Các mô hình kinh tế không chỉ khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai mà còn từng bước hình thành tư duy sản xuất hàng hóa, khơi dậy tinh thần tự lực, tạo nền tảng để đồng bào vươn lên phát triển kinh tế, ổn định cuộc sống.
Thông qua các mô hình sản xuất phù hợp với điều kiện địa phương, cùng sự đồng hành của chính quyền và các lực lượng chức năng, người dân dần hình thành ý thức sản xuất chủ động, khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, tạo nền tảng cải thiện thu nhập và ổn định cuộc sống lâu dài.
Đa dạng mô hình sinh kế
Đến Kim Phú hôm nay, giữa những thung lũng nép mình bên dãy Trường Sơn, màu xanh của những cánh đồng dứa, ruộng lúa và các loại cây trồng mới đang mở ra những gam màu tươi sáng trong bức tranh phát triển kinh tế vùng đồng bào Rục. Từng gắn bó với núi rừng, hang đá và cuộc sống dựa vào săn bắt, hái lượm, sau hơn 65 năm rời hang đá, định cư và hòa nhập cộng đồng, người Rục đang từng bước thay đổi phương thức mưu sinh, chủ động tiếp cận các mô hình sản xuất mới như: trồng dứa; lúa nước Rục Làn; cây dược liệu dưới tán rừng; cây ăn quả… Những mô hình này không chỉ khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai mà còn từng bước hình thành tư duy sản xuất hàng hóa, khơi dậy tinh thần tự lực, tạo nền tảng để đồng bào vươn lên phát triển kinh tế, ổn định cuộc sống.
Đứng giữa ruộng lúa xanh tươi, trên gương mặt không giấu nổi niềm vui, bà Cao Thị Liên (50 tuổi) đồng bào Rục ở thôn Yên Hợp, xã Kim Phú chia sẻ: Ngày trước, ở đây bà con làm rẫy trồng ngô nhưng năng suất thấp nên cuộc sống gặp nhiều khó khăn. Giờ đây, được sự hỗ trợ hướng dẫn của cán bộ, Đảng và Nhà nước quan tâm bà con bắt đầu chuyển sang mô hình trồng dứa. Mới đầu, bà con còn cảm thấy lạ lẫm với mô hình này. Thế nhưng, dưới sự hướng dẫn tận tình của cán bộ địa phương và các chiến sĩ Đồn Biên phòng, bà con đã hiểu rõ cách trồng, chăm sóc. Hy vọng trong thời gian tới, cây dứa sẽ phát triển, mang lại nguồn thu nhập, giúp bà con dân bản.
Được triển khai từ đầu năm 2026 với 4,5 ha, mô hình trồng dứa mở ra những gam màu tươi sáng trong bức tranh phát triển kinh tế vùng đồng bào Rục.
Trong những năm qua, chính quyền địa phương đã triển khai nhiều hoạt động, mô hình, đặc biệt là các nguồn lực của chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi để hỗ trợ người dân trên địa bàn thay đổi tập quán, tư duy, phát triển sản xuất từng bước vươn lên làm chủ cuộc sống.
Ông Cao Ngọc Đoàn (74 tuổi), dân tộc Chứt ở bản Yên Hợp, xã Kim Phú cho biết, được triển khai từ đầu năm 2026, đến nay mô hình dứa đã bắt đầu phát triển tốt, hứa hẹn mang lại hiệu quả kinh tế của bà con dân bản. Quá trình trồng và chăm sóc, cây dứa phát triển tốt, phù hợp với đất đai và khí hậu ở đây. Bà con mong rằng, thời gian tới mô hình sẽ tiếp tục được triển khai, nhân rộng thêm nhiều hộ gia đình cùng tham gia. Đồng thời, chính quyền địa phương hỗ trợ kết nối để bà con có thể có đầu ra ổn định cho sản phẩm.
Khơi dậy ý chí tự lực, tạo nền tảng giảm nghèo bền vững
Là xã miền núi còn nhiều khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo tại Kim Phú hiện chiếm 6,5%, đặc biệt trên địa bàn đồng bào dân tộc Chứt chiếm 5,5%. Những năm qua, thông qua các chương trình mục tiêu quốc gia, địa phương đã tập trung xây dựng, triển khai và từng bước nhân rộng nhiều mô hình phát triển kinh tế phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, tập quán sản xuất của người dân như: trồng dứa, trồng cây dược liệu lá khôi dưới tán rừng, trồng ớt… Bên cạnh hỗ trợ cây giống, phân bón, người dân còn được hướng dẫn kỹ thuật từ khâu trồng, chăm sóc đến thu hoạch, qua đó từng bước nâng cao năng lực sản xuất, khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, tạo thêm việc làm và nguồn thu nhập ổn định.
Những cánh đồng dứa giữa đại ngàn Trường Sơn sinh trưởng xanh tốt, mở ra hướng phát triển kinh tế mới, góp phần cải thiện đời sống đồng bào Rục ở xã Kim Phú.
Anh Trần Xuân Tư, Tổ trưởng Tổ hợp tác trồng cây dược liệu dưới tán rừng, bản Yên Hợp (cụm Ón) chia sẻ, mô hình được triển khai từ tháng 9/2025, với diện tích 3 ha, có 28 hộ đồng bào dân tộc Chứt tham gia. Đến nay, cây dược liệu sinh trưởng, phát triển ổn định nhờ sự hỗ trợ về giống, phân bón, đất sản xuất và hướng dẫn kỹ thuật của Nhà nước. Điều đáng mừng nhất không chỉ là cây trồng đang phát triển tốt, mà bà con đã có nhiều thay đổi trong cách nghĩ, cách làm.
Từ chỗ sản xuất riêng lẻ, chưa biết liên kết, nay bà con đã biết cùng nhau tham gia tổ hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm và đồng hành trong lao động sản xuất. Dự kiến năm 2027, mô hình sẽ cho thu hoạch và hiện đã có đầu ra tiêu thụ sản phẩm. Họ mong muốn tiếp tục nhận được sự quan tâm, hỗ trợ để mở rộng diện tích, giúp bà con có thêm sinh kế, có thu nhập ổn định, từng bước vươn lên bằng chính sức lao động trên mảnh đất quê hương mình…
Trên những bản làng xa xôi ở Yên Hợp, màu xanh của những cây trồng mới đang dần phủ kín các diện tích đất sản xuất, mang theo kỳ vọng về một hướng phát triển kinh tế mới cho đồng bào Rục. Không chỉ mở ra cơ hội cải thiện thu nhập, các mô hình còn góp phần thay đổi tập quán canh tác, từng bước hình thành tư duy sản xuất hàng hóa trong cộng đồng. Từ chỗ chủ yếu dựa vào các loại cây trồng truyền thống với hiệu quả kinh tế chưa ổn định, người dân nay đã chủ động học hỏi kỹ thuật, tích cực chăm sóc cây trồng, kỳ vọng vào vụ thu hoạch đầu tiên. Những chuyển biến bước đầu này là cơ sở để địa phương tiếp tục đánh giá, nhân rộng các mô hình phù hợp, khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, tạo sinh kế ổn định và lâu dài cho đồng bào Rục.
Ông Hoàng Thanh Bình, Phó Chủ tịch UBND xã Kim Phú, tỉnh Quảng Trị cho biết, trong thời gian qua, các mô hình phát triển kinh tế trên địa bàn bước đầu mang lại những chuyển biến tích cực, không chỉ tạo thêm sinh kế mà quan trọng hơn là từng bước thay đổi nhận thức, tư duy sản xuất và tập quán canh tác của đồng bào. Từ chỗ chủ yếu dựa vào khai thác nguồn lợi tự nhiên, người dân đang dần chuyển sang sản xuất nông nghiệp có định hướng, chủ động học hỏi kỹ thuật, phát huy nội lực để vươn lên trong cuộc sống, giảm dần tâm lý trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ của Nhà nước.
Những căn nhà tạm được dựng lên giữa đại ngàn Trường Sơn giúp người dân ổn định cuộc sống.
Để đạt được hiệu quả ấy, địa phương đã ưu tiên triển khai lựa chọn các mô hình sinh kế cho hộ nghèo, hộ có hoàn cảnh khó khăn. Đồng thời, phân công cán bộ chuyên môn trực tiếp bám bản, hướng dẫn người dân từ khâu tổ chức sản xuất đến chăm sóc cây trồng, vật nuôi, giúp bà con từng bước làm chủ kỹ thuật.
Thời gian tới, xã tiếp tục lựa chọn, phát triển các mô hình phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và khả năng sản xuất của người dân; đánh giá hiệu quả thực tế để nhân rộng những mô hình có triển vọng. Địa phương cũng mong muốn tiếp tục nhận được sự quan tâm, hỗ trợ của các cấp, ngành trong phát triển kinh tế gắn với bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa đồng bào dân tộc Chứt, tạo nền tảng để người dân ổn định sinh kế và vươn lên giảm nghèo bền vững.
Từ những mô hình sinh kế đang từng bước bén rễ trên vùng đất Kim Phú, đồng bào Rục không chỉ có thêm cơ hội phát triển kinh tế mà còn đang viết tiếp hành trình đổi thay trên quê hương bằng chính sức lao động và ý chí vươn lên của mình. Dẫu chặng đường phía trước còn nhiều khó khăn, nhưng với sự đồng hành của chính quyền, các lực lượng chức năng và sự chủ động của người dân, những hướng đi mới trong sản xuất đang mở ra kỳ vọng về cuộc sống no ấm, ổn định hơn. Quan trọng hơn, mỗi mô hình sinh kế không chỉ gieo mầm hy vọng thoát nghèo mà còn góp phần khơi dậy nội lực, để đồng bào Rục từng bước làm chủ cuộc sống, xây dựng bản làng ngày càng phát triển trên chính quê hương mình.
