Nằm bên dòng sông Tiền và sông Hậu, với những giai điệu đờn ca tài tử, những vựa trái cây trĩu quả, ẩm thực tỉnh Vĩnh Long vì thế cũng mang đậm dấu ấn nét văn hóa của vùng đất phương Nam.
Hương vị trăm năm của bánh tráng Mỹ Lồng
Vĩnh Long vốn là vùng đất trù phú của đồng bằng sông Cửu Long, nơi được biết đến với những hương vị ẩm thực độc đáo. Trong đó, nghề làm bánh tráng Mỹ Lồng được biết đến là món ăn đậm chất dân dã, gắn bó với đời sống của bà con suốt hơn một thế kỷ.
Xưa kia, món bánh này chủ yếu xuất hiện trong những ngày Tết cổ truyền để dâng cúng tổ tiên, bày tỏ lòng thành kính đối với cội nguồn. Trải qua thời gian, bánh tráng Mỹ Lồng đã vươn xa hơn, trở thành một nghề thủ công mang đậm bản sắc quê hương và được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2018.
Bà Nguyễn Thị Kim Hoàng, đến từ xã Lương Phú, tỉnh Vĩnh Long, trực tiếp thực hiện các công đoạn làm bánh để du khách thưởng thức tại một sự kiện ở Hà Nội. Bà Hoàng chia sẻ, để tạo nên chiếc bánh ngon, khâu quan trọng nhất nằm ở việc lựa chọn nguyên liệu. Người thợ phải kết hợp khéo léo bột gạo với nước cốt dừa béo ngậy, cùng đường, muối, mè và trứng, sữa để tạo độ thơm. Nếu làm bánh mặn, bà con còn cho thêm tôm khô và hành lá, tạo nên sự đa dạng cho món ăn dân dã này.
Bánh sau khi tráng có thể ăn nóng trực tiếp hoặc đem đi phơi nắng cho khô rồi nướng trên bếp than hồng. Mỗi bước đều cần sự kiên nhẫn để bánh đạt được độ chín đều, giữ được mùi thơm tự nhiên của gạo và dừa.
Sức hấp dẫn của món bánh tráng Mỹ Lồng đã chinh phục hoàn toàn những thực khách lần đầu trải nghiệm. Chị Vũ Thị Nhung, một du khách đến từ phường Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh, bày tỏ sự yêu thích đặc biệt đối với món ăn này bởi bánh khi ăn có độ mềm và dai nhẹ, vị ngọt thanh hòa quyện với sự béo bùi của nước cốt dừa rất hợp với khẩu vị của chị. Chị Nhung quan sát không gian lò bánh và thấy có sự tương đồng thú vị với cách làm bánh cuốn tại miền Bắc, khi người thợ phải quét lớp bột mỏng lên chảo rồi khéo léo gấp lại.
Với chị Nhung và các bạn, cảm giác được thưởng thức chiếc bánh thơm nồng ngay tại chỗ mang lại một niềm vui giản dị nhưng vô cùng khó quên.
Đỏ lửa bánh phồng Sơn Đốc
Hấp dẫn không kém lò bánh tráng là những thanh âm rộn rã từ những hàng bánh phồng Sơn Đốc truyền thống, một nghề truyền thống khác cũng đã tồn tại hơn 100 năm. Tên gọi của món bánh này gắn liền với địa danh chợ Sơn Đốc cổ xưa, nơi vốn nổi tiếng với những mẻ bánh thơm ngon nhờ cách phối trộn nguyên liệu kỳ công.
Điểm khác biệt lớn nhất của bánh phồng Sơn Đốc chính là nguyên liệu chính từ nếp sáp, một giống nếp thơm ngon đặc trưng của vùng đồng bằng sông Cửu Long. Nghề làm bánh phồng cũng đã vinh dự được ghi danh vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2018, khẳng định giá trị bền vững của một nghề truyền thống lâu đời.
Công đoạn làm bánh phồng đòi hỏi sức lực và sự phối hợp nhịp nhàng giữa những người thợ. Gạo nếp sau khi ngâm được đồ thành xôi chín dẻo, sau đó mới cho vào cối để giã nhuyễn. Ngày xưa, đây vốn là công việc nặng nhọc của đàn ông và thanh niên trong xóm, tạo nên không khí lao động sôi nổi mỗi buổi sáng sớm. Hiện nay, việc quết bột đã bớt vất vả hơn nhờ sự hỗ trợ của máy móc, giúp người dân tập trung vào khâu cán bánh và phơi phóng. Để bánh có vị béo đặc trưng, người thợ trộn thêm nước cốt dừa và đường cát vào khối bột đang được giã, tạo nên một hỗn hợp dẻo mịn và thơm lừng.
Hào hứng tham gia vào quá trình nướng bánh cùng bà con địa phương, anh Bon Bùi, một du khách đến từ tỉnh Hòa Bình, nhận thấy công đoạn này yêu cầu người làm phải thật khéo léo để lửa không làm cháy lớp vỏ mỏng mà bánh vẫn phải nở vàng đều. Sau khi tự tay hoàn thiện chiếc bánh của mình, anh Bon Bùi cho biết việc được cùng bà con bản địa lao động và lắng nghe những câu chuyện về nghề đã giúp anh thêm hiểu và yêu những giá trị văn hóa vùng miền.
Hương vị cốm dẹp trong lễ hội
Nhắc đến nền ẩm thực đa dạng của Vĩnh Long, không thể không nhắc đến món cốm dẹp của đồng bào dân tộc Khmer. Đây là sản vật chính, mang tính chủ đạo trong lễ hội Ok Om Bok, một nghi lễ quan trọng diễn ra vào rằm tháng Mười âm lịch hằng năm. Thuật ngữ Ok Om Bok trong tiếng Khmer có nghĩa là “đút cốm dẹp”, phản ánh trực tiếp hành động dâng cúng sản vật mới thu hoạch lên thần mặt trăng.
Đối với người Khmer, cốm dẹp là sự kết tinh của mồ hôi công sức sau một vụ mùa vất vả, là lời cảm ơn chân thành gửi đến thiên nhiên đã ban tặng mưa thuận gió hòa, cuộc sống bình an cho phum sóc.
Bà Thạch Thị Na Rưn, một người làm cốm dẹp lành nghề, cho biết bà luôn tự hào khi giới thiệu món ăn của dân tộc mình đến bạn bè khắp nơi. Bà giải thích rằng lễ Ok Om Bok là dịp để tưởng nhớ công ơn thần mặt trăng đã phù hộ cho cây cối tươi tốt, mùa màng bội thu. Vì thế, hạt cốm dẹp phải được làm từ những bông nếp đẹp nhất, rang đều tay trên lửa nhỏ để giữ được độ dẻo và hương thơm.
Hình ảnh những người phụ nữ Khmer nhịp nhàng giã cốm đã thu hút sự tò mò của rất nhiều du khách. Để thưởng thức cốm dẹp đúng cách, người ta thường trộn cốm với nước cốt dừa và đường cát, sau đó để nghỉ cho hạt cốm mềm và ngấm vị. Khi ăn, thực khách sẽ cảm nhận được độ dẻo của nếp mới hòa quyện cùng vị béo của dừa và vị ngọt của đường, tạo nên một cảm giác rất lạ miệng và hấp dẫn. Đây không chỉ là món ăn để thưởng thức mà còn là cách để người dân Khmer chia sẻ niềm vui của một mùa vụ thắng lợi với mọi người xung quanh.
Tìm đến ẩm thực Vĩnh Long, du khách không chỉ cảm nhận được vị ngon của sản vật miền Tây mà còn thấu hiểu được câu chuyện văn hóa cũng như lòng biết ơn của người dân nơi đây đối với thiên nhiên, vạn vật.
