Trong hành trình phát triển của đất nước, Đảng bộ, chính quyền thành phố Cần Thơ đã thực hiện hàng loạt chương trình, chính sách cụ thể, tạo chuyển biến tích cực trong cộng đồng người dân tộc thiểu số (DTTS). Nhân dịp kỷ niệm 81 năm ngày Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2/9/1945 - 2/9/2026), phóng viên Báo Tin tức và Dân tộc đã có cuộc phỏng vấn ông Lâm Hoàng Mẫu, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo thành phố Cần Thơ, để làm rõ hơn về vấn đề này.
Nhìn lại quá trình triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi, diện mạo vùng đồng bào DTTS tại Cần Thơ đã có những chuyển biến nổi bật nào, thưa ông?
Thành phố Cần Thơ hiện có 38 xã, phường và 297 ấp, khu vực thuộc vùng đồng bào DTTS, trong đó có 141 ấp, khu vực đặc biệt khó khăn, với tỷ lệ khoảng 17,37% dân số, tương đương 668.812 người, với 27 thành phần dân tộc cùng sinh sống. Trong đó, dân tộc Khmer có 543.266 người, dân tộc Hoa 124.197 người, dân tộc Chăm 528 người...
Những năm qua, cùng với sự quan tâm hỗ trợ đầu tư của Trung ương, Thành ủy, Hội đồng nhân dân và UBND thành phố Cần Thơ đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, triển khai các chính sách an sinh xã hội đến với đồng bào DTTS. Các sở, ban ngành và địa phương phối hợp chặt chẽ, huy động nguồn lực để thực hiện hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia, chính sách hỗ trợ đồng bào dân tộc vươn lên trong cuộc sống.
Điều đáng ghi nhận là hệ thống hạ tầng thiết yếu ở vùng đồng bào DTTS từng bước được hoàn thiện. Cần Thơ hiện có 100% xã, phường vùng đồng bào DTTS có đường ô tô đến trung tâm; 100% xã, phường có điện lưới quốc gia; trên 99,8% hộ đồng bào DTTS có điện sử dụng; 100% đồng bào DTTS được tiếp cận dịch vụ viễn thông, thông tin và các phương tiện nghe, nhìn phục vụ đời sống văn hóa, tinh thần; nước sạch sinh hoạt cũng được phủ rộng tại các khu vực đông đồng bào sinh sống.
Một chính sách có ý nghĩa hết sức thiết thực đó là hỗ trợ bảo hiểm y tế. Cụ thể, thành phố đã hỗ trợ thêm 30% từ ngân sách địa phương để nâng mức đóng BHYT lên 100% cho người DTTS tại các địa bàn khó khăn. Riêng năm 2025, ngân sách đã chi hơn 21,2 tỷ đồng để mua 112.190 thẻ BHYT cho đồng bào DTTS. 100% người có uy tín trong đồng bào DTTS cũng được hỗ trợ mua thẻ BHYT từ ngân sách địa phương.
Bên cạnh đó, nhiều chính sách hỗ trợ trực tiếp về đất ở, nhà ở, chuyển đổi nghề, nước sinh hoạt và phát triển sản xuất cũng đã được triển khai. Thành phố đã hỗ trợ đất ở cho 306 hộ, hỗ trợ nhà ở cho 3.334 hộ, hỗ trợ chuyển đổi nghề cho 5.802 hộ, hỗ trợ nước sinh hoạt phân tán cho 3.216 hộ; xây dựng 4 công trình cấp nước tập trung; triển khai 130 mô hình, dự án hỗ trợ phát triển sản xuất, đa dạng hóa sinh kế cộng đồng và 218 công trình cơ sở hạ tầng.
Các chính sách này ước tính mang lại lợi ích cho hơn 120.637 người dân, góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần và tạo nền tảng để đồng bào DTTS phát triển ổn định hơn.
Chúng tôi cho rằng, nhờ sự quan tâm, đầu tư của Trung ương, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị cùng với sự nỗ lực, đồng lòng của đồng bào các dân tộc trong việc triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia, đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào DTTS trên địa bàn thời gian qua đã không ngừng được nâng cao, ngày càng khởi sắc và phát triển bền vững; qua đó góp phần xây dựng khối đại đoàn kết các dân tộc vững mạnh và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn thành phố Cần Thơ.
Để đạt được những kết quả trên, Sở Dân tộc và Tôn giáo Cần Thơ đã tham mưu, triển khai những chính sách trọng tâm nào, thưa ông?
Để đạt được những kết quả nêu trên, chúng tôi đã bám sát các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và mục tiêu của các Chương trình mục tiêu quốc gia, bằng những việc làm cụ thể, hướng vào những vấn đề thiết thực nhất đối với người dân, nhất là sinh kế, việc làm, thu nhập, nhà ở, đào tạo nghề và tiếp cận các dịch vụ cơ bản.
Sở đã chủ động phối hợp với các sở, ban, ngành và địa phương tham mưu triển khai các chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất, đa dạng hóa sinh kế và xây dựng, nhân rộng những mô hình phù hợp với điều kiện từng địa bàn.
Tùy từng nhóm hộ và khả năng của người dân, hình thức hỗ trợ được thực hiện phù hợp, khuyến khích bà con phát triển sản xuất, chăn nuôi, trồng trọt, kinh doanh dịch vụ hoặc tham gia các mô hình sinh kế hiệu quả.
Đồng thời, người dân còn được tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính sách từ Ngân hàng Chính sách xã hội với 2.084 lượt hộ vay, tổng kinh phí là 81.553 triệu đồng để thực hiện nội dung hỗ trợ xây dựng nhà ở, chuyển đổi nghề cho vùng đồng bào DTTS.
Đào tạo nghề, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và giải quyết việc làm cho lao động DTTS cũng là một nhiệm vụ được chú trọng. Thành phố chú trọng cả đào tạo nghề nông nghiệp và phi nông nghiệp, gắn đào tạo với giải quyết việc làm, giúp người lao động có thêm kỹ năng và cơ hội việc làm ổn định.
Trong giai đoạn 2021 - 2025, thành phố đã mở 542 lớp dạy nghề dưới 3 tháng và sơ cấp, hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề, ngoại ngữ và các thủ tục đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Trong đó, thanh niên DTTS được xác định là lực lượng quan trọng, có khả năng tạo ra những chuyển biến mới về kinh tế - xã hội tại vùng đồng bào.
Bên cạnh đó, Sở đã tham mưu, quan tâm đầu tư, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của đồng bào DTTS, nhất là các lễ hội, di tích, phong tục, tập quán đặc sắc của đồng bào Khmer và người hoa gắn với việc quảng bá hình ảnh địa phương, phát triển các sản phẩm văn hóa và du lịch.
Đặc biệt là các dịp lễ Tết cổ truyền (Sene Dolta, Chol Chnam Thmay...) trong đồng bào Khmer luôn được thực hiện chu đáo. Chùa Khmer tiếp tục phát huy vai trò là trung tâm sinh hoạt văn hóa, giáo dục chữ viết truyền thống. Các lễ hội truyền thống, thiết chế văn hóa thể thao vùng DTTS được bảo tồn và gắn kết với định hướng phát triển du lịch địa phương.
Chuyển đổi số đang trở thành xu thế tất yếu, vậy thành phố Cần Thơ đang đưa công nghệ số đến với đồng bào DTTS như thế nào, thưa ông?
Chuyển đổi số phải bắt đầu từ những nhu cầu thật gần gũi, gắn với đời sống thực tiễn của người dân. Sở Dân tộc và Tôn giáo đang phối hợp với các sở, ban ngành, chính quyền cơ sở và tổ công nghệ số cộng đồng hướng dẫn bà con sử dụng điện thoại thông minh, truy cập Internet, tra cứu thông tin, thực hiện thủ tục hành chính và sử dụng dịch vụ công trực tuyến.
Bên cạnh việc hướng dẫn sử dụng công nghệ, chúng tôi đặc biệt chú trọng kỹ năng an toàn trên môi trường mạng, giúp bà con cách nhận biết thông tin chính thống, cảnh giác với thông tin giả, các hình thức lừa đảo trực tuyến; đồng thời biết cách bảo vệ tài khoản và thông tin cá nhân.
Thực tế cho thấy đồng bào DTTS có nhiều sản phẩm đặc trưng, từ nông sản, thực phẩm, sản phẩm thủ công truyền thống đến các sản phẩm OCOP. Tuy nhiên, một trong những hạn chế là khả năng quảng bá, tiếp cận thị trường của các hộ sản xuất và hợp tác xã còn chưa đồng đều. Do đó, Sở Dân tộc và Tôn giáo đã phối hợp với các cơ quan, đơn vị, địa phương tập huấn, hỗ trợ, hướng dẫn các hộ kinh doanh, hợp tác xã và chủ thể sản xuất là người DTTS đưa các sản phẩm lên các nền tảng số, sàn thương mại điện tử, các kênh bán hàng trực tuyến và mạng xã hội; từng bước ứng dụng công nghệ số vào trong sản xuất, quảng bá, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm và nâng cao giá trị sản phẩm đặc trưng vùng đồng bào DTTS.
Ngoài ra, Sở Dân tộc và Tôn giáo còn tích cực thực hiện chuyển đổi số, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, tập trung xây dựng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu về công tác dân tộc. Việc số hóa dữ liệu sẽ giúp công tác theo dõi, tổng hợp, phân tích tình hình và tham mưu thực hiện các chính sách dân tộc được nhanh chóng, chính xác, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về công tác dân tộc. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong quá trình xây dựng và triển khai các chính sách hỗ trợ trong vùng đồng bào DTTS.
Theo ông, trong quá trình thực hiện các chương trình, chính sách và chuyển đổi số, đội ngũ người có uy tín có vai trò như thế nào tại cơ sở?
Người có uy tín có vai trò rất quan trọng, là cầu nối giữa Đảng, chính quyền với nhân dân. Hiện thành phố Cần Thơ có 474 người có uy tín, gồm 350 người dân tộc Khmer, 58 người dân tộc Hoa và 66 người dân tộc Kinh.
Đội ngũ này gồm các vị chức sắc, sư sãi, cán bộ nghỉ hưu, bí thư chi bộ, trưởng ban công tác mặt trận, nhân sĩ, trí thức, nông dân và doanh nhân sản xuất, kinh doanh giỏi…
Họ là những người gần dân, hiểu phong tục, tập quán và tâm tư của bà con. Vì vậy, tiếng nói của người có uy tín có sức lan tỏa rất lớn. Họ tích cực tuyên truyền, vận động đồng bào thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; gương mẫu phát triển sản xuất, giảm nghèo bền vững, tham gia chuyển đổi số, giữ gìn an ninh trật tự và bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc.
Người có uy tín cũng tham gia hòa giải ở cơ sở, góp phần giải quyết những vụ việc liên quan đến đồng bào DTTS, qua đó giữ gìn sự đoàn kết trong cộng đồng.
Thành phố luôn quan tâm thực hiện đầy đủ các chế độ, chính sách đối với người có uy tín. Trong giai đoạn 2021 - 2026, tổng kinh phí thực hiện là 7.799,91 triệu đồng để thăm hỏi, tặng quà dịp lễ, Tết, khi ốm đau; tổ chức các hội nghị thông tin chính sách; các chuyến đi học tập, trao đổi kinh nghiệm; cấp phát báo, tạp chí và hỗ trợ BHYT cho người có uy tín chưa có thẻ. Qua đó, tạo điều kiện để đội ngũ người có uy tín yên tâm cống hiến và tiếp tục là điểm tựa trong cộng đồng.
Trong thời gian tới, ngành Dân tộc và Tôn giáo Cần Thơ sẽ tập trung vào những nhiệm vụ gì để các chính sách tiếp tục phát huy hiệu quả, thưa ông?
Thời gian tới, Sở Dân tộc và Tôn giáo sẽ tiếp tục tham mưu triển khai chính sách theo hướng thiết thực, hiệu quả, đúng đối tượng, tránh dàn trải; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát để bảo đảm các nguồn lực của nhà nước được sử dụng đúng mục đích và mang lại hiệu quả thực chất.
Điều quan trọng là mỗi chính sách phải đến được với người dân, mỗi nguồn lực đầu tư phải tạo ra giá trị và mỗi hộ gia đình DTTS có thêm cơ hội vươn lên. Khi đồng bào có sinh kế ổn định, có việc làm, có thu nhập, được tiếp cận giáo dục, y tế và được sống trong môi trường văn hóa được bảo tồn, phát huy, đó sẽ là nền tảng quan trọng để vùng đồng bào DTTS phát triển ngày càng văn minh, bền vững.
Xin trân trọng cảm ơn ông!
