Trước thực trạng khai thác khoáng sản trái phép ngày càng tăng, diễn biến phức tạp, tỉnh Phú Thọ đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm siết chặt quản lý tài nguyên khoáng sản, ngăn chặn tình trạng khai thác trái phép, nhất là đối với đất san lấp tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa.
Theo UBND tỉnh Phú Thọ, từ ngày 1/7/2025 đến nay, tỉnh đã xử lý 1.231 vụ vi phạm hành chính về đất đai, trong đó cấp xã xử lý 1.209 vụ. Tình trạng khai thác đất trái phép xảy ra tại một số địa phương, nhất là ở khu vực đồi núi, vùng sâu, vùng xa, nơi địa hình phức tạp, khó kiểm soát. Nhiều khu vực còn lợi dụng địa hình đồi núi rộng, xa khu dân cư để khai thác ngoài phạm vi cho phép hoặc núp bóng cải tạo mặt bằng.
Nhằm xử lý từ gốc các hành vi vi phạm tình trạng khai thác khoáng sản trái phép, Chủ tịch UBND tỉnh vừa đưa ra hàng loạt chỉ đạo đối với các ngành liên quan, đặc biệt là cấp chính quyền địa phương về công tác quản lý khoáng sản.
Trong đó, Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu UBND các xã, phường chỉ xem xét, cấp giấy xác nhận thu hồi khoáng sản cho người sử dụng đất thực hiện cải tạo, xây dựng công trình trên đất ở, đất nông nghiệp trong trường hợp bắt buộc phải san gạt, đào đắp tạo mặt bằng xây dựng công trình theo quy định của pháp luật đất đai, xây dựng. Trong đó, bắt buộc kiểm tra thực địa, đo đạc tọa độ, diện tích, cao độ hiện trạng trước khi cấp giấy xác nhận theo quy định.
Đồng thời, Chủ tịch cũng yêu cầu tạm dừng, thu hồi giấy xác nhận đối với trường hợp thi công không bảo đảm an toàn, gây ô nhiễm hoặc ảnh hưởng an ninh trật tự; xử lý theo thẩm quyền hoặc kiến nghị xử lý nghiêm các vi phạm; tăng cường kiểm tra, giám sát chặt chẽ hoạt động thu hồi khoáng sản về sản lượng khai thác; thực hiện các nghĩa vụ tài chính; kịp thời phát hiện, ngăn chặn tình trạng lợi dụng cải tạo, san gạt đất để khai thác hoặc mua bán, vận chuyển khoáng sản trái phép.
Đáng chú ý, Chủ tịch UBND tỉnh quy rõ trách nhiệm của người đứng đầu cấp xã trong quản lý tài nguyên khoáng sản. Theo đó, Chủ tịch UBND các xã, phường phải chịu trách nhiệm trước pháp luật, trước UBND tỉnh và Chủ tịch UBND tỉnh nếu để xảy ra tình trạng khai thác khoáng sản trái phép trên địa bàn quản lý.
Chủ tịch UBND tỉnh cũng yêu cầu các cấp, ngành tiếp tục thực hiện nghiêm phương châm "rõ người, rõ việc, rõ sản phẩm, rõ thời gian hoàn thành", gắn trách nhiệm của người đứng đầu với kết quả quản lý, tăng cường kiểm tra, giám sát để ngăn chặn tình trạng khai thác khoáng sản trái phép, bảo vệ nguồn tài nguyên và đáp ứng nhu cầu vật liệu phục vụ phát triển kinh tế, xã hội của địa phương.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, sau khi hợp nhất ba tỉnh Phú Thọ, Vĩnh Phúc và Hòa Bình, tỉnh hiện có 683 điểm mỏ khoáng sản thuộc thẩm quyền cấp phép của UBND tỉnh, trong đó 207 điểm mỏ đã được cấp phép, 476 điểm mỏ chưa được cấp phép. Tỉnh hiện có 235 dự án khai thác, thu hồi khoáng sản còn hiệu lực, gồm 93 mỏ đá xây dựng với tổng trữ lượng hơn 380 triệu m3, công suất gần 12 triệu m3 mỗi năm và 47 mỏ cát, sỏi lòng sông có tổng trữ lượng trên 51 triệu m3.
Mặc dù nguồn tài nguyên khá phong phú, công tác quản lý đang đối mặt nhiều khó khăn do số lượng mỏ lớn, phân bố rộng, trong khi lực lượng quản lý còn mỏng. Đặc biệt, nhu cầu đất san lấp phục vụ phát triển hạ tầng ngày càng tăng nhưng nguồn cung hợp pháp còn hạn chế. Theo dự báo, đến năm 2030, nhu cầu đất san lấp của tỉnh đạt khoảng 18 - 20 triệu m3 mỗi năm, trong khi nguồn khai thác hiện chủ yếu từ các vị trí thu hồi đất dôi dư của dự án đầu tư công, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển.
Đây được xem là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng khai thác đất trái phép vẫn còn xảy ra tại một số địa phương, nhất là ở khu vực đồi núi, vùng sâu, vùng xa, nơi địa hình phức tạp, khó kiểm soát. Bên cạnh đó, việc đấu giá quyền khai thác khoáng sản còn gặp nhiều vướng mắc do khó khăn trong khảo sát trữ lượng cát, sỏi lòng sông, một số khu vực mỏ chồng lấn với các dự án đầu tư và những thay đổi về quy định sau khi Nghị định số 193/2025/NĐ-CP có hiệu lực./.
