Gắn bó với đời sống đồng của bào dân tộc từ nhiều thế hệ, chè Tủa Chùa (Điện Biên) không chỉ là sản phẩm mang đậm bản sắc văn hóa vùng cao; giờ đây còn là cây trồng chủ lực, tạo nguồn thu nhập ổn định và góp phần phát triển kinh tế địa phương.
Huyện Tủa Chùa (cũ) từ lâu được biết đến là vùng chè đặc sản của tỉnh Điện Biên. Với khí hậu mát mẻ quanh năm, thổ nhưỡng phù hợp, cây chè Shan tuyết sinh trưởng và phát triển tốt, cho chất lượng đặc trưng. Đặc biệt, tại các xã Sín Chải và Sính Phình hiện còn lưu giữ hàng nghìn cây chè cổ thụ, tạo nên vùng nguyên liệu quý, có giá trị cả về kinh tế và văn hóa.
Trước đây, người dân chủ yếu thu hái chè để sử dụng trong gia đình hoặc bán nhỏ lẻ. Những năm gần đây, trước nhu cầu ngày càng tăng đối với các sản phẩm chè chất lượng cao, nhiều hộ dân đã chuyển từ sản xuất tự cung, tự cấp sang phát triển hàng hóa, đầu tư máy móc, áp dụng kỹ thuật vào chăm sóc và chế biến nhằm nâng cao giá trị sản phẩm. Giờ đây, cây chè khổng chỉ là cây trồng chủ lực, mang lại thu nhập ổn định mà còn mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững cho người dân địa phương.
Gắn bó với cây chè qua nhiều thế hệ, gia đình ông Hạng A Chư, thôn Hấu Chua, xã Sín Chải, dần thay đổi cách hái chè từ thủ công sang dùng máy móc và áp dụng khoa học kỹ thuật, nâng cao chất lượng sản phẩm trước khi đưa ra thị trường. Nhờ thay đổi tư duy sản xuất, nâng cao giá trị cây trồng đã góp phần cải thiện đời sống của gia đình ông cũng như nhiều hộ dân trong khu vực. Ông Chư cho cho biết, hiện nay mỗi kg chè bán ra có giá từ 900 nghìn đến 1 triệu đồng, so với trồng lúa, trồng ngô thì cây chè có giá trị kinh tế cao hơn rất nhiều lần.
Không chỉ ở xã Sín Chải, tại xã Sính Phình, cây chè cũng được xem là nguồn thu nhập chính của nhiều hộ dân. Anh Sùng A Páo chia sẻ: “Gia đình tôi trồng 5.000 m2 chè, nhờ chú trọng chăm sóc, bảo vệ nên cây chè sinh trưởng, phát triển tốt cho năng suất, chất lượng năm sau cao hơn năm trước. Nhờ cây chè, mỗi năm cho gia đình tôi có thu nhập hàng trăm triệu đồng, giúp cuộc sống ổn định hơn so với thời còn trồng lúa, trồng ngô như trước đây.”
Việc chuyển đổi từ sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết sản xuất, nhằm nâng cao giá trị sản phẩm và đảm bảo đầu ra ổn định. Nhờ đó, nhiều sản phẩm chè của địa phương đã được công nhận sản phẩm OCOP và sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu, góp phần nâng cao giá trị thương mại cũng như uy tín trên thị trường.
Đặc biệt, tháng 8/2025, UBND tỉnh Điện Biên đã phê duyệt bản đồ vùng chỉ dẫn địa lý “Tủa Chùa” cho sản phẩm chè Shan tuyết. Đây được xem là cơ sở pháp lý quan trọng để khẳng định nguồn gốc địa lý, chất lượng và danh tiếng của sản phẩm trên thị trường.
Hiện nay, một trong những doanh nghiệp tiêu biểu trong lĩnh vực chế biến chè tại địa phương là Công ty TNHH Hương Linh. Thành lập từ năm 2019, đến nay doanh nghiệp đã xây dựng thương hiệu Diệp Thanh Trà với nhiều sản phẩm được thị trường đón nhận. Chị Nguyễn Thị Mỹ Linh, Giám đốc công ty cho biết, hiện đơn vị có 3 sản phẩm OCOP 3 sao cấp tỉnh gồm “Diệp thanh trà - trà xanh Shan tuyết Sính Phình”, “Diệp thanh trà - trà xanh Shan tuyết cổ thụ Tủa Chùa” và “Diệp thanh trà - bạch trà Shan tuyết cổ thụ Tủa Chùa”.
Để chủ động nguồn nguyên liệu, công ty đang liên kết với trên 390 hộ dân trên địa bàn xã Sính Phình để phát triển 32 ha chè tập trung; đồng thời thu mua nguyên liệu từ khoảng 100 ha chè của hơn 500 hộ dân trong xã. Ngoài ra, doanh nghiệp còn thu mua búp chè tươi từ hơn 6.000 cây chè Shan tuyết cổ thụ của trên 300 hộ dân tại các xã Sính Phình, Tủa Thàng và Sín Chải. Năm 2025, đơn vị có một sản phẩm được công nhận sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp quốc gia, đó là sản phẩm trà xanh Shan tuyết cổ thụ Tủa Chùa.
Nhờ vùng nguyên liệu chất lượng cao, hiện mỗi năm doanh nghiệp sản xuất gần 4 tấn chè khô, với giá bán trung bình trên 500 nghìn đồng/kg. Đặc biệt, một số dòng trà cao cấp có giá trị lên tới 20 triệu đồng/kg. Doanh thu bình quân hằng năm đạt trên 2 tỷ đồng, lợi nhuận khoảng 400 triệu đồng.
Chia sẻ về định hướng thời gian tới chị Linh cho biết, công ty tiếp tục đầu tư thêm máy móc mở rộng các sản phẩm có chất lượng, giá trị cao hơn. Điển hình như sản phẩm trà lên men Hồng trà, Phổ Nhĩ trà đều được sử dụng cho vùng chỉ dẫn địa lý trà Shan tuyết Tủa Chùa. Những sản phẩm này mang giá trị rất cao và phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng nước ngoài, đặc biệt là người tiêu dùng Trung Quốc và các nước châu Âu.
Hiện nay, vùng nguyên liệu chè tập trung ở các xã Sín Chải, Sín Phình... với gần 400 ha, trong đó có khoảng gần 7.000 cây chè cổ thụ. Năm 2025, sản lượng chè tươi toàn vùng đạt trên 130 tấn, tương đương gần 30 tấn chè thành phẩm. Những con số này cho thấy tiềm năng lớn của ngành chè trong phát triển kinh tế địa phương. Để khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có, địa phương xác định cần tiếp tục mở rộng các hình thức liên kết giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp trong sản xuất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm. Cùng với đó là đẩy mạnh xây dựng thương hiệu, hoàn thiện hệ thống chỉ dẫn địa lý và nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu.
Phó Chủ tịch UBND xã Sính Phình Trần Đức Thịnh cho biết, địa phương xác định cây chè là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn trong tái cơ cấu nông nghiệp. Thời gian qua, xã tập trung duy trì, mở rộng vùng chè, đồng thời phối hợp với các doanh nghiệp liên kết tiêu thụ sản phẩm nhằm nâng cao giá trị chè. Việc phát triển cây chè không chỉ giúp tăng thu nhập cho người dân mà còn khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, bảo tồn nguồn gen chè cổ thụ quý và gìn giữ bản sắc văn hóa của đồng bào vùng cao.
Với lợi thế về vùng nguyên liệu, chất lượng sản phẩm cùng sự đồng hành của người dân, doanh nghiệp, cùng các cấp ủy chính quyền địa phương, chè Tủa Chùa đang từng bước khẳng định vị thế trên thị trường trong nước và hướng tới xuất khẩu. Không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao, cây chè còn góp phần tạo sinh kế bền vững cho đồng bào vùng cao, đưa hương vị đặc trưng của núi rừng Điện Biên vươn xa, trở thành sản phẩm nông nghiệp tiêu biểu mang đậm bản sắc vùng Tây Bắc./.
