“Muốn chỉnh cho âm thanh của chiêng cao lên thì dùng dùi gỗ thục vào mặt trong của chiêng theo một vòng tròn cho âm cao dần lên; tuy vậy không nên dùng cách chỉnh này nhiều vì sẽ làm cho mặt chiêng bị vồng lên, sau này sẽ rất khó khi muốn chỉnh cho tiếng chiêng thấp xuống. Còn muốn chỉnh cho âm thấp xuống thì dùng dùi gỗ thục vào mặt ngoài của chiêng. Nếu mặt chiêng đã hơi bị vồng thì dùng búa nhỏ gõ nhẹ, đều ở vị trí mặt chiêng sát với thành chiêng...”, già Y Wil Ênuôl (buôn Ea Bông, xã Cư Êbur, TP. Buôn Ma Thuột) vừa dùng chiếc búa gõ nhẹ lên chiếc chiêng, vừa hướng dẫn tận tình khi được hỏi về “bí quyết” làm cho tiếng chiêng hay hơn của mình. Lý thuyết thì đơn giản vậy, nhưng thực tế nghề chỉnh chiêng không phải ai cũng làm được và trên thực tế thầy chỉnh chiêng (po tul ching) xưa đã ít, nay càng hiếm hơn bởi nghề này đòi hỏi nghệ nhân phải có “bàn tay vàng”, đôi tai tinh thẩm âm thật chuẩn cùng kinh nghiệm phải trải qua bao năm tháng chơi chiêng, đánh chiêng mới có được.
Nghệ nhân cồng chiêng xã Ea Phê (huyện Krông Pắc) biểu diễn trong một dịp lễ hội tại địa phương. Như già Y Wil, năm nay đã qua 75 mùa rẫy, cách chỉnh chiêng già đúc kết được là do tự mình học hỏi, tự mình mày mò, nghiên cứu chứ chẳng qua trường lớp đào tạo nào - cứ như đó là điều hiển nhiên phải đến khi đã thực sự “thấm”, thực sự hiểu được “hồn chiêng” của dân tộc mình. Trong ký ức của già, ngày trước trong các buôn làng có rất nhiều lễ hội, lễ cúng và đều cần đến tiếng chiêng để vang lên mời các Yàng về dự. Mỗi lễ cúng có những bài chiêng khác nhau và cồng chiêng khi ấy cũng là một trong những vật thiêng của tín ngưỡng, âm thanh của cồng chiêng là sợi dây kết nối giữa con người và các thần, các linh hồn ông bà tổ tiên. Trước khi đem bộ chiêng vào tham dự bất kỳ lễ hội nào: lễ cúng lúa mới, lễ cầu mưa, lễ cúng bến nước... thầy chỉnh chiêng đều phải xem qua từng chiếc chiêng. Bởi chiêng để lâu ngày không đánh, hoặc đánh quá nhiều thì âm thanh vang lên sẽ không còn hay nữa, nên phải chỉnh lại.
Có thể nói, với cộng đồng các tộc người thiểu số bản địa Tây Nguyên, do không có nghề đúc chiêng, chế tác cồng chiêng nên nghề chỉnh, sửa chiêng có vai trò cực kỳ quan trọng và các po tul ching cũng rất được người dân kính nể. “Ngày ấy, ở buôn Ea Bông này nhiều người biết đánh chiêng lắm, hầu như từ lớp thanh niên cho đến các ông già ai cũng biết đánh chiêng hết. Sau này người già về với thế giới ông bà, lớp trẻ thì lại ít người thích đánh và cũng chẳng biết đánh vì lễ cúng không còn nhiều như trước nữa. Hiện nay cả buôn chỉ có một đội chiêng trẻ, một đội chiêng già thôi; còn người biết chỉnh chiêng như mình đây thì chỉ có thêm một người nữa, nhưng cũng không phải là biết chỉnh giỏi. Ngày trước nhiều người chỉnh chiêng giỏi còn có thể sống được bằng nghề, chứ giờ đây thì có mấy ai thực sự muốn học...”, già Y Wil chia sẻ trong sự chạnh lòng.
...Và niềm hy vọng
Theo thống kê của Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch, số nghệ nhân chỉnh chiêng trên địa bàn tỉnh còn khoảng hơn 390 người. Tuy nhiên, trên thực tế, hiện nay số nghệ nhân này chẳng còn được bao nhiêu. Theo ghi nhận của Nghệ sĩ Ưu tú Vũ Lân, nghệ nhân biết chỉnh chiêng hiện còn lại rất ít, không thể tính theo đơn vị buôn, xã mà phải tính theo huyện. Chẳng hạn, ở huyện Lắk cách đây khoảng 7-8 năm có 2 nghệ nhân biết chỉnh chiêng người Êđê và M’nông, nhưng hiện nay không còn nghệ nhân nào biết chỉnh chiêng. Hay như ở huyện Ea H’leo – vùng giao thoa văn hóa giữa người Êđê và Gia Rai, nơi sử dụng bộ chiêng Aráp của người Gia Rai nhưng cả huyện không ai biết chỉnh loại chiêng này... Nghệ nhân Y Wil Ênuôl chỉnh lại chiêng của gia đình. Trước thực trạng đó, trong những năm qua, Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch đã tiến hành nhiều hoạt động để gìn giữ, bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa cồng chiêng nói chung và nghề chỉnh chiêng nói riêng như: Sưu tầm, phục hồi, bảo tồn các bài chiêng, lễ hội của đồng bào dân tộc thiểu số bản địa; mở nhiều lớp học đánh chiêng cho thiếu nhi người dân tộc thiểu số; mua bổ sung các bộ cồng chiêng cho một số buôn làng; tôn tạo và xây dựng không gian sống, sinh hoạt cho các cộng đồng người dân tộc thiểu số tại chỗ... Đặc biệt, trong hai năm 2014 và 2015, Sở đã mở hai lớp truyền dạy chỉnh chiêng cho các nghệ nhân sử dụng thành thạo cồng chiêng trên địa bàn tỉnh.
Là người trực tiếp giảng dạy, truyền đạt kỹ năng chỉnh chiêng tại các lớp tập huấn do Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch tổ chức, nghệ nhân Y Bhiông Niê (buôn Akô Dhong, phường Tân Lợi, TP. Buôn Ma Thuột) vui vẻ cho hay: “Trong hai năm vừa qua mình đều có tham gia truyền dạy tại lớp tập huấn kỹ thuật chỉnh chiêng. Năm 2014 có 29 học viên tham dự; năm 2015 thì đông hơn – có tới gần 50 học viên. Có một số học viên của năm 2014 đã theo học, đến năm 2015 lại tiếp tục học nữa cho nhuần nhuyễn hơn. Kết quả khá tốt, tuy mình chưa đi thực tế để tìm hiểu các học viên tham dự các lớp tập huấn khi trở về địa phương có phát huy được hiệu quả hay không, nhưng mình tin là mỗi người đều đã biết - không nhiều thì ít về chỉnh chiêng và có thể hướng dẫn cho các nghệ nhân khác...”.
Tuy chưa thể khẳng định gần 80 học viên được đào tạo qua các lớp tập huấn về kỹ năng chỉnh chiêng đều trở thành các po tul ching, nhưng đây chính là những “hạt giống đỏ” để từ đó sẽ góp phần không nhỏ trong việc gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa cồng chiêng tại các địa phương. Và với những giải pháp hữu hiệu cùng hành động cụ thể của các cấp, ngành hữu quan đã triển khai, những nét đẹp của văn hóa cồng chiêng đang dần được khôi phục và lực lượng nghệ nhân chỉnh chiêng cũng đang ngày một hiện diện nhiều hơn trong các buôn làng...
Đó là chủ đề trưng bày chuyên đề do Bảo tàng tỉnh Đắk Lắk phối hợp với Bảo tàng tỉnh Vĩnh Long tổ chức, ngày 11/9. Trưng bày giới thiệu đến công chúng những giá trị đặc sắc của nghề làm mão, mặt nạ truyền thống - di sản văn hóa gắn với đời sống tín ngưỡng và các loại hình nghệ thuật biểu diễn dân gian của đồng bào Khmer.
Tiếng hát “Việt Nam - Trung Hoa” vang lên trong buổi giao lưu tại phường Hà Giang 1, tỉnh Tuyên Quang, mở đầu cho những câu chuyện giữa cán bộ làm nhiệm vụ quản lý, bảo vệ biên giới hai nước. Phía sau những tiết mục văn nghệ, trận bóng bàn và hành trình tìm hiểu các điểm đến của địa phương là một mối quan hệ được bồi đắp bằng nhiều năm phối hợp, chia sẻ và đồng hành.
Thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, tỉnh Lạng Sơn xác định, xây dựng và phát triển nền văn hóa toàn diện, giàu bản sắc, nhân văn, khoa học, hiện đại, trở thành nền tảng vững chắc, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực cho phát triển nhanh và bền vững.
Lào Cai có 34 nhóm ngành dân tộc anh em, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm trên 57,6% dân số toàn tỉnh với kho tàng di sản văn hóa hết sức đa dạng, phong phú và đặc sắc.
Trong tiết thu dịu mát, tiếng trống khai hội vang lên giữa không gian cổ kính của Đền Minh Lương, xã Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang, mở đầu những ngày hội đậm sắc màu văn hóa, tín ngưỡng.
Ngày 6/9, tại phường Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với tỉnh Gia Lai tổ chức khai mạc triển lãm “Không gian Du lịch, Văn hóa - Hội nhập và lan tỏa”. Đây là một trong các hoạt động hưởng ứng Năm Du lịch Quốc gia - Gia Lai 2026.
Sáng 6/9 (tức ngày 25/7 âm lịch), tại phường Phan Thiết (tỉnh Lâm Đồng), đoàn Quan Thánh Đế Quân xuất du diễn ra trong sự thích thú của đông đảo người dân địa phương và du khách. Đây là phần hội quan trọng và đặc sắc nhất của Lễ hội Trung Nguyên Kiến Tiêu Nghinh ông Quan Thánh Đế Quân xuất du lần thứ 15 - năm 2026.
Dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2/9/2026, khách du lịch đến Sơn La ước đạt 385.000 lượt; trong đó, khách quốc tế đạt gần 3.760 lượt và khách nội địa đạt 381.240 lượt; doanh thu ước đạt hơn 304 tỷ đồng.
Nằm nép mình bên những ghềnh đá cổ ven biển Sa Huỳnh, làng Gò Cỏ (phường Sa Huỳnh, tỉnh Quảng Ngãi) đang trở thành điểm đến hấp dẫn du khách trong và ngoài nước nhờ mô hình du lịch cộng đồng gắn liền với việc bảo tồn không gian kiến trúc truyền thống và các giá trị văn hóa bản địa.
Từ ngày 31/8 - 2/9, tại khu vực Cửa khẩu Quốc tế Lóng Sập, xã Lóng Sập diễn ra các hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch thu hút đông đảo du khách và nhân dân biên giới Việt Nam và Lào tham gia. Đây là sự kiện trong chuỗi hoạt động thuộc Tuần Văn hóa - Du lịch Mộc Châu năm 2026, do Ủy ban nhân dân tỉnh Sơn La tổ chức.
Tết Độc lập 2/9 không chỉ rộn ràng ở các đô thị mà còn lan tỏa đến những bản làng vùng cao Điện Biên. Trong sắc cờ đỏ, đồng bào các dân tộc khoác lên mình trang phục truyền thống, hòa vào các hoạt động văn hóa, vui hội và đón du khách, cùng lan tỏa niềm tự hào về quê hương, đất nước.
Trong khuôn khổ các hoạt động chào mừng Tết Độc lập năm 2026, ngày 2/9/2026, tại Không gian văn hóa Mông thuộc sân vận động xã Than Uyên, Bảo tàng tỉnh Lai Châu phối hợp với UBND xã Than Uyên tổ chức trình diễn cúng cây nêu trích đoạn trong Lễ hội Gầu tào của dân tộc Mông. Đây là một trong những điểm nhấn đặc sắc, thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương đến tham quan, trải nghiệm.
Sáng 2/9, tại Quảng trường Tháp Nghinh Phong (phường Tuy Hòa), Giải chạy Tuy Hòa bán marathon 2026 “Đón bình minh trên biển” do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk tổ chức đã hoàn thành các phần thi. Giải có sự tham gia của gần 3.000 vận động viên, xuất phát vào lúc 4 giờ sáng 2/9 với hành trình đi qua các tuyến đường ở phường, kết nối các địa điểm du lịch như Tháp Nghinh Phong, Tháp Nhạn và khu vực biển Tuy Hòa.
Sáng 2/9/2026, tại Sân vận động xã Than Uyên, tỉnh Lai Châu diễn ra Lễ thượng cờ chào mừng Tết Độc lập năm 2026 với sự tham gia của hơn 2.000 cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang, học sinh, nhân dân các dân tộc tỉnh Lai Châu cùng du khách. Sau lễ thượng cờ là các hoạt động múa sạp, diễu hành đường phố mang đậm sắc màu văn hóa các dân tộc vùng cao Lai Châu.
Nằm trong chuỗi các hoạt động Tuần Văn hóa - Du lịch Mộc Châu năm 2026, tối 1/9, tại Quảng trường 8/5 (phường Mộc Châu), tỉnh Sơn La tổ chức Chương trình nghệ thuật với chủ đề "Mộc Châu - Tiếng gọi mùa yêu", chào mừng kỷ niệm 81 năm ngày "Tết Độc lập" - Quốc khánh 2/9. Chương trình thu hút đông đảo du khách và nhân dân các dân tộc tỉnh Sơn La đến dự.
Trong không khí đón mừng Tết Độc lập 2/9, đồng bào Mường ở Lạc Sơn, tỉnh Phú Thọ lại sum họp, tổ chức các hoạt động theo phong tục được duy trì qua nhiều thế hệ. Từ bữa cơm đoàn tụ, những món quà biếu cha mẹ đến bánh uôi, tiếng chiêng, lời hát đối, những phong tục ấy góp phần tạo nên nét văn hóa đặc sắc trong ngày Tết của đồng bào Mường nơi đây.
Với đồng bào Khmer Nam Bộ, nhạc ngũ âm không chỉ góp phần tạo nên không khí trang nghiêm trong các nghi lễ Phật giáo hay rộn ràng trong những lễ hội truyền thống, mà còn là một phần văn hóa được gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ. Tại các ngôi chùa Khmer ở An Giang, những lớp học nhạc ngũ âm đang giúp thế hệ trẻ hiểu, yêu và tiếp tục gìn giữ những thanh âm đặc trưng của dân tộc mình.
Phía Tây của tỉnh Quảng Ngãi là nơi mang đậm nét văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số Tây Nguyên; trong đó âm nhạc đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của bà con nhân dân nơi đây.
