Văn minh lúa nước gắn liền với đồng bào Thái ở miền núi phía Tây tỉnh Nghệ An từ bao đời nay. Do diện tích trồng lúa nước thường là những thửa ruộng bậc thang theo dưới chân núi, bên khe suối… nên người dân đã chế tác và sử dụng “cọn nước” để đưa nước từ các khe suối, dòng sông lên những khu vực cao hơn theo hình thức tự chảy, cung cấp nước tưới cho ruộng đồng.
Ngoài phục vụ nông nghiệp, thay sức lao động con người, cọn nước còn là biểu tượng văn hóa của đồng bào Thái, thể hiện nét đẹp, sự sáng tạo và khéo léo, tinh thần vượt qua khó khăn trong lao động sản xuất của người Thái tại các bản, làng. Ngày nay, cùng với cảnh quan thiên nhiên núi rừng vùng cao, sông nước hiền hòa, mát lành, cọn nước đã trở thành điểm đến hấp dẫn, thu hút khách du lịch tìm về để khám phá vẻ đẹp thiên nhiên và đời sống sinh hoạt của người dân bản địa.
Cọn nước gắn với người dân đồng bào Thái miền Tây tỉnh Nghệ An từ bao đời nay khi người Thái tìm đến những vùng đất, dòng sông, ngọn suối để định cư, lập bản.
Cọn nước có hình dáng như một bánh xe có kích thước khổng lồ, bán kính từ 1,2m đến gần 2m được dựng bên các khe suối, dòng sông ngày đêm quay nhờ lực đẩy sức nước của dòng chảy của sông, suối.
Nước được bánh xe của cọn nước múc từ suối lên đổ vào máng gom nước để đổ về ruộng đồng theo hệ thống đường dẫn được đặt trên vị trí cao của cọn nước.
Thiếu nữ đồng bào Thái bên cọn nước.
Vẻ đẹp của những thiếu nữ đồng bào Thái bên cọn nước của bản Hoa Tiến (xã Châu Tiến, tỉnh Nghệ An).
