Trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp chịu tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu, nhiều loại cây trồng truyền thống như tiêu, cà phê, mía bộc lộ hạn chế về khả năng thích ứng, hiệu quả kinh tế và tính ổn định của thị trường. Thực tiễn này đặt ra yêu cầu phải tìm kiếm những hướng chuyển đổi phù hợp hơn. Tại Gia Lai, trồng dâu nuôi tằm đang được người dân và địa phương lựa chọn như một hướng đi mới trong quá trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng.
Những năm gần đây, mô hình trồng dâu nuôi tằm hình thành và phát triển tại khu vực phía Tây tỉnh Gia Lai nhờ tương đối phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu, thời gian quay vòng vốn ngắn và chu kỳ sản xuất rõ ràng. So với nhiều loại cây trồng dài ngày, dâu tằm cho thu hoạch thường xuyên, giúp người dân chủ động hơn trong tổ chức sản xuất. Đặc biệt, khi có liên kết tiêu thụ, đầu ra được đảm bảo, người dân có thêm cơ sở để yên tâm chuyển đổi.
Tại thôn Ia Sâm, xã Ia Hrú, gia đình chị Hoàng Thị Mai là một trong những hộ sớm chuyển sang trồng dâu nuôi tằm. Trước đó, gia đình chị từng trồng tiêu, trồng mía và nuôi bò nhưng hiệu quả không ổn định. Cuối năm 2018, sau chuyến tham quan, học hỏi mô hình tại tỉnh Lâm Đồng, vợ chồng chị quyết định thử nghiệm trồng dâu nuôi tằm. Những lứa tằm đầu tiên gặp khó khăn do nguồn giống vận chuyển xa và kỹ thuật chưa vững. Đến năm 2021, khi được hỗ trợ giống đạt chuẩn và tiếp cận quy trình kỹ thuật phù hợp, mô hình bắt đầu cho kết quả khả quan. Hiện gia đình chị đã mở rộng diện tích trồng dâu lên hơn 5 ha, mỗi tháng nuôi hai đợt với năm hộp tằm mỗi đợt, tạo nguồn thu ổn định so với các loại cây trồng trước đây.
Anh Lê Văn Dương (bên trái), thôn Ia Sâm, xã Ia Hrú (Gia Lai) chuyển đổi cây cà phê và tiêu sang trồng dâu nuôi tằm, cho lợi nhuận khoảng 600 triệu đồng/năm.
Cũng tại thôn Ia Sâm, anh Lê Văn Dương từng gặp nhiều khó khăn khi trồng tiêu, cà phê trong điều kiện chi phí đầu tư cao, giá cả biến động. Từ năm 2018, anh cùng một số hộ dân trong thôn tìm hiểu, thử nghiệm trồng dâu nuôi tằm trên diện tích nhỏ. Thời gian đầu, hiệu quả chưa cao do thiếu kinh nghiệm và nguồn giống chưa ổn định. Khi nắm vững kỹ thuật, mô hình dần phát huy ưu thế. Đến nay, anh Dương đầu tư trồng 2 ha dâu, nuôi từ 4-6 hộp tằm mỗi tháng, cho lợi nhuận khoảng 600 triệu đồng mỗi năm. Từ năm 2024, anh còn trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật, chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ kết nối tiêu thụ cho nhiều hộ dân trong thôn.
Theo ông Phạm Hữu Viên, Quyền Trưởng phòng Kinh tế xã Ia Hrú, hiện toàn xã có hơn 128 ha dâu với 256 hộ dân tham gia trồng dâu nuôi tằm. Việc phát triển mô hình này góp phần đa dạng hóa cơ cấu cây trồng, tạo thêm lựa chọn sản xuất cho người dân trong bối cảnh nhiều loại cây trồng truyền thống gặp khó. Thời gian tới, địa phương tiếp tục rà soát, khảo sát để định hướng mở rộng diện tích trồng dâu nuôi tằm phù hợp với điều kiện tự nhiên và nhu cầu chuyển đổi của người dân.
Xã Ia Hrú, tỉnh Gia Lai hiện có gần 130ha dâu tằm với hơn 250 hộ dân tham gia trồng dâu, nuôi tằm, mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho nông dân.
Cùng với các mô hình hộ gia đình, sự tham gia của hợp tác xã và doanh nghiệp giữ vai trò quan trọng trong hỗ trợ quá trình chuyển đổi. Từ thực tế quỹ đất sản xuất tại Lâm Đồng ngày càng thu hẹp, anh Nguyễn Văn Hùng, trú tại phường Hội Phú, đã lựa chọn Gia Lai làm điểm đến để đầu tư phát triển vùng trồng dâu tập trung. Năm 2022, vợ chồng anh đầu tư 10 ha đất tại xã Kdang, xây dựng vùng trồng dâu, lắp đặt hệ thống tưới tiết kiệm nước, đồng thời đầu tư trại nuôi tằm, xưởng ươm tơ và khu nhà ở cho cán bộ kỹ thuật.
Trên cơ sở đó, Hợp tác xã Kén tằm Gia Lai được thành lập, tổ chức liên kết sản xuất từ cung ứng giống, chuyển giao kỹ thuật đến bao tiêu sản phẩm. Từ giữa năm 2024, khi nhiều hộ dân tại các xã Ia Lâu, Ia Mơ đã trồng dâu nuôi tằm nhưng hiệu quả chưa cao do hạn chế về kỹ thuật, anh Nguyễn Văn Hùng trực tiếp xuống cơ sở hướng dẫn quy trình sản xuất. Đến nay, hợp tác xã đã hỗ trợ hơn 2.500 hộ dân khu vực phía Tây tỉnh tham gia trồng dâu nuôi tằm; bình quân mỗi tháng cung ứng trên 3.000 hộp tằm giống và thu mua toàn bộ sản phẩm kén với giá khoảng 210.000 đồng/kg. Hoạt động này đồng thời tạo việc làm thường xuyên cho hơn 120 lao động địa phương với thu nhập từ 7–10 triệu đồng/tháng.
Nhà máy ươm tơ tằm của Công ty Tơ tằm Hùng Linh (xã Albá, tỉnh Gia Lai) phục vụ sản xuất gắn với tiêu thụ tơ tằm.
Giữa năm 2025, anh Nguyễn Văn Hùng tiếp tục mở rộng hoạt động khi thành lập Công ty Tơ tằm Hùng Linh Gia Lai. Hiện doanh nghiệp quản lý 40 ha dâu, 7 điểm thu mua cùng hệ thống ươm tơ và trại tằm; thời gian tới dự kiến tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu và đầu tư thêm dây chuyền ươm tơ, phục vụ sản xuất gắn với tiêu thụ.
Tại Gia Lai, trong bối cảnh nhiều loại cây trồng truyền thống gặp khó, trồng dâu nuôi tằm đang trở thành một lựa chọn mới trong quá trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Với sự hỗ trợ của hợp tác xã và doanh nghiệp trong khâu kỹ thuật và tiêu thụ, mô hình này giúp người dân có thêm hướng sản xuất phù hợp hơn, từng bước thích ứng với những biến động của nông nghiệp hiện nay./.
