Hoa văn trang trí trên trang phục dân tộc Mông ở Cao Bằng

Hoa văn trang trí trên trang phục dân tộc Mông ở Cao Bằng
Ở Cao Bằng, dân tộc Mông có 3 nhóm: Mông trắng, Mông hoa, Mông đen. Người Mông có nhiều kiểu kỹ thuật trang trí trên trang phục như in sáp ong, thêu và ghép vải. Kỹ thuật vẽ hoa văn bằng sáp ong là nhúng bút vào sáp ong nấu chảy rồi vẽ lên vải mộc các họa tiết hoa văn. Sáp ong sẽ dính lại trên nền vải. Sau đó, đem tấm vải đã được vẽ sáp ong đi nhuộm chàm nhiều lần cho đến khi miếng vải có được màu như ý muốn. Những chỗ đã vẽ sáp ong thì nước chàm sẽ không thấm vào. Giặt xong, người ta cứ để thế phơi khô. Khi vải đã khô, người ta nhúng vào nước sôi làm cho sáp ong bám trên nền vải tan ra để lại những họa tiết trắng trên nền vải chàm.

Trang phục nữ Mông đen.
Trang phục nữ Mông đen.
Thêu, theo tiếng Mông gọi là xơưs. Trang phục của người phụ nữ Mông không chỉ đẹp ở kỹ thuật cắt may mà còn rất dễ gây ấn tượng qua các mô típ trang trí và màu sắc hoa văn. Phụ nữ Mông thực sự là những nghệ nhân tạo hình trên nền vải. Họ thêu hoa văn không cần mẫu, các họa tiết đều dựa vào trí nhớ của người thêu. Vì vậy đây là công việc đòi hỏi sự kiên trì, cẩn thận, nếu chỉ cần một sơ suất nhỏ, nhầm một mũi kim, tính sai một sợi chỉ là đã khiến cho mũi thêu bị sai lệch.

Các kỹ thuật trang trí, tạo hoa văn trên vải  làm cho tấm vải không chỉ sống động về màu sắc, mô típ hoa văn mà cũng trở lên phong phú về kỹ thuật tạo hình, phản ánh khả năng sáng tạo của người phụ nữ Mông. Hoa văn trang trí trên trang phục của nhóm Mông đen ở Cao Bằng không khác so với người Mông đen ở Lạng Sơn và các vùng khác. Sở dĩ nhóm này được gọi là Mông đen bởi váy của họ hoàn toàn màu đen không trang trí hoa văn. Phần trang trí chủ yếu là ở cổ, nẹp cúc, tay áo, hai bên tà áo. Ngoài thêu hoa văn trang trí ở áo, nhóm Mông đen còn thêu trang trí hoa văn khá cầu kỳ ở dây quấn xà cạp  với các họa tiết hoa hướng dương, hoa hồi, hoa chong chóng. So với nhóm Mông trắng và Mông hoa, trang phục của nhóm Mông đen ít trang trí hoa văn nhất. Ngoài màu váy để phân biệt, nhóm Mông đen còn thêu trang trí hoa văn ở đường xẻ tà áo. Những đường nét này được thêu cầu kỳ với các họa tiết như hoa tám cánh, trái tim. Áo phụ nữ Mông đen không có miếng đệm gáy ở phía sau. Cổ được thêu trang trí cầu kỳ với các hình, như: Chữ M cách điệu, hoa bốn cánh, hình thoi, hoa hướng dương, hình con bướm. Trên yếm gắn 7 bông hoa hồi bằng bạc, ghép vải màu, thêu trang trí dạng hình học: Hình thoi, đường chéo, hình hoa chong chóng.  

Mô típ trang trí hình chữ M cách điệu trên cổ áo nữ Mông đen.
Mô típ trang trí hình chữ M cách điệu trên cổ áo nữ Mông đen. 
Nếu như trang phục nhóm Mông đen ở Cao Bằng không khác biệt nhiều so với nhóm Mông đen ở các vùng khác, thì nhóm Mông hoa lại khác biệt về cách sử dụng màu sắc, hoa văn so với nhóm này ở các vùng lân cận. Điểm duy nhất giống nhau giữa nhóm Mông hoa ở Cao Bằng và các vùng khác là ở giữa thân váy đều sử dụng vải in hoa văn sáp ong. Váy Mông hoa chỉ có hai màu đen, trắng, điểm nổi bật duy nhất là ở phần in hoa văn sáp ong, gồm các hình: Chữ thập, răng lược, dấu X, tam giác, hình vuông, hoa bốn cánh, hình thoi, hình tròn, hình con ngựa. Ngoài khác ở trang trí váy, nhóm Mông hoa Cao Bằng còn có nhiều điểm khác so với nhóm Mông hoa ở một số vùng khác, như: Áo có miếng đệm gáy phía sau, không cúc, mặc kèm yếm. Trang trí trên áo Mông hoa Cao Bằng chủ yếu là ở miếng đệm gáy, nẹp áo, tay áo. Nẹp áo được ghép vải nhiều  màu.  Màu sắc trang trí trên áo thiên về màu lạnh với các màu đen, trắng, xanh. Các họa tiết trang trí nhỏ và cầu kỳ. 

Yếm nữ Mông đen.
Yếm nữ Mông đen.
Trang phục nữ Mông trắng có kiểu trang trí gần giống kiểu trang trí ở nhóm Mông hoa, Mông đen. Vì váy được làm từ vải mộc màu trắng nên nhóm này được gọi là Mông trắng. Áo nữ nhóm Mông trắng giống kiểu áo nữ nhóm Mông hoa, đều không cúc và có miếng đệm sau gáy. So với các nhóm Mông khác, tạp dề nữ Mông trắng được trang trí cầu kỳ nhất, được làm từ vải chàm có hình chữ nhật, bốn cạnh được trang trí bằng cách ghép vải màu. Giữa khung hình chữ nhật là hai dải vải gắn dây tua, thêu hình tai người được xếp đối xứng nhau. Thắt lưng nữ nhóm này được thêu cầu kỳ với các hình chong chóng, tai người. Trang trí trên áo nữ Mông trắng có kiểu thêu hình ô vuông được xếp thành bao quanh hình chữ thập, giống kiểu thêu trên dây tạp dề nữ Mông hoa. 

Người Mông ở Cao Bằng hiện vẫn sử dụng trang phục truyền thống trong sinh hoạt hằng ngày. Nhưng nghề trồng lanh dệt vải và thêu thùa không còn nhiều gia đình làm nữa. Nhiều loại vải xuất xứ từ Trung Quốc cũng gần giống như loại vải họ dệt được nhiều gia đình sử dụng do có giá thành rẻ. Để không làm mất đi nghề dệt và nghề thêu thủ công, cần có những lớp học dệt vải lanh, học thêu váy, thêu áo với những họa tiết truyền thống của người Mông cho thế hệ trẻ là người Mông. Sau đó tổ chức xây dựng làng nghề bao gồm nghề dệt lanh và nghề thêu thủ công, nghề may váy áo của người Mông.

 Để bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Mông đòi hỏi phải có sự nghiên cứu tâm huyết, lâu dài và sự chung tay của các ngành liên quan. Có như thế những giá trị văn hóa của các dân tộc thiểu số sẽ mãi mãi được gìn giữ và phát huy.
Ngân Hà (Báo Cao Bằng)

Có thể bạn quan tâm

Sôi động lễ hội đua mảng trên sông Gâm giữa núi rừng Bắc Mê

Sôi động lễ hội đua mảng trên sông Gâm giữa núi rừng Bắc Mê

Ngày 8/11, Lễ hội đua mảng trên sông Gâm năm 2026 tại xã Bắc Mê (tỉnh Tuyên Quang) thu hút đông đảo người dân và du khách. Những màn tranh tài quyết liệt, nhịp chèo mạnh mẽ cùng tiếng cổ vũ náo nhiệt tạo nên không khí sôi động, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống.

Đánh thức hương trà Đồng Phúc

Đánh thức hương trà Đồng Phúc

Ngày 6/11, tại xã Đồng Phúc, tỉnh Thái Nguyên diễn ra Chương trình “Đồng Phúc mùa vàng - Hương trà giữa tầng mây” và nghi thức đặc biệt “Đánh thức hương trà”. Đây là một trong những hoạt động hưởng ứng Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên năm 2026.

Đa dạng hoạt động quảng bá tiềm năng du lịch địa phương

Đa dạng hoạt động quảng bá tiềm năng du lịch địa phương

Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 (24/11), tỉnh Phú Thọ tổ chức nhiều hoạt động gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết dân tộc năm 2026, tạo không gian để người dân tham gia, trải nghiệm.

Sắc màu văn hóa các dân tộc hội tụ tại Tuyên Quang

Sắc màu văn hóa các dân tộc hội tụ tại Tuyên Quang

Từ những thôn, bản vùng cao biên giới đến các khu dân cư miền núi, đô thị, tỉnh Tuyên Quang đang triển khai chuỗi hoạt động Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026.

Ấm tình quân dân từ những lời ca nơi biên cương

Ấm tình quân dân từ những lời ca nơi biên cương

Những ngày cuối tháng 10, giữa tiết trời se lạnh của vùng cao nguyên đá, tiếng hát của những nghệ sĩ, diễn viên Đoàn Văn công Bộ đội Biên phòng đã mang đến không khí ấm áp, rộn ràng cho các bản làng biên giới tỉnh Tuyên Quang.

Gia Lai: Sôi nổi ngày hội thể thao các dân tộc thiểu số

Gia Lai: Sôi nổi ngày hội thể thao các dân tộc thiểu số

Ngày 1/11, Giải thể thao các dân tộc thiểu số nằm trong các hoạt động của Festival Cồng chiêng - Tuần lễ hoa dã quỳ Núi lửa Chư Đăng Ya năm 2026 đã diễn ra tại Gia Lai, với sự quy tụ của 69 vận động viên nam và 47 vận động viên nữ, đến từ các thôn của xã Biển Hồ.

Bảo tồn, phát huy tinh hoa âm nhạc truyền thống Việt Nam

Bảo tồn, phát huy tinh hoa âm nhạc truyền thống Việt Nam

Tối 30/10, tại Nhà hát Triển lãm và Văn hóa nghệ thuật tỉnh Lâm Đồng (phường Phan Thiết), Cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc 2026 (đợt 1) đã chính thức khép lại với nhiều cung bậc cảm xúc, để lại dư âm tốt đẹp trong lòng các nghệ sĩ, nhạc công và khán giả yêu mến nền âm nhạc truyền thống Việt Nam.

Hơn 700 tư liệu, hiện vật tái hiện 195 năm lịch sử Thái Nguyên

Hơn 700 tư liệu, hiện vật tái hiện 195 năm lịch sử Thái Nguyên

Ngày 30/10, tỉnh Thái Nguyên tổ chức khai mạc triển lãm với chủ đề: “Thái Nguyên 195 năm - Thành tựu, hội nhập và phát triển”. Đây là hoạt động chào mừng kỷ niệm 195 năm Ngày thành lập tỉnh Thái Nguyên (4/11/1831- 4/11/2026) và khai mạc Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên năm 2026.

Lễ hội đền Công đồng Bắc Lệ năm 2026

Lễ hội đền Công đồng Bắc Lệ năm 2026

Từ 27-29/10/2026, tại xã Tân Thành, tỉnh Lạng Sơn đã diễn ra Lễ hội đền công đồng Bắc Lệ với  nghi lễ, hoạt động đặc sắc, độc đáo thu hút đông đảo nhân dân địa phương và du khách về dự, tìm hiểu những giá trị văn hóa, tín ngưỡng đặc sắc gắn với tục thờ Mẫu của người Việt.

Khám phá lễ hội đền Đôi Cô Cam Đường tại Lào Cai

Khám phá lễ hội đền Đôi Cô Cam Đường tại Lào Cai

Sáng 22/10, Lễ hội đền Đôi Cô Cam Đường năm 2026 với chủ đề “Đền Đôi Cô Cam Đường - Kết nối cội nguồn, dựng xây quê hương” do phường Cam Đường, tỉnh Lào Cai tổ chức đã chính thức được khai hội thu hút đông đảo du khách thập phương đến chiêm bái. Lễ hội là sự kiện văn hóa có ý nghĩa quan trọng trong đời sống tinh thần của nhân dân địa phương, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa, phát huy giá trị di tích, tăng cường sự gắn kết cộng đồng và quảng bá hình ảnh phường Cam Đường đến với du khách trong và ngoài tỉnh.

Gìn giữ nghệ thuật múa dân gian của người Cống

Gìn giữ nghệ thuật múa dân gian của người Cống

Gắn với lao động sản xuất, tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng, nghệ thuật múa dân gian của người Cống ở Điện Biên vừa lưu giữ những giá trị văn hóa đặc trưng, vừa phản ánh đời sống của một dân tộc rất ít người. Việc nghệ thuật múa của người Cống được đưa vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể mở thêm cơ hội bảo tồn, trao truyền các điệu múa truyền thống, nhất là cho thế hệ trẻ.

Gìn giữ nét đẹp văn hóa Lễ Cơm mới đền Đông Cuông

Gìn giữ nét đẹp văn hóa Lễ Cơm mới đền Đông Cuông

Hằng năm, vào ngày Mão tháng Chín âm lịch, chính quyền và nhân dân xã Đông Cuông, tỉnh Lào Cai tổ chức Lễ hội Cơm mới đền Đông Cuông nhằm tổng kết một năm lao động, sản xuất, bày tỏ lòng tri ân với Mẫu Thượng Ngàn, các đấng thần linh và tổ tiên đã phù hộ cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Năm 2026, ngày Đinh Mão (11/9 âm lịch), tức ngày 20/10 dương lịch là ngày chính lễ với nhiều nghi thức truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa của người Tày Khao.

Độc đáo lễ cúng hồn trâu của người Lự

Độc đáo lễ cúng hồn trâu của người Lự

Trong khuôn khổ Ngày hội Văn hóa dân tộc Lự năm 2026 với chủ đề “Sắc màu văn hóa dân tộc Lự”, UBND xã Khun Há (Lai Châu) tổ chức tái hiện lễ hội Sú Khon Khoài, với điểm nhấn là nghi thức cúng hồn trâu.