Ngư dân Quảng Ninh bộn bề lo toan làm mới nghề nuôi trồng thủy sản

Ngư dân Quảng Ninh bộn bề lo toan làm mới nghề nuôi trồng thủy sản

Nuôi trồng thủy sản trên biển là sinh kế của hàng nghìn ngư dân trên vịnh Hạ Long, vịnh Bái Tử Long của tỉnh Quảng Ninh. Hoạt động nuôi trồng đã cho họ nguồn thu để duy trì, phát triển cuộc sống. Tuy nhiên hai năm trở lại đây, ngư dân cảm nhận sự “mặn chát” hơn từ biển.

Ngư dân Quảng Ninh bộn bề lo toan làm mới nghề nuôi trồng thủy sản ảnh 1Hiện thị xã Quảng Yên còn tương đối diện tích hàu cửa sông còn bé, chưa đến ngày thu, nếu kéo ra khu vực nước biển có nồng độ mặn cao hàu dễ chết hoặc phát triển kém. Ảnh: Thanh Vân-TTXVN

 “Nặng nợ” với lồng bè

Anh Đặng Văn Minh, ở thôn 5, xã Hoàng Tân, thị xã Quảng Yên, gắn bó với nghề nuôi hàu, hà cửa sông gần 10 năm nay, nghề nuôi biển đã giúp gia đình anh có cuộc sống ổn định hơn, tạo động lực để gia đình anh phát triển kinh tế. Tuy nhiên, 2 năm nay việc mưu sinh khó khăn hơn gấp bội.

Anh Minh chia sẻ, gia đình anh nuôi 10 cặp bè hàu, hà cửa sông. Đây là giống nhuyễn thể có giá trị kinh tế cao hơn, chất lượng hơn so với nuôi hàu đại dương. Tuy nhiên sự khác biệt của giống nuôi này là phải thay đổi môi trường nuôi có độ mặn phù hợp để duy trì sự sống và phát triển cho con giống.

Do vậy, vào mùa khô, độ mặn nước biển cao hơn, anh Minh và nhiều hộ nuôi phải kéo các bè nuôi về khu vực cửa sông, đến mùa mưa, nước nổi sẽ kéo bè về lại biển, chi phí cho một lần kéo 10 bè khoảng 80 triệu đồng. Tuy nhiên năm nay, giá hàu, hà đang bán ở mức 8.000 đồng/kg, chỉ bằng khoảng 1 nửa so với năm trước, cộng thêm thị trường tiêu thụ chậm, nên rất khó khăn về tài chính.

Cùng với việc di dời lồng, bè, thị xã Quảng Yên đã tuyên truyền đến anh Minh và các ngư dân phải thay thế phao xốp sang phao nhựa HDPE hợp chuẩn, anh Minh tính toán với 10 cặp bè hiện tại, anh sẽ phải chi phí khoảng hơn 700 triệu đồng để mua phao, như vậy rất khó khăn, bởi họ chưa kịp thoát ra cái khó từ dịch COVID-19 thì lại mắc kẹt ở phao nhựa. Anh Minh có nguyện vọng được chính quyền tạo điều kiện để ngư dân vừa thu hoạch vừa thay thế, chứ không thể cùng một lúc thay đồng loạt.

Ngư dân Quảng Ninh bộn bề lo toan làm mới nghề nuôi trồng thủy sản ảnh 2Thị xã Quảng Yên (Quảng Ninh) lập 2 chốt kiểm tra, kiểm soát và quản lý các trường hợp neo thả lồng, bè nuôi trồng thủy sản tại khu vực xã Liên Hòa và Hoàng Tân. Ảnh: Thanh Vân- TTXVN  

Cũng như anh Minh, nhiều hộ nuôi biển ở Quảng Yên đang phải gồng mình để vượt qua khó khăn, vì hiện tại, mực nước sông và biển xuống thấp, việc di dời các bè nuôi từ cửa sông ra biển thường bị mắc cạn, nguy cơ con hàu, hà gặp nước biển nồng độ mặn cao sẽ bị chết, thiệt hại rất lớn đến người dân, mặt khác nếu giống nuôi này chết còn ảnh hưởng đến môi trường.

Nhiều ngư dân trăn trở, chưa bao giờ mưu sinh từ nghề nuôi biển lại nhọc nhằn đến thế, trong cái mặn mòi của nước biển, hòa lẫn với những giọt mồ hôi, còn có vị chát của nước mắt.

Anh Phạm Văn Nhung (50 tuổi), sống tại tổ 59, phường Hà Phong, thành phố Hạ Long, là một trong những hộ chấp hành di dời các lồng bè nuôi trồng trái phép tại khu vực Hòn Đũa, trên vịnh Hạ Long. Anh Nhung chia sẻ gia đình đầu tư hơn 300 triệu, nuôi trên 20 dây hàu từ đầu năm 2022, đến đầu tháng 4/2023 thu hoạch vụ thứ 2 được khoảng 4 tấn, bán với giá 2.800 đồng/kg; trong đó chi phí thu hoạch chiếm 1.200 đồng/kg. Gia đình anh còn khoảng gần 4 tấn hàu bé, khoảng 2 tháng nữa mới đủ tuổi thu hoạch, nhưng đành phải bỏ không thu và kéo vào bờ, mặc dù xót xa, cắt đến đâu, khóc đến đấy nhưng phải chấp nhận.

Ngư dân Quảng Ninh bộn bề lo toan làm mới nghề nuôi trồng thủy sản ảnh 3Các lực lượng chức năng của thị xã Quảng Yên tháo dỡ lồng bè cùng ngư dân. Ảnh: Thanh Vân-TTXVN

Anh Nhung cho biết, nếu bỏ ra 10 phần để đầu tư thì lúc thu chỉ vớt vát lại được vài phần. Hiện tại gia đình mong muốn khi có vùng nuôi được quy hoạch thì sẽ được di chuyển vào đó và tiếp tục vay vốn ngân hàng tái nuôi trồng, không để lãng phí ngư cụ đã đầu tư, gây lãng phí và thiệt hại kinh tế.

Làm gì để gỡ khó?

Trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh có một số địa phương chưa có quy hoạch vùng nuôi trồng mặt nước; trong đó, có thị xã Quảng Yên và thành phố Hạ Long. Với Quảng Yên chủ yếu là nuôi hàu cửa sông, còn thành phố Hạ Long có diện tích mặt biển nằm trong vùng di sản vịnh Hạ Long, do vậy người dân chủ yếu là nuôi trồng tự phát, diện tích mặt nước được giao chưa nhiều.

Để hỗ trợ ngư dân tiêu thụ hàu, hà, giảm bớt thiệt hại thị xã Quảng Yên giao cho Ban Chỉ huy quân sự, cùng các phòng kết nối tìm đầu ra cho sản phẩm.

Ngư dân Quảng Ninh bộn bề lo toan làm mới nghề nuôi trồng thủy sản ảnh 4Một bè lớn ở Quảng Yên có khoảng 60-80 bè nhỏ, trọng lượng khoảng 40-50 tấn, cần thay thế bằng phao nhựa cỡ lớn mới chịu được tải. Ảnh: Thanh Vân-TTXVN

Theo ông Nguyễn Văn Bắc, Phó Chủ tịch thị xã Quảng Yên, địa phương này tập trung thu gom bè hỏng trôi nổi và các bè nuôi lán chiếm luồng lạch bằng cách kéo các lồng, bè vào bờ. Sau đó, cho máy cẩu múc lên khu vực tập kết, không thực hiện cắt dây hàu, hà trên biển vì sẽ dẫn đến việc phao xốp, rác trôi nổi gây mất mỹ quan và ô nhiễm môi trường.

Đối với rác được thu gom là tre có thể để nhân dân tái chế, đối với phao xốp sẽ có phương án xử lý để không gây hại tới môi trường. Do vậy, địa phương này đề xuất với cấp có thẩm quyền của tỉnh lùi thời gian dời lồng bè ra điểm quy hoạch tập trung vào cuối tháng 5/2023, trong khi hạn của tỉnh là cuối tháng 4/2023.

Ngư dân Quảng Ninh bộn bề lo toan làm mới nghề nuôi trồng thủy sản ảnh 5 Đối với các bè nuôi thủy sản hiện nay đang được thị xã Quảng Yên cắm biển, sau này sẽ tích hợp vị trí vào định vị toàn cầu (GPS) để tiện quản lý. Ảnh: Thanh Vân-TTXVN

Đối với việc thay thế phao nhựa HDPE đạt chuẩn hiện nay tại thị xã Quảng Yên mới đạt tỷ lệ thấp. Nguyên nhân là chưa có đơn vị cung ứng được sản phẩm đạt chuẩn và phù hợp với hiện trạng nuôi hàu, hà trên địa bàn.

Ghi nhận thực tế, một bè lớn ở Quảng Yên có khoảng 60-80 bè nhỏ, trọng lượng khoảng 40-50 tấn; cần thay thế bằng phao nhựa cỡ lớn, những phao nhựa loại nhỏ sẽ không chịu được lực; đưa vào sử dụng không đảm bảo, dễ gây lãng phí, tốn kém.

Hiện địa phương này đang vận động ngư dân nuôi bè nhỏ thì sử dụng phao nhựa loại nhỏ, còn đối với các bè lớn thì cần phải đợi có sản phẩm thay thế phù hợp được công bố hợp chuẩn.

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, tỉnh Quảng Ninh có khoảng gần 1.000 ha diện tích nuôi trồng thủy sản trái phép (thuộc khoảng 550 cơ sở). Đến trung tuần tháng 4/2023 đã di dời được trên 688 ha (314 cơ sở) chiếm hơn 71 % tổng diện tích phải di dời.

Toàn tỉnh có gần 3,9 triệu quả phao xốp, đã chuyển đổi sang phao nhựa theo quy chuẩn kỹ thuật địa phương là hơn 2, 28 triệu quả phao xốp, đạt tỷ lệ 58,7%; số phao xốp còn lại hơn 1,6 triệu.

Việc tăng cường quản lý và phát triển thủy sản trên biển của tỉnh Quảng Ninh là cần thiết và phù hợp, song bên cạnh đó cũng cần có sự linh hoạt để ngư dân không bị “chết đuối”, bởi đây là chiến dịch dài hơi, hướng đến sự phát triển bền vững của nghề nuôi trồng thủy sản.

Thanh Vân

(TTXVN)

Có thể bạn quan tâm

Mưa lớn, sạt lở đất đá gây thiệt hại nặng tại Sơn La

Mưa lớn, sạt lở đất đá gây thiệt hại nặng tại Sơn La

Từ 8 giờ ngày 10/7 đến 8 giờ ngày 11/7, trên địa bàn tỉnh Sơn La đã xảy ra mưa vừa, mưa to, có nơi mưa rất to. Mưa lớn kéo dài, cục bộ xảy ra lũ ống, lũ quét trên địa bàn tỉnh Sơn La đã gây sạt lở đất, ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhà ở, sản xuất nông nghiệp, giao thông và các công trình hạ tầng trên địa bàn.

Thanh Hóa: Nâng cao chất lượng môi trường nông thôn từ nguồn vốn tín dụng chính sách

Thanh Hóa: Nâng cao chất lượng môi trường nông thôn từ nguồn vốn tín dụng chính sách

Nước sạch và công trình vệ sinh đạt chuẩn là những nhu cầu gắn liền với cuộc sống hằng ngày của mỗi gia đình. Tuy nhiên, tại nhiều khu vực nông thôn, nhất là đối với những hộ có thu nhập thấp, việc đầu tư xây dựng công trình nước sạch, nhà vệ sinh khép kín hay hệ thống xử lý nước vẫn là khoản chi phí không nhỏ. Khi nguồn lực kinh tế còn hạn chế, nhiều gia đình dù nhận thức rõ sự cần thiết vẫn phải trì hoãn việc cải thiện điều kiện sinh hoạt.

Hỗ trợ nhân dân Sơn La khắc phục hậu quả sau mưa lớn kéo dài

Hỗ trợ nhân dân Sơn La khắc phục hậu quả sau mưa lớn kéo dài

Đêm 10/7 và sáng 11/7, trên địa bàn tỉnh Sơn La xảy ra mưa lớn kéo dài, gây lũ quét, sạt lở đất, hư hỏng hệ thống đường giao thông và ngập úng cục bộ tại nhiều địa phương. Đặc biệt, mưa lớn đã làm sập nhà bán trú của Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Mường Trai, nhiều khu vực tại xã Mường La bị ngập cục bộ.

Quảng Ngãi: Bao giờ hết cảnh qua cầu yếu?

Quảng Ngãi: Bao giờ hết cảnh qua cầu yếu?

Hai cây cầu huyết mạch Đò Mốc và Văn Hà 1 tại Quảng Ngãi đều đã xuống cấp nghiêm trọng sau nhiều năm khai thác, ảnh hưởng đến an toàn giao thông và kết nối vận tải. Chính quyền địa phương đang kiến nghị cấp có thẩm quyền sớm bố trí nguồn lực đầu tư thay thế các công trình này.

Nghệ nhân hơn 25 năm 'thổi hồn' vào lá thốt nốt

Nghệ nhân hơn 25 năm 'thổi hồn' vào lá thốt nốt

Chiếc bút lửa trên tay nghệ nhân Võ Văn Tạng (sinh năm 1942, xã Thoại Sơn, tỉnh An Giang) chậm rãi lướt trên tàu lá thốt nốt đã ngả màu vàng sẫm. Dưới đầu bút, từng đường nét chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh dần hiện lên với gương mặt hiền từ, vầng trán cao, chòm râu bạc và ánh mắt bao dung.

Quảng Trị: Đồn Biên phòng Hướng Phùng giữ vững biên cương Tổ quốc

Quảng Trị: Đồn Biên phòng Hướng Phùng giữ vững biên cương Tổ quốc

Đứng chân trên địa bàn xã biên giới Hướng Phùng, Đồn Biên phòng Hướng Phùng (Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Trị) quản lý 18,24 km đường biên giới với 8 cột mốc quốc giới (từ mốc 593 đến mốc 600). Giữa đại ngàn Trường Sơn, những con đường tuần tra vẫn in dấu chân cán bộ, chiến sĩ Biên phòng cùng cấp ủy, chính quyền địa phương, các lực lượng và người dân vùng biên chung sức bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.

Mưa lớn gây thiệt hại ban đầu ở Lào Cai

Mưa lớn gây thiệt hại ban đầu ở Lào Cai

Mưa lớn kéo dài từ đêm 8 đến ngày 9/7 gây ngập úng cục bộ và sạt lở tại nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh Lào Cai. Trước diễn biến phức tạp của thời tiết, các địa phương chủ động triển khai phương châm “4 tại chỗ”, huy động lực lượng, phương tiện ứng trực, kịp thời hỗ trợ người dân và hạn chế thấp nhất thiệt hại do thiên tai gây ra.

Đánh thức dòng suối Đắk Woa, mở lối cho một vùng quê hết ngập

Đánh thức dòng suối Đắk Woa, mở lối cho một vùng quê hết ngập

Hàng trăm hộ dân sinh sống dọc suối Đắk Woa, xã Bù Đăng, thành phố Đồng Nai nhiều năm qua luôn sống trong nỗi lo ngập úng mỗi khi mưa lớn. Dự án nạo vét, xây kè và làm đường dọc suối Đắk Woa đang được đẩy nhanh tiến độ không chỉ mang theo kỳ vọng chấm dứt tình trạng ngập lụt cục bộ, mà còn mở ra không gian phát triển đô thị, cải thiện môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân địa phương.

Nhiều hộ dân miền núi Đắk Lắk thiếu nước sinh hoạt

Nhiều hộ dân miền núi Đắk Lắk thiếu nước sinh hoạt

Tình trạng thiếu nước sinh hoạt đang diễn ra tại nhiều xã miền núi của tỉnh Đắk Lắk khi thời tiết nắng nóng kéo dài trong thời gian qua. Nước từ giếng đào tại các hộ gia đình khô cạn, nước từ các giếng khoan cấp nước quy mô nhỏ được đặt tại các cụm dân cư cũng không đủ nước để cung cấp cho sinh hoạt khiến cuộc sống của người dân gặp khó khăn. Một số nhà máy nước sạch tại địa phương cũng không cung cấp bảo đảm cho các hộ dân sử dụng lâu dài.

Thăm hỏi, động viên gia đình 5 nạn nhân đuối nước tại Lâm Đồng

Thăm hỏi, động viên gia đình 5 nạn nhân đuối nước tại Lâm Đồng

Ngày 10/7, Đoàn công tác của xã Nâm Nung, tỉnh Lâm Đồng do ông Bùi Danh Thắng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã và ông Trần Quang Hòa, Phó Chủ tịch UBND xã dẫn đầu đã đến thăm hỏi, động viên, chia buồn với gia đình 5 trẻ em bị đuối nước tại thôn Quảng Hà, xã Nâm Nung.

Lào Cai giải bài toán thiếu cán bộ chuyên môn ở cơ sở

Lào Cai giải bài toán thiếu cán bộ chuyên môn ở cơ sở

Sau sáp nhập, chính quyền địa phương hai cấp vận hành theo hướng tinh gọn, nhưng nhiều xã, phường của tỉnh Lào Cai vẫn gặp khó khăn về thiếu cán bộ chuyên môn ở các lĩnh vực trọng yếu như đất đai, y tế, xây dựng. Điều này dẫn đến hiệu quả quản lý chưa cao. Việc giải bài toán thiếu cán bộ chuyên môn đang là yêu cầu đặt ra cho các địa phương.

Không gian số bùng nổ từ thôn

Không gian số bùng nổ từ thôn

Xã biên giới Bát Xát là một trong những điểm sáng của Lào Cai trong công tác chuyển đổi số. Tại đây, công tác chuyển đổi số được triển khai một cách đồng bộ, toàn diện với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, mở ra kỳ vọng về một không gian số phát triển ngay từ cơ sở.

Thái Nguyên nguy cơ cao xảy ra lũ và sạt lở đất ở một số nơi

Thái Nguyên nguy cơ cao xảy ra lũ và sạt lở đất ở một số nơi

Theo Đài Khí tượng thủy văn tỉnh Thái Nguyên, dự báo, trong 6 giờ tới, trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên tiếp tục có mưa với lượng mưa tích lũy phổ biến từ 10 đến 20 mm, cục bộ trên 30 mm. Trong 6 đến 12 giờ tới, có nguy cơ rất cao xảy ra lũ quét trên các suôi nhỏ vùng núi; sạt lở đất, sụt lún đất trên sườn dốc, taluy dương khu dân cư, các tuyến đường giao thông, khu vực các công trình đang thi công; ngập úng cục bộ ở vùng trũng thấp, ngầm tràn, khu trung tâm tại một sô khu vực thuộc các xã, phường tỉnh Thái Nguyên..

Khi lòng dân đồng thuận, sức mạnh phát triển sẽ tăng

Khi lòng dân đồng thuận, sức mạnh phát triển sẽ tăng

Xây dựng nông thôn mới không chỉ đầu tư hạ tầng hay hoàn thiện các tiêu chí, mà là khơi dậy vai trò chủ thể của người dân. Tại tỉnh Phú Thọ, việc phát huy tinh thần tự giác, tự nguyện của nhân dân trong hiến đất, góp công, phát triển sản xuất và bảo vệ môi trường đã tạo nên nguồn lực mạnh mẽ, nâng cao chất lượng các tiêu chí và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

Đảm bảo nguồn nước ngọt bền vững cho 'đảo khát' Lý Sơn

Đảm bảo nguồn nước ngọt bền vững cho 'đảo khát' Lý Sơn

Song song với mục tiêu đưa Lý Sơn trở thành trung tâm du lịch biển đảo quốc gia vào năm 2045, tỉnh Quảng Ngãi đang tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm giải bài toán khan hiếm nước ngọt. Đây được coi là yếu tố then chốt để bảo đảm an ninh nguồn nước và phục vụ mục tiêu phát triển bền vững nơi đảo tiền tiêu.

Bàn giao 30 nhà Đại đoàn kết cho người nghèo khu vực biên giới biển

Bàn giao 30 nhà Đại đoàn kết cho người nghèo khu vực biên giới biển

Chiều 9/7, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Cần Thơ phối hợp cùng Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng thành phố và chính quyền địa phương các xã Lai Hòa, Vĩnh Hải tổ chức lễ bàn giao 30 căn nhà "Đại đoàn kết" cho các hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn trên địa bàn khu vực biên giới biển.

Phú Thọ siết quản lý khai thác khoáng sản trái phép

Phú Thọ siết quản lý khai thác khoáng sản trái phép

Trước thực trạng khai thác khoáng sản trái phép ngày càng tăng, diễn biến phức tạp, tỉnh Phú Thọ đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm siết chặt quản lý tài nguyên khoáng sản, ngăn chặn tình trạng khai thác trái phép, nhất là đối với đất san lấp tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa.

Khắc phục hậu quả ngập lụt, sạt lở do mưa lớn tại Mường Khương (Lào Cai)

Khắc phục hậu quả ngập lụt, sạt lở do mưa lớn tại Mường Khương (Lào Cai)

Theo UBND xã Mường Khương, tỉnh Lào Cai, mưa lớn kéo dài từ ngày 8 đến 9/7 đã gây nhiều thiệt hại về nhà ở, tài sản và hoa màu, công trình hạ tầng trên địa bàn. Chính quyền địa phương và lực lượng chức năng đã khẩn trương phối hợp, hỗ trợ người dân khắc phục hậu quả, nhanh chóng ổn định đời sống.

Các phường Móng Cái tập trung khắc phục hậu quả bão số 1

Các phường Móng Cái tập trung khắc phục hậu quả bão số 1

Sau khi bão số 1 quét qua, các địa phương trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh đang tập trung cao độ lực lượng để khắc phục hậu quả. Tính đến ngày 8/7, các nhu cầu thiết yếu như điện, nước sinh hoạt và hạ tầng viễn thông đã cơ bản được khôi phục, tạo cơ sở để nhân dân sớm ổn định đời sống, khôi phục sản xuất kinh doanh.

Thành lập Tổ thường trực tại công trường xây dựng trường nội trú biên giới

Thành lập Tổ thường trực tại công trường xây dựng trường nội trú biên giới

Theo kế hoạch, tỉnh Quảng Trị triển khai 11 dự án xây dựng trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tại khu vực biên giới. Theo thống kê sơ bộ, đến nay các công trình trường học vùng biên trên địa bàn tỉnh Quảng Trị đã hoàn thành khoảng 60-65% khối lượng công việc. Nhiều hạng mục đã hoàn thành phần thô và đang triển khai thi công phần mái, hoàn thiện các hạng mục kỹ thuật.

Tăng tốc xây dựng Trường nội trú liên cấp Sơn Vĩ

Tăng tốc xây dựng Trường nội trú liên cấp Sơn Vĩ

Những ngày đầu tháng 7, trên công trường xây dựng Trường Phổ thông Nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Sơn Vĩ, xã Sơn Vĩ, tỉnh Tuyên Quang, không khí thi công diễn ra khẩn trương. Từng dãy nhà lớp học, hiệu bộ, ký túc xá, nhà ăn, nhà đa năng đang dần thành hình giữa vùng biên, mở ra kỳ vọng về một môi trường học tập, sinh hoạt tốt hơn cho học sinh nơi đây.

Lai Châu khẩn trương khắc phục thiệt hại do mưa lũ

Lai Châu khẩn trương khắc phục thiệt hại do mưa lũ

Mưa lớn từ tối 7/7 đến sáng nay tiếp tục gây thiệt hại về nhà ở, hoa màu và hạ tầng giao thông tại nhiều địa phương của tỉnh Lai Châu. Hiện cấp ủy, chính quyền và lực lượng chức năng đang khẩn trương triển khai các biện pháp khắc phục hậu quả, đảm bảo giao thông thông suốt và hỗ trợ người dân sớm ổn định cuộc sống.