Sợi dây kết nối hồn thiêng di sản

Cùng sự phát triển kinh tế, Đồng Nai đang thổi bùng luồng sinh khí mới vào đời sống tinh thần của đồng bào dân tộc thiểu số bằng việc tích cực phục dựng và duy trì các lễ hội truyền thống đặc sắc. Các địa phương không chỉ bảo tồn trọn vẹn kho tàng văn hóa phong phú của 37 dân tộc anh em, mà còn tạo sợi dây gắn kết cộng đồng bền chặt, hướng tới mục tiêu phát triển con người toàn diện.

Bản sắc văn hóa kết tinh qua nhiều thế hệ

Thời gian qua, đối với cộng đồng các dân tộc thiểu số tại nhiều xã, phường, lễ hội không chỉ dừng lại ở những nghi thức tâm linh hay những hoạt động vui chơi thuần túy, mà còn là niềm tự hào khi bản sắc văn hóa được kết tinh qua nhiều thế hệ.

Trong không khí rộn ràng của lễ hội Mừng lúa mới tại xã Tân Hưng dịp cuối tháng 12/2025, bà Thị Mương là người có uy tín tại xã Tân Hưng đã không giấu được sự xúc động khi chứng kiến nét văn hóa truyền thống của dân tộc mình được khơi dậy mạnh mẽ trong nhiều năm qua.

Là người đã tham gia nhiều lễ hội, bà Mương từng chia sẻ: “Mong sao mỗi năm, không gian lễ hội lại được mở rộng hơn, không chỉ để bà con sum họp mà còn để du khách gần xa biết đến vẻ đẹp của người S’tiêng; mong Nhà nước tiếp tục hỗ trợ, mở thêm các lớp truyền dạy đánh cồng chiêng, dệt thổ cẩm ngay tại cộng đồng cho thế hệ trẻ. Khi những người trẻ biết yêu tiếng chiêng, biết quý điệu múa của cha ông, đó chính là lúc văn hóa dân tộc được hồi sinh bền vững nhất”.

Thời gian qua, các lễ hội được tổ chức phục dựng đã tạo nên một không gian giao thoa văn hóa độc đáo. Từ đó, ranh giới giữa các cộng đồng dân cư dường như xóa nhòa, chỉ còn lại tình đoàn kết và chia sẻ kinh nghiệm trong cuộc sống cũng như sản xuất.

Già làng Điểu Ho ở xã Tân Hưng cho biết: "Với vai trò là già làng, già luôn vận động bà con giữ gìn và phát huy truyền thống lễ hội mà ông cha đã để lại. So với ngày xưa, đời sống của bà con giờ đây đã khấm khá hơn nhiều, không còn thiếu thốn nữa. Chúng tôi rất vui mừng khi lễ hội được duy trì và mong muốn truyền lại cho con cháu đời sau để nét văn hóa này ngày càng phát triển bền vững".

Trong lễ hội, điểm nhấn đáng mừng nhất là sự hồi sinh của các loại hình nghệ thuật trình diễn như cồng chiêng, múa và hát dân ca từ những thế hệ trẻ. Không gian lễ hội lành mạnh đã dần đẩy lùi các hủ tục, cùng sự hưởng ứng nhiệt tình của các nghệ nhân và đặc biệt là thế hệ trẻ. Những năm gần đây, tâm lý thế hệ trẻ đã thay đổi. Tại các sóc, ấp, người dân không còn mặc cảm mà tự tin diện trang phục thổ cẩm rực rỡ, nói tiếng mẹ đẻ trong các dịp lễ hội.

Chị Điểu Thị Hồng ở xã Tân Hưng thường xuyên tham gia các lễ hội và biểu diễn các tiết mục văn nghệ. Với những điệu múa được truyền dạy từ các thế hệ đi trước, chị sẽ ghi nhớ và truyền lại cho các thế hệ sau. Theo chị, việc các lễ hội được tổ chức thường xuyên sẽ là động lực để đồng bào S’tiêng gắn kết gìn giữ bản sắc của dân tộc mình.

Bà Thị Giôn cũng ở xã Tân Hưng được nhiều người biết “cây đại thụ” trong nghệ thuật dệt thổ cẩm. Bà thường mang đến các lễ hội gian hàng thổ cẩm nhiều màu sắc của mình. Bà Thị Giôn chia sẻ "Trước đây, người trẻ không mặn mà vì dệt rất kỳ công. Nhưng từ khi lễ hội được tổ chức thường xuyên, thấy khách du lịch khen ngợi, bà con nâng niu từng tấm áo, bà thấy mình phải có trách nhiệm hơn. Bà muốn truyền nghề lại cho các bạn trẻ để mai này dù xã hội phát triển đến đâu, sắc màu dân tộc mình vẫn không bị phai nhạt".

Bệ phóng cho tương lai

Cùng với việc lễ hội được phục dựng, sự đồng hành của chính quyền đã củng cố niềm tin cho bà con. Khi thấy Đảng và Nhà nước trân trọng văn hóa dân tộc mình, người dân lại càng thêm trách nhiệm hơn.

Theo ông Mạc Đình Huấn, Bí thư Đảng ủy xã Tân Hưng, lễ hội Mừng lúa mới tại địa phương được tổ chức hằng năm là hoạt động văn hóa có ý nghĩa sâu sắc nhằm gìn giữ bản sắc dân tộc S’tiêng, biểu tượng cho thành quả lao động và tinh thần phấn khởi của bà con sau một năm mưa thuận gió hòa. Đây là nét đẹp truyền thống cần được bảo tồn và phát huy mạnh mẽ. Bám sát Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã, địa phương xác định việc giữ gìn và phát huy bản sắc các dân tộc là nhiệm vụ trọng tâm là động lực cốt lõi để phát triển con người và văn hóa.

Sự hòa quyện giữa “ý Đảng” và “lòng dân” đã khẳng định khi chính sách bắt nguồn từ lợi ích và nguyện vọng của nhân dân, sẽ tạo ra sức sống trường tồn. Những lễ hội giờ đây đã trở thành cầu nối niềm tin, khẳng định sự gắn bó mật thiết giữa Đảng với đồng bào dân tộc thiểu số. Ông Mạc Đình Huấn khẳng định: Bám sát Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã, Tân Hưng xác định phát triển văn hóa là động lực then chốt cho sự phát triển con người. Những năm tới, xã định hướng nâng tầm các lễ hội truyền thống gắn liền với phát triển du lịch trải nghiệm văn hóa và nông nghiệp, trở thành trung tâm nghiên cứu, trải nghiệm độc đáo.

Đồng Nai là vùng đất giàu truyền thống và là nơi hội tụ của 37 thành phần dân tộc cùng sinh sống, sở hữu một kho tàng bản sắc văn hóa đa dạng, phong phú. Hằng năm, thành phố đã duy trì tổ chức nhiều lễ hội truyền thống, trong đó có nhiều lễ hội tiêu biểu của đồng bào dân tộc thiểu số như: lễ hội Sayangva (người Chơ Ro), lễ hội Lồng Tồng (người Tày, Nùng), lễ hội cầu mưa (người S’tiêng), lễ hội Phá Bàu (dân tộc Khmer)... Những lễ hội được phục dựng thời gian qua đã và đang mang lại luồng gió mới cho công tác gìn giữ và phát huy văn hóa dân tộc.

Đặc biệt, đến nay Đồng Nai đã có 11 di sản văn hóa phi vật thể được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, bao gồm 5 di sản thuộc loại hình lễ hội. Điều này cho thấy giá trị đặc sắc cũng như sức sống bền bỉ của các lễ hội truyền thống trên địa bàn.

Theo ông Nguyễn Khắc Vĩnh, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đồng Nai, để tiếp tục cụ thể hóa các mục tiêu trên, gắn với việc thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị, Nghị quyết số 30 của Chính phủ và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Đồng Nai lần thứ I (nay là thành phố Đồng Nai), Sở đã đề nghị các đơn vị trực thuộc cần tiếp tục phát huy vai trò tham mưu, chủ động xây dựng kế hoạch bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa theo hướng bền vững, gắn kết chặt chẽ với phát triển kinh tế - xã hội. Song song đó, các đơn vị, địa phương cần định kỳ kiểm kê, lập danh mục và số hóa dữ liệu di sản, lựa chọn các di sản tiêu biểu để đề xuất ghi danh cấp cao hơn. Đặc biệt, các đơn vị cần tham mưu xây dựng cơ chế, chính sách hỗ trợ kịp thời cho nghệ nhân, người có uy tín và cộng đồng thực hành di sản, chú trọng công tác đào tạo, truyền dạy để tạo nguồn nhân lực kế cận.

Ngoài ra, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đồng Nai cũng đề nghị Ủy ban nhân dân các xã, phường chủ động xây dựng kế hoạch bảo tồn, phát huy di sản phù hợp với thực tiễn, gắn kết di sản với phát triển du lịch nhằm tạo sinh kế bền vững cho người dân. Các địa phương cần quan tâm bố trí nguồn lực, đẩy mạnh xã hội hóa và phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng; tổ chức tốt các hoạt động lễ hội để vừa giữ gìn bản sắc truyền thống, vừa tránh xu hướng thương mại hóa làm biến dạng di sản. Địa phương hướng tới xây dựng thương hiệu du lịch lễ hội gắn với bảo vệ môi trường, đồng thời kiến tạo môi trường văn hóa số để quảng bá rộng rãi hình ảnh lễ hội Đồng Nai ra thế giới.

Việc duy trì, gìn giữ và khơi dậy sức sống của các lễ hội truyền thống là trách nhiệm bảo tồn văn hóa, giúp mở ra tầm nhìn chiến lược cho phát triển kinh tế bền vững. Đây chính là bệ phóng đưa di sản Đồng Nai hội nhập bản đồ du lịch toàn cầu, biến dòng chảy truyền thống thành động lực cho tương lai./.