Phát huy sức trẻ, thu hẹp khoảng cách số nơi vùng biên

Ở các xã biên giới của tỉnh Quảng Trị, chiếc điện thoại thông minh đã dần hiện diện trong cuộc sống, nhưng với không ít người dân, để sử dụng hết những tiện ích của nó vẫn là điều không dễ dàng.

Từ VNeID, dịch vụ công trực tuyến đến thanh toán số, những thao tác tưởng đơn giản với người trẻ lại có thể trở thành rào cản với người lớn tuổi. Bằng sức trẻ và cách làm gần dân, đoàn viên, thanh niên vùng biên đến tận cơ sở, hướng dẫn từng việc, giúp người dân từng bước tự tin sử dụng công nghệ, chủ động hơn trong đời sống số.

“Bình dân học vụ số” từ những điều gần gũi

Hướng Phùng là xã biên giới của tỉnh Quảng Trị, có diện tích tự nhiên 445,48 km², đường biên giới dài hơn 18 km, trên 70% dân số là đồng bào Vân Kiều. Địa bàn rộng, đời sống người dân còn nhiều khó khăn nên việc tiếp cận công nghệ, thông tin và các tiện ích số vẫn còn hạn chế.

Chị Hồ Thị Trang, Phó Bí thư Đoàn xã Hướng Phùng cho hay, đa số bà con chưa sử dụng thành thạo điện thoại thông minh. Khi cần thực hiện thủ tục hành chính, nhiều người vẫn phải nhờ con, em hoặc cán bộ hướng dẫn. Từ thực tế đó, Đoàn xã xác định “Bình dân học vụ số” là hoạt động thiết thực, góp phần giúp người dân biết và tự thực hiện những thao tác số cơ bản, giảm sự phụ thuộc vào người khác.

Để việc hỗ trợ đi đúng đối tượng, đúng nhu cầu, Đoàn xã Hướng Phùng đã huy động lực lượng đoàn viên, thanh niên tại các chi đoàn, phân công đoàn viên trực tiếp hướng dẫn người dân theo từng nhóm, từng nhu cầu cụ thể. Những nội dung được tập trung triển khai thực hiện chính là những việc bà con cần trong cuộc sống hằng ngày như sử dụng VNeID, dịch vụ công trực tuyến, thanh toán số và các thao tác cơ bản trên điện thoại thông minh.

Chị Hồ Thị Trang chia sẻ: “Cách làm ấy không đặt nặng những kiến thức công nghệ phức tạp, mà bắt đầu từ chính những nhu cầu rất thiết thực của người dân. Một thao tác trên điện thoại được hướng dẫn đúng cách có thể giúp người dân tự thực hiện một thủ tục; một lần được trực tiếp thực hành có thể mở đầu cho sự tự tin trong những lần sử dụng tiếp theo”.

Anh Nguyễn Văn An, Bí thư Chi đoàn thôn Cheng, xã Hướng Phùng cùng nhiều đoàn viên, thanh niên trên địa bàn đã nhiều lần trực tiếp tham gia hỗ trợ, hướng dẫn người dân trong thực hiện các thao tác, kỹ năng số nên hiểu hơn hết những khó khăn và trở ngại mà bà con gặp phải. Anh Nguyễn Văn An cho hay: “Khó khăn nhất trong quá trình hỗ trợ là nhiều cô, chú lớn tuổi chưa quen sử dụng điện thoại thông minh nên các thao tác mới khá khó nhớ. Người dân chủ yếu cần được hướng dẫn về VNeID, dịch vụ công trực tuyến, thanh toán số và những thao tác cơ bản trên điện thoại. Vì thế, đội hình thanh niên thường làm mẫu trước, sau đó hướng dẫn các cô, chú tự thao tác trên điện thoại của mình. Chỗ nào chưa nhớ thì hướng dẫn lại và luôn cố gắng nói đơn giản, dễ hiểu, không dùng những thuật ngữ công nghệ khó để giúp bà con thuận tiện khi tiếp cận, thao tác”.

Không làm thay, không nói những điều quá xa lạ, các đoàn viên xã biên giới Hướng Phùng chọn cách kiên nhẫn hướng dẫn để người dân tự thao tác trên chính thiết bị của mình. Đây cũng là cách để kỹ năng số không chỉ được tiếp nhận trong chốc lát mà có thể trở thành năng lực sử dụng lâu dài.

Theo chia sẻ của anh Nguyễn Văn An, điều khiến những đoàn viên trực tiếp hỗ trợ cảm thấy vui nhất là nhìn thấy sự thay đổi của người dân sau mỗi lần được hướng dẫn. Từ chỗ còn e ngại, loay hoay trước những thao tác trên điện thoại, nhiều trường hợp người dân đã dần mạnh dạn thực hành và có thể tự mình sử dụng các ứng dụng, tiện ích số. Đặc biệt, điều quan trọng không phải là người dân nhớ được bao nhiêu thao tác ngay trong một lần hướng dẫn, mà là sau đó họ có thêm sự tự tin để tự làm, tự khám phá và bớt phụ thuộc vào người khác. Những kết quả tưởng như rất nhỏ ấy cho thấy việc hỗ trợ kỹ năng số tại cơ sở thực sự thiết thực, giúp bà con từng bước chủ động khi sử dụng công nghệ trong cuộc sống.

Trước đây, chị Lê Thị Hướng Linh, ở thôn Hướng Linh, xã Hướng Phùng, chủ yếu sử dụng điện thoại để nghe, gọi, còn các ứng dụng khác gần như chưa biết cách sử dụng. Mỗi khi cần thực hiện thủ tục hoặc tiếp cận một tiện ích trên điện thoại, chị Linh thường lúng túng vì không biết bắt đầu từ đâu, sợ thao tác không đúng nên phải nhờ con, cháu hoặc cán bộ hướng dẫn. Sau khi được đoàn viên, thanh niên tận tình chỉ dẫn, chị Linh dần nhận ra nhiều việc có thể tự thực hiện ngay trên chiếc điện thoại của mình, từ đó giảm bớt việc đi lại và không còn quá phụ thuộc vào người khác.

Chị Lê Thị Hướng Linh cho biết: “Điều thiết thực nhất sau những lần được các bạn đoàn viên hướng dẫn là bản thân đã biết cách sử dụng các ứng dụng phục vụ thủ tục hành chính và một số tiện ích hằng ngày. Những thao tác trước đây còn xa lạ nay trở nên dễ tiếp cận hơn, giúp bản thân tự tin hơn khi sử dụng điện thoại thông minh và có thể tự giải quyết những việc đơn giản trong cuộc sống”.

Lan tỏa kỹ năng số, mở rộng năng lực tự chủ

Nhằm từng bước đưa kiến thức, kỹ năng số và trải nghiệm khoa học, công nghệ đến gần hơn với cán bộ, đoàn viên, thanh niên và thanh thiếu nhi, xã Hướng Phùng là một trong hai xã biên giới của tỉnh Quảng Trị được Trung tâm Phát triển Khoa học, Công nghệ và Tài năng trẻ và Tỉnh đoàn Quảng Trị phối hợp, lựa chọn tổ chức Ngày hội “Bình dân học vụ số” năm 2026 (diễn ra từ ngày 19 - 20/8) tại Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Hướng Phùng. Chương trình góp phần cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và Đề án “Tuổi trẻ Việt Nam đồng hành với thanh thiếu nhi vùng biên giới giai đoạn 2025 - 2030”.

Trong không gian của Ngày hội “Bình dân học vụ số”, cán bộ, đoàn viên, thanh niên được trang bị kỹ năng sử dụng dịch vụ công trực tuyến, định danh điện tử, an toàn thông tin và bảo vệ danh tính số. Thanh thiếu nhi được tiếp cận AI, lập trình, STEM/STEAM, Robotics và nhiều hoạt động trải nghiệm công nghệ trực quan, sinh động. Từ một địa bàn biên giới còn nhiều khó khăn trong tiếp cận công nghệ, Hướng Phùng trở thành điểm kết nối để kiến thức số, khoa học và công nghệ đến gần hơn với cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Theo Phó Bí thư Đoàn xã Hướng Phùng Hồ Thị Trang, từ ý nghĩa thiết thực của “Bình dân học vụ số”, Đoàn xã tiếp tục duy trì các đội hình thanh niên hỗ trợ chuyển đổi số tại cơ sở, trong đó có đội hình “Mùa hè số cùng VNEID”, đồng thời phối hợp với phòng Văn hóa - Xã hội và Công an xã đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân. Mục tiêu là giúp bà con biết và tự thực hiện những thao tác số cơ bản, duy trì hỗ trợ thường xuyên để người dân từng bước tiếp cận và tự sử dụng các tiện ích số cũng như chủ động hơn trong cuộc sống.

Từ câu chuyện ở Hướng Phùng có thể thấy, khoảng cách số không chỉ nằm ở điều kiện thiết bị hay hạ tầng, mà còn ở khả năng sử dụng công nghệ của mỗi người. Vì vậy, để chuyển đổi số thực sự đi vào đời sống, bên cạnh việc đưa công nghệ đến gần người dân, cần giúp người dân đủ tự tin để sử dụng công nghệ.

Bí thư Tỉnh đoàn Quảng Trị Trần Thị Thu cho biết, việc phối hợp với Trung tâm Phát triển Khoa học, Công nghệ và Tài năng trẻ, Trung ương Đoàn tổ chức Ngày hội tại xã biên giới Tuyên Lâm và Hướng Phùng là hoạt động cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, đồng thời thể hiện sự quan tâm, đồng hành của Tỉnh đoàn Quảng Trị với 15 xã biên giới trên địa bàn tỉnh. Trong hành trình đó, “Bình dân học vụ số” không chỉ là hướng dẫn sử dụng công nghệ, mà quan trọng hơn là giúp mọi người có thêm kiến thức, kỹ năng số để tự tin học tập, làm việc và ứng dụng công nghệ trong cuộc sống. Các hoạt động bổ ích, hướng đến nhiều đối tượng, mang đến những trải nghiệm thú vị, trực quan, gần gũi và phù hợp từng lứa tuổi.

Cách tiếp cận này giúp tinh thần “Bình dân học vụ số” được mở rộng từ người dân đến cán bộ cơ sở, đoàn viên, thanh niên và học sinh, từ một hoạt động hướng dẫn kỹ năng đến một không gian học tập, trải nghiệm và sáng tạo. Quan trọng hơn, tinh thần “Bình dân học vụ số” sẽ tiếp tục được lan tỏa trong nhà trường, gia đình và cộng đồng.

Ở những xã biên giới rộng lớn như Hướng Phùng, hành trình chuyển đổi số có thể bắt đầu từ một việc rất nhỏ: một người dân biết mở và sử dụng đúng một ứng dụng, biết tự thực hiện một thủ tục hay biết sử dụng thêm một tiện ích trên chiếc điện thoại của mình. Những thao tác tưởng chừng đơn giản ấy, khi được trao bằng sự kiên nhẫn của tuổi trẻ và được tiếp nối thường xuyên ở cơ sở, sẽ góp phần thu hẹp khoảng cách số, để công nghệ thực sự trở thành công cụ phục vụ cuộc sống. Trên hành trình ấy, sức trẻ không chỉ mang công nghệ đến vùng biên mà còn góp phần trao cho người dân sự tự tin để tự mình bước vào đời sống số./.