Tại Hội nghị quốc tế "Khám phá tiềm năng về dược chất, độc tính và kinh tế - xã hội của những chiết xuất tự nhiên tại khu vực phía Bắc Việt Nam" do Khoa Sinh học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học quốc gia Hà Nội tổ chức ngày 8/11 ở Hà Nội, một số nhà nghiên cứu sinh học đã công bố các kết quả nghiên cứu về đặc tính sinh học của một số loại cây dược liệu, nhằm bảo vệ và khai thác hợp lý nguồn tài nguyên cây thuốc thiên nhiên.
Nông dân xã Lùng Phinh (Bắc Hà, Lào Cai) chăm sóc cây dược liệu Atiso. Ảnh: Quốc Khánh - TTXVN
Việt Nam là một trong những quốc gia có tài nguyên phong phú về cả hệ sinh thái thực vật cũng như hệ vi sinh vật, đặc biệt là vùng miền núi phía Bắc. Dựa vào đó, nền y học cổ truyền lâu đời của Việt Nam cũng đã sử dụng các loại cây đặc hữu để đưa vào trong các bài thuốc dân gian. Tuy nhiên, phần lớn các cơ chế sinh học của các bài thuốc này vẫn chưa được nghiên cứu và làm sáng tỏ. Bên cạnh đó, việc khai thác các cây dược liệu bản địa còn nhiều bất cập ở khu vực phía Bắc Việt Nam, chưa tương xứng với tiềm năng và chưa đóng góp được nhiều cho sự phát triển kinh tế địa phương.
Do vậy, các nhóm nghiên cứu thuộc Khoa Sinh học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội đã phối hợp với các đối tác của Đại học Liège, Đại học Mons, Đại học Namur (Bỉ) và nhóm nghiên cứu Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) để triển khai dự án "Khám phá tiềm năng về dược chất, độc tính và kinh tế- xã hội của những chiết xuất tự nhiên tại khu vực phía Bắc Việt Nam", do Quỹ của Viện Hàn lâm nghiên cứu và giáo dục Đại học Bỉ (ARES) tài trợ từ năm 2017-2022.
Phát biểu tại hội nghị, ông Trần Quốc Bình, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết: Đây là một dự án quan trọng góp phần làm sáng tỏ bản chất dược lý của các cây dược liệu, vốn chỉ được sử dụng dựa trên kinh nghiệm dân gian. Đặc biệt, việc này được thực hiên bằng các nghiên cứu bài bản, cung cấp cơ sở khoa học vững chắc về hoạt tính của các cây dược liệu và vi sinh vật liên quan. Qua đó, dự án còn góp phần xây dựng một đội ngũ nhà khoa học liên ngành đủ năng lực nghiên cứu một cách tổng hợp về cây dược liệu; mở ra tiền đề hợp tác giữa các nhà khoa học với các bên liên quan trong lĩnh vực dược liệu cổ truyền. Đồng thời, dự án góp phần hỗ trợ khai thác hiệu quả và bền vững nguồn tài nguyên dược liệu rất tiềm năng của Việt Nam; hứa hẹn mang lại tác động kinh tế - xã hội thực sự hiệu quả hơn.
Trong quá trình thực hiện dự án này, 3 nghiên cứu sinh của Khoa Sinh học – Trường Đại học Khoa học Tự nhiên đã được đào tạo và thực hiện thành công các đề tài nghiên cứu tại trường đại học của Bỉ; có 15 bài báo công bố khoa học trên các tạp chí quốc tế uy tín; 7 báo cáo tham luận nghiên cứu tại các hội nghị khoa học quốc tế. Bên cạnh đó, 13 ông lang, bà mế của tỉnh Tuyên Quang và Hà Giang cùng 10 sinh viên Trường Y học cổ truyền Tuệ Tĩnh đã được đào tạo để tham gia quá trình nghiên cứu tại địa phương. Có 1 nghiên cứu "Thị trường dược liệu ở Miền núi phía Bắc Việt Nam: Tiềm năng và cơ hội, dưới góc nhìn kinh tế xã hội" đã được triển khai tại các tỉnh Hà Giang, Tuyên Quang, Bắc Ninh, Lào Cai và Hòa Bình.
Các nhà khoa học cũng đã thu thập 22 loài thực vật (tô mộc, bồ công anh cao, mộc tặc trãi, cỏ tháp bút xoè, bòn bọt, phòng phong thảo, bọ mẩu, tiết dê lá dày, Hoàng Liên ôrô lá dày; đa lá lệch; gắm núi, râu hùm; náng hoa trắng; bùm bụp; mạn mân; dạ cẩm; trứng cuốc; lan kiếm; khổ sâm; dây đau xương; phòng kỳ xuân liên và mộc hương lá nhọn) để nghiên cứu các nhóm đặc tính như: thử nghiệm hoạt động chống ung thư; thử nghiệm hoạt tính chống viêm; kháng khuẩn; kháng nấm; kháng virus; thử nghiệm độc tính với phôi…
Các đại biểu tham dự hội nghị cũng chia sẻ những bài học kinh nghiệm và đề xuất tiếp tục phát triển sáng kiến về mô hình "Liên kết nghiên cứu sản xuất dược liệu theo chuỗi sản phẩm thương mại ứng dụng nền tảng hợp tác đa ngành khoa học" phù hợp với nhu cầu thị trường để tạo ra sinh kế từ dược liệu cho các cộng đồng miền núi phía Bắc; khai thác bền vững nguồn gen dược liệu quý hiếm của Việt Nam và phát huy được vai trò của các bài thuốc cổ truyền kết hợp với nghiên cứu khoa học.
Việt Hà
