Đồng bào Thái “hồi sinh” sau lũ dữ giữa đại ngàn Pù Huống

Bản Na Ngân (xã Nga My, tỉnh Nghệ An) có 156 hộ với gần 740 nhân khẩu, đều là dân tộc Thái. Bản này nằm biệt lập giữa đại ngàn Pù Huống, cách trung tâm xã hơn 20 km bằng con đường đất độc đạo vắt lưng chừng núi.

Trong trận lũ ống, lũ quét xảy ra trên suối Nậm Ngân vào cuối tháng 10/2025, bản làng tan hoang, nhiều nhà dân bị sạt lở đất đá, lũ cuốn trôi, ruộng vườn, hoa màu, ao cá bị san lấp, đường giao thông bị chia cắt do sạt lở núi, sụt trượt ta-luy khiến cả bản bị cô lập nhiều ngày. Sau khi lũ dữ đi qua, được sự quan tâm của các cấp ủy, chính quyền địa phương các cấp trong việc hỗ trợ khắc phục thiên tai, đặc biệt với quyết tâm chung tay xây dựng bản làng của người dân, nhịp sống tại bản Na Ngân đã hồi sinh rõ nét theo chiều hướng tích cực.

Bản làng hồi sinh

Bản Na Ngân là 1 trong 3 bản của “vùng trong” của xã miền núi Nga My nằm ẩn sâu, heo hút trong thung lũng trải dài dọc suối Nậm Ngân, thuộc vùng đệm Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống. Bao bọc quanh bản là những dãy núi cao Pù Hiêng, Pà Lượn trùng điệp và những cánh rừng già. Cuối tháng 10/2025, sau trận mưa lớn, lũ ống, lũ dữ xảy ra trên thượng nguồn suối Nậm Ngân quét qua, bản làng Na Ngân từng tan hoang và cô lập nhiều ngày. Đất đá vùi lấp ruộng đồng, suối khoét hàm ếch sát chân bản, điện lưới bị cắt, giao thông chia cắt nhiều ngày. Giữa thung lũng sâu hun hút ấy, cuộc sống của người dân như chùng xuống theo màu xám của núi rừng sau thiên tai. Nhưng rồi Na Ngân đã hồi sinh.

Ông Lương Văn Ủn, trưởng bản Na Ngân cho biết, khi Trạm biến áp trong bản được cấp điện trở lại trước Tết, ánh sáng đã bừng lên giữa đại ngàn. Trong những ngôi nhà sàn nằm nép dưới chân núi, tiếng ti vi, loa đài lại vang lên sau nhiều tháng im lặng. Trẻ nhỏ háo hức ngồi học dưới ánh điện. Người già quây quần bên hiên nhà cập nhật thông tin từ các thiết bị nghe, nhìn. Với người dân Na Ngân, dòng điện trở lại không chỉ phục vụ sinh hoạt, hỗ trợ sản xuất, phát triển sinh kế mà tạo tiền đề, sức bật và thắp lên niềm tin về một cuộc sống mới.

Cùng trưởng bản Lương Văn Ủn dạo quanh bản, chúng tôi không khỏi bất ngờ và ngạc nhiên trước sự phục hồi và đổi thay nhanh chóng sau lũ dữ của bản làng. Những lá cờ Tổ quốc đỏ thắm nối dài theo tuyến đường liên bản, nổi bật giữa màu xanh thẫm của rừng già. Dọc hai bên đường, nhiều ngôi nhà mới đã dựng lên xen kẽ với những nếp nhà sàn truyền thống được sửa sang khang trang, có tường rào bao quanh.

Ven suối Nậm Ngân, những điểm sạt lở nghiêm trọng đã được gia cố bằng đá và đất đắp. Các bờ kè mới dựng chạy dọc khe suối nhằm tránh sạt lở vào chân bản mỗi mùa mưa lũ. Đặc biệt, những nơi từng ngổn ngang đất đá sau lũ, nay trở thành những bờ xôi ruộng mật, lúa chín trĩu cành, chắc hạt hứa hẹn một mùa vàng trong nay mai. Nhiều diện tích ao cá từng bị lũ san phẳng nay đã được khôi phục, nuôi các loại cá thương phẩm có giá trị kinh tế cao như: cá trắm, trôi, mè...

Bên những bể chứa nước sinh hoạt, chị em phụ nữ đang chăm chỉ giặt giũ. Nhờ nguồn nước sạch từ các khe suối được dẫn về các hộ dân bằng hệ thống ống dẫn, người dân “thỏa sức” sử dụng nguồn nước sạch từ tự nhiên. Trong khu vườn nhỏ sau nhà, phụ nữ lại cần mẫn hái rau, chăm luống. Trẻ em ríu rít tới trường trên con đường sạch sẽ vừa được bà con cùng nhau chỉnh trang. Ngay trong bản 2 tiệm sửa xe máy đã hoạt động trở lại phục vụ người dân từ nhiều tháng qua.

Không khó để nhận ra dưới nhiều mái hiên nhà sàn cổ, những giò phong lan rừng được treo lên từ nhiều ngày qua, đung đưa trong gió núi. Ngoài sân, những người đàn ông đang cặm cụi đan chổi, hoặc chế tác cung nỏ chuẩn bị cho hội diễn thể thao của bản.

Buổi chiều, tại Nhà văn hóa cộng đồng, tiếng loa phóng thanh vang lên giữa thung lũng. Người dân tập trung họp bản, trao đổi chuyện làm ăn, sản xuất và giữ gìn bản sắc văn hóa.

Ông Vi Văn Tương, bản Na Ngân cho biết, sau những trận mưa lớn vừa qua, 2 điểm sạt lở tại vị trí lưng chừng núi dọc thượng nguồn suối Nậm Ngân đã không còn sụt sạt thêm nữa. Vết trượt đất, cây rừng loang lổ đã dần được cỏ và thảm thực vật đã mọc, phủ lấp trở lại. Dân bản giờ yên tâm hơn, không lo sợ như hồi mới xảy ra lũ ống, lũ quét nữa.

Ông Lương Tuấn Dũng, Phó Chủ tịch UBND xã Nga My cho biết, khi lũ dữ đi qua, cấp ủy, chính quyền địa phương đã triển khai lực lượng tiếp cận bản làng, tiếp tế lương thực, thực phẩm cho người dân đảm bảo các gia đình không bị đói, rét. Khi tuyến đường độc đạo vào bản được khai thông, công tác khắc phục hậu quả thiên tai, phục hồi sinh kế được triển khai mạnh mẽ.

Hiện nay, ngoài chăn nuôi gia súc, thả cá, cải tạo đất, mở rộng diện tích trồng rau màu, lúa nước người dân còn trồng cây bo bo, dứa mật trên sườn đồi. Nhịp sống và những nét đổi thay ấy là những dấu hiệu khẳng định sự bình yên đã trở lại bản làng, góp phần làm cho Na Ngân từng bước chuyển mình và cũng bớt xa xôi hơn giữa đại ngàn.

Sức dân, tinh thần đoàn kết trên công trình trọng yếu

Chiều ngày 20/5, trưởng bản Na Ngân, ông Lương Văn Ủn vui mừng chia sẻ, trưa cùng ngày, cầu sắt lát ván gỗ dài hơn 20m, rộng 1,5m bắc qua suối Nậm Ngân đoạn khe Hưng đã được dân bản hoàn tất trong trưa cùng ngày. Toàn tuyến đường độc đạo từ bản Na Ngân ra trung tâm xã Nga My có 4 vị trí suối Nậm Ngân cắt ngang, gồm: khe Đền, khe Bống, khe Hưng và khe Tàng Khám; trong đó, tại vị trí khe Hưng là nơi lòng suối Nậm Ngân rộng nhất, dòng chảy mạnh nhất và mực nước có độ sâu sâu nhất.

Nguồn kinh phí xây dựng, lắp đặt cây cầu này gần 90 triệu đồng, trích từ khoản tiền 150 triệu đồng do UBND xã hỗ trợ, cấp cho Ban Quản lý bản Na Ngân khắc phục thiên tai.

Ông Lương Văn Ủn, trưởng bản Na Ngân cho biết thêm, toàn bộ cấu kiện gồm trụ, chân, dầm nâng của cây cầu được làm bằng khung thép, mặt cầu được lát ván bằng gỗ. Để có đủ lượng gỗ lát mặt cầu, Ban Quản lý bản Na Ngân đã kêu gọi, huy động người dân trong bản đóng góp từ nguồn gỗ dự trữ của các gia đình.

Ngày 10/5, hệ thống khung cầu được dựng xong. 10 ngày sau, khi có đủ lượng gỗ ván do dân bản đóng góp, Ban Quản lý bản Na Ngân đã huy động gần 160 người, chia làm 2 tổ thực hiện việc cưa xẻ gỗ, lát mặt bằng cầu, dựng lan can và tham gia phát dọn cây rừng, san ủi các hố trũng, sống trâu và giải phóng những vật cản trên tuyến đường dài hơn 10 km từ bản Na Ngân ra bản Xốp Kho (xã Nga My, tỉnh Nghệ An).

Sáng sớm ngày 20/5, dân bản đã mang đã đùm cơm nắm, muối vừng, cá nướng, mang theo các loại dụng cụ, máy cưa, máy bào, dao, cuốc cùng nhau di chuyển ra “công trường” bằng phương tiện xe máy với quyết tâm hoàn thành cây cầu trong thời gian sớm nhất. Quá trình làm cầu, dọn đường dù thời tiết có mưa, khá vất vả nhưng mọi người đều cố gắng lao động, hoàn thành xong những phần việc do ban quản lý bản phân công.

Cũng theo ông Lương Văn Ủn, khoản kinh phí còn lại khoảng hơn 60 triệu đồng, Ban Quản lý bản Na Ngân sẽ dùng để làm thêm một cây cầu ở vị trí khe Tàng Khám nối 2 cụm dân cư của bản. Khi cây cầu này hoàn thành sẽ tạo điều kiện cho người dân đi lại, vận chuyển nông sản, hàng hóa được thuận lợi, nhất là học sinh các cấp mầm non, tiểu học ở 2 điểm trường trong bản an toàn khi đến trường vào mùa mưa.

Ông Lương Tuấn Dũng, Phó Chủ tịch UBND xã Nga My cho biết, hiện nay, tuyến đường độc đạo nối trung tâm xã, đi qua các bản Canh, Xốp Kho vào bản Na Ngân đã được cải tạo, mở rộng. Những điểm có nguy cơ sạt lở vách núi, sụt trượt ta-luy âm đã được xử lý đảm bảo cho xe ô tô con và xe tải cỡ nhỏ có thể lưu thông vào bản. Từ đó tạo động lực giúp người dân bản Na Ngân đi lại thuận tiện, giao thương kinh tế, trao đổi hàng hóa dễ dàng hơn.

Trong thời gian tới, cấp ủy, chính quyền địa phương sẽ nghiên cứu, khảo sát, mở rộng các mô hình chăn nuôi gia súc, gia cầm, trồng cây ăn quả tại các bản có điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng, trình độ canh tác phù hợp để phát triển sinh kế cho người dân, nhất là đối với các bản nằm trong vùng đệm Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống như: Na Kho, Na Ngân, Xốp Kho.../.