Ngày 5/8, tại Thành phố Hồ Chí Minh, Bộ Tư pháp tổ chức “Tọa đàm hoàn thiện thể chế về đánh giá, công nhận cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật và đề xuất tiêu chí tiếp cận pháp luật trong bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026 - 2030”, lấy ý kiến các địa phương về đánh giá mức độ tiếp cận pháp luật trong Bộ tiêu chí quốc gia xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại giai đoạn 2026 - 2030.
Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, giai đoạn 2021 - 2025, việc thực hiện tiêu chí tiếp cận pháp luật thông qua các tiêu chí thành phần như: Thi hành Hiến pháp và pháp luật, giải quyết thủ tục hành chính, phổ biến giáo dục pháp luật, hòa giải ở cơ sở, trợ giúp pháp lý, thực hiện dân chủ ở cơ sở đã góp phần vào hiệu quả xây dựng nông thôn mới; thúc đẩy trách nhiệm của chính quyền địa phương cơ sở trong bảo đảm, thực hiện các quyền con người, quyền công dân. Ý thức chấp hành pháp luật của người dân từng bước có chuyển biến, việc giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp kịp thời ngay tại cơ sở thông qua hòa giải được coi trọng góp phần cải thiện, nâng cao đời sống văn hóa pháp lý của người dân, xây dựng môi trường sống lành mạnh, văn minh, dân chủ.
Tuy nhiên, việc tổ chức thực hiện các tiêu chí cũng như đánh giá, công nhận chuẩn tiếp cận pháp luật tại các địa phương, nhất là ở cơ sở còn gặp khó khăn. Chính quyền địa phương một số nơi chưa quan tâm, chỉ đạo sát sao, kịp thời, thường xuyên. Một số địa phương chưa chú trọng giải pháp khắc phục, thúc đẩy tiêu chí đạt chuẩn, dẫn tới kết quả đạt được còn hạn chế. Việc đánh giá tiêu chí tiếp cận pháp luật có nơi còn mang tính hình thức, không thực chất.
Lãnh đạo Bộ Tư pháp chủ trì tọa đàm.
Để bám sát Bộ tiêu chí quốc gia nông thôn mới các cấp giai đoạn 2026 - 2030 do Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng, Bộ Tư pháp đề xuất sửa đổi chỉ tiêu thành phần về tiếp cận pháp luật theo hướng quy định sử dụng toàn bộ kết quả đánh giá, công nhận cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật hằng năm theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ để xét đạt xã chuẩn nông thôn mới.
Cụ thể, tiêu chí “tiếp cận pháp luật” trong Bộ tiêu chí xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến gồm các tiêu chí thành phần: “Tiếp cận pháp luật và an ninh, quốc phòng”, “Có mô hình hiệu quả về phổ biến giáo dục pháp luật”, “Tỷ lệ hòa giải thành” và “Tỷ lệ người dân thuộc đối tượng trợ giúp pháp lý được trợ giúp pháp lý khi có yêu cầu”, “Xây dựng và thực hiện kế hoạch hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh trên địa bàn”.
Ông Đồng Việt Phương, Phó Giám đốc Sở Tư pháp thành phố Cần Thơ chia sẻ về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Đồng tình với việc bổ sung tiêu chí thành hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh trên địa bàn, ông Đồng Việt Phương, Phó Giám đốc Sở Tư pháp thành phố Cần Thơ cho rằng, hiện nay, doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh ở khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa, đang gặp khó khăn về tiếp cận pháp luật, chi phí pháp lý.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập kinh tế quốc tế, yêu cầu tuân thủ pháp luật đối với doanh nghiệp ngày càng cao. Việc bổ sung tiêu chí sẽ là động lực để các địa phương xây dựng mô hình hỗ trợ pháp lý phù hợp như: “Tổ tư vấn pháp luật cho doanh nghiệp”, “Cà phê doanh nhân - pháp luật đồng hành”, “Chuyên đề pháp luật kinh doanh tại hội nghị đối thoại doanh nghiệp cấp xã”…
Từ thực tiễn đó, ông Đồng Việt Phương kiến nghị, hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp cần tập trung cung cấp thông tin pháp luật; bồi dưỡng kiến thức pháp luật qua tập huấn và hội thảo; tư vấn pháp luật về tranh chấp, thủ tục và chính sách; cảnh báo rủi ro pháp lý; xây dựng cơ sở dữ liệu pháp luật; hỗ trợ giải quyết tranh chấp; ứng dụng chuyển đổi số trong hỗ trợ pháp lý; xã hội hóa công tác hỗ trợ bằng cách huy động nguồn lực ngoài nhà nước. Để công tác hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp đạt hiệu quả thực chất, các địa phương cấp xã cần đưa ra chỉ tiêu cụ thể như: Tổ chức ít nhất 2 hoạt động phổ biến, tư vấn pháp luật mỗi năm; có đầu mối giải đáp pháp lý tại địa phương; xây dựng mô hình hỗ trợ pháp lý hiệu quả; đo lường mức độ hài lòng của doanh nghiệp đối với công tác hỗ trợ của chính quyền.
Đại diện Sở Tư pháp tỉnh Tây Ninh nêu ý kiến tại toạ đàm.
Đại diện Sở Tư pháp tỉnh Đồng Nai nêu vấn đề, giai đoạn 2026 - 2030, đất nước đang có nhiều thay đổi, chuyển biến khi tiến hành thực hiện chính quyền địa phương từ 3 cấp thành 2 cấp; hàng loạt các Bộ luật, Luật, Nghị định, Thông tư, các Chương trình, Đề án… đã và đang được thay đổi hoặc sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ cho phù hợp tình hình mới. Vì vậy, cần tích cực lồng ghép chỉ tiêu tiếp cận pháp luật vào nội dung các Chương trình mục tiêu quốc gia, đặc biệt xây dựng nông thôn mới nâng cao; xây dựng cơ chế khuyến khích xã hội hóa công tác phổ biến pháp luật, hòa giải, trợ giúp pháp lý tại cơ sở.
Nhằm nâng cao hiệu quả tiếp cận pháp luật của người dân, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa, Sở Tư pháp Đồng Nai đề xuất các địa phương triển khai giải pháp đồng bộ, tập trung vào truyền thông, nguồn lực, công nghệ và phối hợp liên ngành. Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật tiếp tục được đẩy mạnh thông qua sinh hoạt cộng đồng, hội thảo, hội thi, với trọng tâm là các nhóm yếu thế như: phụ nữ, trẻ em, đồng bào dân tộc thiểu số. Hình thức truyền thông cần được đa dạng hóa, kết hợp giữa phương pháp truyền thống và hiện đại như: mạng xã hội, video, hình ảnh minh họa.
Các địa phương bố trí đủ nguồn lực, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ pháp lý; ứng dụng nền tảng công nghệ vào đánh giá mức độ tiếp cận pháp luật nhằm tăng tính minh bạch, thuận tiện. Công tác kiểm tra, giám sát được thiết lập với quy trình rõ ràng, có sự tham gia của Mặt trận Tổ quốc và người dân. Những cá nhân, tập thể có đóng góp tích cực được khen thưởng kịp thời. Các địa phương đẩy mạnh phối hợp liên ngành, xây dựng kế hoạch thực hiện hàng năm và nhân rộng mô hình hay trong cộng đồng, doanh nghiệp, tổ chức xã hội nhằm lan tỏa hiệu quả tiếp cận pháp luật đến cơ sở./.
