốn tỉnh và huyện Nghi Xuân lập phương án đầu tư, xây dựng hàng rào bao quanh toàn bộ khu di tích, theo diện tích đã được khoanh vùng trong hồ sơ xếp hạng, đồng thời tăng cường công tác tuyên truyền để nhân dân cùng bảo vệ di tích.
Công Tường
