Lễ hội Gầu Tào là sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng có từ lâu đời của đồng bào dân tộc Mông ở hai xã Hang Kia và Pà Cò thuộc huyện Mai Châu (Hòa Bình). Lễ hội Gầu Tào được tổ chức mỗi dịp xuân về để cảm tạ trời đất, thần linh đã ban sức khỏe và sự thịnh vượng, đem lại mùa màng bội thu, gia súc, gia cầm đầy chuồng, bản làng ấm no, hạnh phúc…
Năm nay, lễ hội Gầu Tào được tổ chức vào ngày 20/01. Ngay từ sáng sớm, các chàng trai, cô gái trong trang phục truyền thống đã tay trong tay nói cười rộn vang đến địa điểm tổ chức lễ hội để hòa mình trong không khí náo nhiệt của ngày hội. Chị Đinh Thị Hảo, du khách đến từ thành phố Hòa Bình bày tỏ: "Đến với lễ hội Gầu Tào, cảm giác đầu tiên là được trải nghiệm không khí rộn ràng và đầy ắp niềm vui; được mua sắm tại các gian hàng được bày bán với các sản vật truyền thống của địa phương tự sản xuất...".
Lễ hội được chia làm 2 phần: phần lễ và phần hội. Phần lễ diễn ra với nghi lễ chính là lễ dựng cây nêu. Cây nêu trong Lễ hội Gầu Tào mang biểu tượng cây thiêng nối trời với đất. Cây nêu được trồng trên bãi đất rộng, bằng phẳng. Ngọn cây nêu bao giờ cũng hướng về hướng Đông - là hướng sinh với mong muốn cầu sinh con, cũng là hướng của Mặt Trời với mong ước mùa màng bội thu.
Lễ cúng cây nêu có các lễ vật gồm: gà, rượu, cơm, giấy. Chủ lễ thắp hương, đốt tiền mã rồi đi ngược chiều kim đồng hồ 3 vòng quanh cây nêu, rồi đi ngược 3 vòng nữa hát bài Tịnh chay hẹn ngày cúng báo thần linh biết việc dựng nêu tổ chức lễ tạ ơn. Lễ cúng được tổ chức với mong ước trời đất, thần linh phù hộ cho bản làng yên vui, năm mới mùa màng bội thu, mưa thuận gió hòa, cầu chúc cho mọi người, mọi nhà yên vui, khỏe mạnh, ăn nên làm ra, chăn nuôi sinh sôi, trồng trọt được mùa.
Sau nghi thức dựng cây nêu, đến phần hội, các chàng trai, cô gái, người già, trẻ nhỏ bản Mông cùng nắm tay nhau múa vòng theo nhịp khèn. Trong văn hóa của người Mông, tiếng khèn thể hiện tâm linh, tín ngưỡng truyền thống. Bởi vậy khèn là vật linh thiêng, không thể thiếu trong các nghi lễ, lễ hội của người Mông.
Đến lễ hội Gầu Tào, du khách được thưởng thức những tiết mục văn nghệ mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc Mông; được tham gia vào các hoạt động như múa khèn, ném pao; cổ vũ các môn thể thao dân tộc, giã bánh giầy... cùng nhiều hoạt động văn hóa đặc sắc khác.
Theo Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân huyện Mai Châu Hoàng Đức Minh, huyện đang tập trung tổ chức các lễ hội văn hóa của người dân bản địa. Sắp tới, địa phương tổ chức lễ hội Xên Mường của đồng bào dân tộc Thái, đồng thời đón di sản văn hóa phi vật thể múa Keeng Loóng của dân tộc Thái... Đây là những nét đặc sắc của đồng bào các dân tộc ở Mai Châu, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc cũng như phát triển du lịch.
Thanh Hải
