Mùa mưa bão đang đến gần, công tác bảo đảm an toàn hồ chứa, đập dâng và hệ thống công trình thủy lợi đang được tỉnh Lạng Sơn triển khai quyết liệt, từ kiểm tra hiện trạng công trình, hạ thấp mực nước hồ đón lũ, ứng trực 24/24 giờ đến ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý vận hành… nhằm hạn chế thấp nhất nguy cơ xảy ra sự cố, bảo vệ an toàn tính mạng, tài sản của nhân dân và phục vụ hiệu quả sản xuất nông nghiệp.
Thời điểm tháng 5/2026, Xí nghiệp Khai thác công trình thủy lợi Bình Gia đang tập trung cao độ cho công tác bảo đảm an toàn hồ, đập. Đây là đơn vị quản lý số lượng công trình khá lớn với 24 công trình thủy lợi gồm 9 hồ chứa, 13 đập dâng cùng bơm thủy luân, bơm điện… nằm trải dài trên 8 xã, hệ thống kênh mương kiên cố hóa đạt trên 51 km, phục vụ tưới tiêu cho gần 680 ha cây trồng mỗi vụ.
Tuy nhiên, phần lớn các công trình nằm phân tán trên địa bàn rộng, địa hình phức tạp, nhiều hồ đập ở khu vực đồi núi, đường đi khó khăn nên việc quản lý, kiểm tra và vận hành trong mùa mưa bão gặp không ít trở ngại, nguy cơ mất an toàn công trình luôn tiềm ẩn. Để chủ động ứng phó, đơn vị đã xây dựng phương án phòng chống thiên tai theo từng cấp độ rủi ro; đồng thời bố trí lực lượng trực 24/24 giờ trong mùa mưa lũ nhằm kịp thời phát hiện, xử lý các tình huống phát sinh.
Ông Dương Xuân Hương, Giám đốc Xí nghiệp Khai thác công trình thủy lợi Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn cho biết: “Hiện đơn vị đã chủ động hạ mực nước các hồ chứa để sẵn sàng bước vào mùa mưa lũ. Theo kế hoạch tháng 9 sẽ bắt đầu tích nước phục vụ sản xuất, đến khoảng tháng 11 thực hiện điều tiết, xả nước hợp lý nhằm vừa đáp ứng nhu cầu tưới tiêu vừa bảo đảm dung tích đón lũ an toàn cho công trình. Đơn vị cũng chú trọng nâng cấp hệ thống quan trắc khí tượng thủy văn, tăng dự báo, cảnh báo sớm nhằm phục vụ hiệu quả công tác chỉ đạo điều hành phòng chống thiên tai”.
Điểm mới trong công đảm an toàn hồ chứa tại Lạng Sơn thời gian gần đây đó là các đơn vị đã chủ động đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý, vận hành công trình thủy lợi. Bằng việc lắp đặt và đưa vào sử dụng hệ thống quan trắc tự động để theo dõi mực nước theo thời gian thực và truyền dữ liệu trực tiếp về trung tâm điều hành. Qua đó giúp nhiều đơn vị chủ động điều tiết nước, nâng cao hiệu quả vận hành và xử lý kịp thời các tình huống bất thường khi có mưa lớn, lũ về nhanh.
Đập Phai Danh, xã Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn được đơn vị vận hành lắp đặt và sử dụng hệ thống quan trắc tự động để theo dõi mực nước theo thời gian thực.
Anh Nguyễn Văn Phúc, công nhân Xí nghiệp Khai thác công trình thủy lợi Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn chia sẻ: “Trước đây mỗi khi mưa bão xảy ra, công nhân phải trực tiếp lên hồ để kiểm tra rất vất vả và nguy hiểm. Nay có hệ thống quan trắc tự động, chúng tôi có thể theo dõi lượng nước đến và đi từ xa, kịp thời điều chỉnh vận hành, giảm đáng kể thời gian và rủi ro trong mùa mưa bão”.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Lạng Sơn, địa bàn tỉnh hiện có trên 170 hồ chứa thủy lợi cùng hơn 2.600 công trình phai, đập, trạm bơm và kênh mương nội đồng. Hệ thống này đã và đang cung cấp nguồn nước tưới cho trên 50.000 hecta lúa hai vụ, hàng chục nghìn hecta cây ăn quả, cây công nghiệp và phục vụ sinh hoạt, sản xuất của người dân.
Tại các xã trên địa bàn, nhiều tuyến kênh mương nội đồng được nạo vét khơi thông bùn đất để đảm bảo dòng chảy luôn thông suốt; các hồ đập cũng được kiểm tra, sửa chữa vị trí xung yếu xuống cấp như thân đập, đập tràn xả lũ, cống lấy nước…
Ông Đinh Mạnh Khiêm, Trưởng phòng Kinh tế xã Na Sầm, tỉnh Lạng Sơn thông tin, phòng kinh tế đã tham mưu UBND xã rà soát, kiểm tra, đánh giá việc vận hành các công trình thủy lợi trước mùa mưa bão, đánh giá cơ sở vật chất, máy móc trang thiết bị, đồng thời xây dựng các phương án “4 tại chỗ” để kịp thời di dời khi có tình huống sảy ra. Song song đó, địa phương thường xuyên vận động người dân không lấn chiếm hành lang bảo vệ công trình, không xây dựng trái phép, chủ động nạo vét kênh mương, khơi thông dòng chảy…
Công nhân Xí nghiệp Khai thác công trình thủy lợi Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn kiểm tra, điều chỉnh van xả nước về hạ lưu.
Nhằm tăng cường bảo đảm an toàn công trình thủy lợi trong mùa mưa, lũ năm 2026, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Lạng Sơn đã ban hành Công văn số 1023/UBND-KTCN ngày 27/4/2026 trong đó yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan kiểm tra, đánh giá kỹ hiện trạng hệ thống công trình thủy lợi nhằm phát hiện những hư hỏng, các yếu tố bất lợi có nguy cơ đe dọa an toàn công trình; kịp thời báo cáo, đề xuất huy động mọi nguồn lực để sửa chữa, khắc phục đảm bảo an toàn phòng, chống lũ, bão theo phương châm “4 tại chỗ”.
Các đơn vị quản lý hồ chứa tổ chức vận hành thử các cửa van xả lũ, bố trí đầy đủ vật tư, thiết bị dự phòng và hệ thống cảnh báo để bảo đảm an toàn cho người dân vùng hạ du khi vận hành xả lũ; đẩy nhanh duy tu bảo dưỡng, bảo trì công trình thủy lợi theo quy định để sửa chữa những hư hỏng, xuống cấp, sự cố công trình đã xảy ra trong các mùa mưa, lũ trước, tăng cường khả năng phòng, chống lũ, bão. Đối với hồ chứa nước Bản Lải, công tác quan trắc được thực hiện tối thiểu 4 lần/ngày trong mùa mưa lũ; trường hợp mực nước vượt thiết kế phải theo dõi tối thiểu 1 lần/giờ để chủ động vận hành chống lũ an toàn.
Trong bối cảnh thời tiết ngày càng diễn biến cực đoan, nguy cơ xảy ra mưa lớn cục bộ, lũ quét, sạt lở đất gia tăng, việc chủ động triển khai đồng bộ các giải pháp bảo đảm an toàn hồ chứa tại Lạng Sơn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Những nỗ lực từ tỉnh đến cơ sở sẽ góp phần nâng cao năng lực phòng chống thiên tai, bảo vệ an toàn hệ thống công trình thủy lợi, giảm thiểu thiệt hại do mưa lũ gây ra và bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất, đời sống nhân dân./.
