Giữa miền đất trù phú dưới chân dãy Cham Chu hùng vĩ, có một phiên chợ chỉ họp một lần trong năm nhưng lại neo giữ ký ức của bao thế hệ. Chợ Thụt, xã Phù Lưu (tỉnh Tuyên Quang), không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa, mà còn là không gian văn hóa đặc biệt, nơi con người tìm về niềm tin, tình thân và những giá trị bền chặt của cộng đồng.
Ngay từ sáng sớm ngày mùng 2 tháng Hai âm lịch, khi sương còn vương trên triền núi, dòng người từ khắp các ngả đường đã đổ về thôn Thụt. Người đi bộ, người đi xe máy, người từ bên kia sông Lô cũng tìm đường về hội. Tất cả như bị cuốn hút bởi một “lời hẹn” đã có từ bao đời, một phiên chợ không chỉ để mua bán, mà còn để gặp gỡ, để nhớ, để thương.
Phiên chợ của ký ức và những cuộc gặp gỡ
Tên gọi “Thụt” gắn với Họng Thụt - nơi các dòng nước từ đỉnh Cham Chu hội tụ rồi đổ ra sông Lô. Từ xa xưa, đây đã là điểm giao thương thuận lợi của cư dân vùng cao. Trải qua thời gian, nơi này không chỉ là chốn buôn bán, mà còn trở thành không gian văn hóa, tín ngưỡng với đền Mẫu, đền Quan Thánh linh thiêng, nơi người dân gửi gắm ước nguyện về bình an, may mắn.
Chợ Thụt vì thế mang trong mình hai lớp nghĩa: Một phiên chợ đời thường và một không gian tâm linh. Người ta đến chợ không vội vã, không ồn ào mặc cả. Họ đến để tìm lại người quen, để gặp lại bạn cũ, thậm chí là người thương năm xưa.
Bà Hoàng Thị Xuyến, Bí thư Đảng ủy xã Phù Lưu chia sẻ: Chợ Thụt không chỉ là sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng mà còn là nơi gắn kết con người. Qua nhiều thế hệ, bà con vẫn gìn giữ, duy trì lễ hội như một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần. Đây cũng là không gian để các giá trị văn hóa truyền thống được bảo tồn và lan tỏa.
Đi giữa dòng người trong sắc áo rực rỡ của các dân tộc Dao, Tày, Nùng, Cao Lan…, dễ dàng bắt gặp những nụ cười, những cái bắt tay thân tình. Có người đi chợ chỉ để… “đi cho biết”, có người đi để tìm lại ký ức. Cũng có những ánh mắt e ấp của trai làng, gái bản - nơi những mối duyên bắt đầu từ một lần gặp gỡ nơi chợ hội.
Phụ nữ dân tộc lựa chọn trang phục, phụ kiện truyền thống tại Lễ hội Chợ Thụt, xã Phù Lưu (Tuyên Quang).
Một người phụ nữ đứng tuổi, trong bộ trang phục truyền thống rực rỡ, vừa chọn lại chiếc khăn đội đầu vừa cười hiền. Chị Hoàng Thị Ngần, quê ở xã Phù Lưu nhưng đã đi lấy chồng tận Cao nguyên đá Đồng Văn năm nào cũng thu xếp trở về dự chợ.
“Dù đi đâu, cứ đến ngày này là tôi lại nhớ chợ Thụt. Về đây không chỉ để đi chợ mà còn để gặp lại người thân, bạn bè, tìm lại những ký ức xưa. Có khi chỉ cần đứng giữa dòng người đông vui như thế này thôi cũng thấy lòng mình ấm lại”, chị Ngần chia sẻ.
Gửi gắm niềm tin, ước vọng
Các sản phẩm nông sản, đặc sản truyền thống của địa phương được đông đảo du khách lựa chọn tại Chợ Thụt, xã Phù Lưu (tỉnh Tuyên Quang).
Điều làm nên nét riêng của chợ Thụt chính là quan niệm “mua may, bán rủi”. Mỗi món hàng được trao tay không chỉ mang giá trị vật chất mà còn gửi gắm niềm tin, ước vọng của người mua, người bán.
Người mua không mặc cả, người bán không đặt nặng lợi nhuận. Có khi một món hàng được trả cao hơn giá trị thực, nhưng người mua tin rằng đó là cách “mua may”, để cả năm hanh thông, thuận lợi. Ngược lại, người bán coi việc bán đi như “bán rủi”, gạt bỏ những điều không may của năm cũ.
Dọc các gian hàng, từ nông sản, giống cây, con giống đến trang phục, đồ thổ cẩm, trang sức… tất cả đều mang đậm dấu ấn của vùng đất Phù Lưu. Những tấm vải thêu tay, những bộ trang phục dân tộc rực rỡ, những chiếc vòng bạc, những cuộn chỉ màu… như kể câu chuyện về bàn tay khéo léo và tâm hồn của người phụ nữ vùng cao.
Ông Vũ Tiến Quyết, Phó Chủ tịch UBND xã Phù Lưu cho biết: Năm 2026, xã tổ chức lễ hội với quy mô mở rộng, nhiều hoạt động phong phú hơn nhằm vừa giữ gìn giá trị truyền thống, vừa gắn với quảng bá hình ảnh địa phương, phát triển du lịch. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất vẫn là giữ được "cốt lõi" của chợ Thụt - đó là nét văn hóa "mua may, bán rủi" rất riêng.
Không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa, chợ Thụt còn là “thiên đường ẩm thực” với những món ăn mang hương vị núi rừng. Từ da trâu khô, măng chua đến các loại bánh truyền thống, trong đó đặc biệt là bánh dê - món bánh nhỏ xinh được nặn hình con dê, chiên giòn, vừa là đồ ăn, vừa là món quà cầu may cho trẻ nhỏ.
Ngoài hoạt động mua bán, lễ hội còn diễn ra nhiều trò chơi dân gian, thi đấu thể thao, giao lưu văn nghệ, trình diễn trang phục dân tộc… tạo nên không khí rộn ràng, náo nhiệt. Những tiếng cười, tiếng reo hò hòa cùng âm thanh của đàn tính, điệu then, làm nên một bức tranh văn hóa sống động.
Bà con các dân tộc và du khách hào hứng tham gia trò chơi dân gian đánh pam tại Lễ hội Chợ Thụt xã Phù Lưu (tỉnh Tuyên Quang).
Dù chỉ họp trong một thời gian ngắn, nhưng chợ Thụt không khép lại khi dòng người tan hội. Những giá trị mà phiên chợ mang lại vẫn âm thầm lan tỏa trong đời sống, như một mạch nguồn bền bỉ nuôi dưỡng bản sắc văn hóa.
Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều giá trị truyền thống dần mai một, chợ Thụt vẫn tồn tại như một “điểm neo” của ký ức. Ở đó, con người tìm thấy sự bình yên, sự gắn kết và niềm tin vào những điều tốt đẹp.
Và rồi, khi mùa xuân lại trở mình trên những triền núi, khi những con đường quen dẫn lối người về trong sắc áo rực rỡ, người ta lại hẹn nhau ở chợ Thụt. Ở nơi ấy, không chỉ có những món hàng được trao tay, mà còn có những nụ cười gặp lại, những ánh mắt gửi trao, những ký ức được đánh thức sau một năm dài. Giữa nhịp sống đổi thay, chợ Thụt vẫn lặng lẽ giữ cho mình một khoảng trời riêng - nơi những yêu thương được gọi tên, những ước vọng được gửi gắm và hồn cốt của một vùng quê vẫn bền bỉ chảy qua năm tháng, như mạch nguồn không bao giờ vơi cạn./.
