Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai, ông Nguyễn Tuấn Thanh cho biết, sắp tới, tỉnh sẽ tiến hành triển khai đầu tư xây dựng Cảng cá thông minh Tam Quan (kết hợp khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá). Đây sẽ là cảng cá thông minh, góp phần đưa Gia Lai trở thành tỉnh thực hiện mục tiêu tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân trong giai đoạn 2026-2030 từ 10% trở lên theo Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.
Cảng cá sẽ được ứng dụng công nghệ số – tự động hóa – phân tích dữ liệu để quản lý tàu cá, sản lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và dịch vụ hậu cần tại cảng. Kết hợp với việc đầu tư xây dựng trung tâm bán đấu giá cá ngừ đại dương theo tiêu chuẩn quốc tế, trung tâm logistics lạnh tại cảng cá Tam Quan; Phát triển trung tâm dịch vụ sửa chữa tàu cá và cơ khí thủy sản Tam Quan (tại phường Hoài Nhơn Bắc); thúc đẩy xã hội hóa và hợp tác công tư (PPP) đầu tư mạng lưới cung ứng nước đá, nhiên liệu tại các cảng chính.
Theo Phó Chủ tịch Nguyễn Tuấn Thanh, tỉnh cũng hiện thực hóa mục tiêu trên tại Quyết định phê duyệt Đề án phát triển thủy sản bền vững tỉnh Gia Lai giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2050.
Theo đó, tổng kinh phí cho dự án trên là 4.270 tỷ đồng; trong đó, ngân sách trung ương là 2.550 tỷ đồng và ngân sách tỉnh là 670 tỷ đồng. Số còn lại được huy động từ các thành phần kinh tế khác là 1.050 tỷ đồng. Việc đầu tư dự án này sẽ hiện thực hóa quy hoạch là cảng cá ngừ chuyên dụng cấp vùng, tăng tỉ lệ cá ngừ đủ tiêu chuẩn xuất khẩu đạt 30 - 35% vào năm 2030 và đạt 50 - 60% vào năm 2050.
Cá ngừ được xử lý sơ trước khi xuất bán.
Cảng cá Tam Quan sẽ được thực hiện các giải pháp chuyển đổi số toàn diện gồm, triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (e-CDT), sổ nhật ký khai thác điện tử, quản lý VMS, áp dụng AI/IoT/Blockchain. Cảng sử dụng liên thông dữ liệu với lực lượng biên phòng, kiểm ngư, cơ quan kiểm soát IUU, nhằm đảm bảo minh bạch, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và hỗ trợ gỡ "thẻ vàng" EU. Đồng thời xây dựng, hình thành sàn giao dịch và trung tâm đấu giá cá ngừ trong cảng cá thông minh, kết nối cung - cầu và tạo giá trị thương mại cao hơn. Trung tâm sẽ đấu giá & phân loại cá ngừ trong cảng cá thông minh, làm khâu tiền đề để tiếp nhận, phân loại truy xuất nguồn gốc và đấu giá để cá ngừ đủ chuẩn đưa vào xuất khẩu.
Để hiện thực các mục tiêu trên, tỉnh giao Sở Công Thương, Sở Nông nghiệp và Môi trường nghiên cứu, tổ chức các chuyến học hỏi kinh nghiệm từ Nhật Bản và EU để nhanh chóng triển khai dự án chợ đấu giá thủy sản điện tử (ưu tiên cá ngừ) tại cảng cá thông minh để minh bạch giá, chống ép giá, đồng thời chuẩn hóa nguồn nguyên liệu, nâng cao giá trị thương mại. Cụ thể, cơ quan chức năng sẽ tổ chức các đoàn công tác chuyên đề tham quan, học hỏi kinh nghiệm tại một số mô hình cảng cá thông minh tiên tiến như Nhật Bản, Tây Ban Nha, Na Uy, đặc biệt là mô hình khu phân loại và sàn đấu giá cá ngừ, làm cơ sở lựa chọn giải pháp thiết kế, công nghệ và mô hình quản trị phù hợp với điều kiện thực tế của cảng cá Tam Quan.
Cá ngừ được các thương lái thu mua tại cảng.
Tỉnh Gia Lai có 3 cảng cá gồm Cảng cá Quy Nhơn, Cảng cá Đề Gi, Cảng cá Tam Quan (là cảng cá loại II) với năng lực bốc dỡ hàng hóa 100.000 tấn/năm. Về khu neo đậu tránh trú bão tàu cá, toàn tỉnh có 3 khu neo đậu gồm đầm Thị Nại, đầm Đề Gi và Tam Quan với tổng sức chứa khoảng 3.800 tàu.
Tuy nhiên, nhiều hạng mục hạ tầng cảng cá xuống cấp; tỷ lệ cơ giới hóa thấp, hoạt động bốc dỡ, phân loại, vận chuyển chủ yếu dựa vào lao động thủ công, chưa có hệ thống số hóa, khó đảm bảo minh bạch dữ liệu, gây áp lực lớn cho lực lượng tại cảng. Trong khi đó, khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá bị bồi lấp nghiêm trọng, luồng lạch ra vào nhỏ hẹp dễ bị bồi lấp theo mùa, sức chứa chưa đảm bảo, cửa biển ra vào nguy hiểm khi có sóng lớn, triều thấp./.
