Nước sạch và công trình vệ sinh đạt chuẩn là những nhu cầu gắn liền với cuộc sống hằng ngày của mỗi gia đình. Tuy nhiên, tại nhiều khu vực nông thôn, nhất là đối với những hộ có thu nhập thấp, việc đầu tư xây dựng công trình nước sạch, nhà vệ sinh khép kín hay hệ thống xử lý nước vẫn là khoản chi phí không nhỏ. Khi nguồn lực kinh tế còn hạn chế, nhiều gia đình dù nhận thức rõ sự cần thiết vẫn phải trì hoãn việc cải thiện điều kiện sinh hoạt.
Thực hiện Quyết định số 10/2024/QĐ-TTg ngày 15/7/2024 của Thủ tướng Chính phủ về tín dụng thực hiện cấp nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn, Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Thanh Hóa đã triển khai chương trình cho vay đến các hộ dân có nhu cầu trên địa bàn. Nguồn vốn chính sách đã giúp nhiều gia đình có điều kiện đầu tư các công trình thiết yếu phục vụ sinh hoạt, từ đó giảm bớt những khó khăn trong đời sống, nâng cao ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường và góp phần thay đổi diện mạo khu vực nông thôn.
Tuyên truyền từ cơ sở, giải ngân đúng đối tượng
Gia đình chị Cao Thị Minh, thôn Đồng Minh, xã Vĩnh Lộc là một trong những hộ được tiếp cận nguồn vốn từ chương trình. Cuộc sống của gia đình chị vốn đã nhiều khó khăn khi đồng lương giáo viên mầm non chỉ đủ trang trải sinh hoạt, chồng làm lao động tự do, thu nhập không ổn định, trong khi gia đình còn phải chăm sóc người con trai bị bại não.
Sau nhiều năm tích góp, vay mượn, đầu năm 2026, gia đình chị mới xây dựng được ngôi nhà kiên cố để ổn định cuộc sống. Tuy nhiên, do nguồn lực đã dồn hết vào việc xây dựng nhà ở, các công trình phục vụ sinh hoạt như hệ thống nước sạch, nhà vệ sinh khép kín vẫn chưa thể hoàn thiện.
"Nhà xây xong nhưng những hạng mục phục vụ sinh hoạt vẫn còn thiếu. Muốn làm thêm công trình vệ sinh, lắp đặt hệ thống lọc nước cũng cần một khoản tiền mà gia đình lúc đó chưa có khả năng xoay xở", chị Minh chia sẻ.
Thông qua hoạt động tuyên truyền tại địa phương, chị được cán bộ Phòng Giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội Vĩnh Lộc giới thiệu về chương trình cho vay nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn, đồng thời hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ vay vốn. Sau khi được giải ngân 50 triệu đồng, gia đình chị đã đầu tư lắp đặt hệ thống lọc nước và xây dựng nhà vệ sinh khép kín.
Với chị Minh, giá trị của khoản vay không chỉ nằm ở số tiền được hỗ trợ mà còn ở việc giúp gia đình giải quyết những nhu cầu thiết yếu trong cuộc sống. Trước đây, do chưa có điều kiện đầu tư công trình phụ, gia đình phải sử dụng nguồn nước chưa qua xử lý, khu vệ sinh nằm cách xa nhà, gây nhiều bất tiện, nhất là trong quá trình chăm sóc người con bị bệnh. Từ khi có hệ thống lọc nước, gia đình yên tâm hơn trong sinh hoạt hằng ngày. Nhà vệ sinh khép kín cũng thuận tiện hơn rất nhiều, nhất là những lúc chăm sóc con vào ban đêm hoặc khi thời tiết mưa gió....
Theo ông Lê Anh Thiện, Giám đốc Phòng Giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội Vĩnh Lộc, để chương trình đến đúng đối tượng, đơn vị xác định công tác tuyên truyền giữ vai trò quan trọng. Cùng với việc phối hợp với chính quyền địa phương, các tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác, cán bộ ngân hàng thường xuyên thông tin chính sách tại các thôn, khu dân cư, giúp người dân hiểu rõ điều kiện vay, mức vay, thời hạn vay và trách nhiệm sử dụng vốn.
Quá trình bình xét vay vốn được thực hiện công khai tại cơ sở, bảo đảm đúng đối tượng, đúng nhu cầu. Người dân được hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ ngay từ đầu, hạn chế việc phải đi lại nhiều lần. Sau giải ngân, cán bộ ngân hàng phối hợp với các tổ chức nhận ủy thác theo dõi việc sử dụng vốn, kịp thời nắm bắt khó khăn phát sinh.
Trong 6 tháng đầu năm, Phòng Giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội Vĩnh Lộc đã giải ngân gần 54 tỷ đồng cho 1.082 khách hàng vay chương trình nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn, hoàn thành 100% kế hoạch vốn được giao.
Rà soát đúng nhu cầu, sử dụng vốn đúng mục đích
Nếu ở Vĩnh Lộc, hiệu quả chương trình thể hiện rõ qua việc giúp những hộ gia đình khó khăn hoàn thiện các công trình thiết yếu, thì tại Cẩm Thủy, nguồn vốn được tập trung giải quyết những vấn đề cụ thể về nguồn nước sinh hoạt tại từng khu vực.
Nhiều năm nay, gia đình chị Lê Thị Linh ở xã Cẩm Tú sử dụng nước giếng khoan phục vụ sinh hoạt. Tuy nhiên, nguồn nước thường xuyên bị nhiễm phèn, nổi váng vàng, không bảo đảm để sử dụng cho ăn uống. Vào mùa khô, khi mực nước ngầm xuống thấp, giếng cạn nước, gia đình chị phải đi xin hoặc mua nước từ nơi khác về dùng.
"Khó khăn nhất là những thời điểm nắng nóng kéo dài, nước trong giếng vừa ít vừa không bảo đảm. Muốn có nước sạch để nấu ăn phải tìm cách xoay xở, rất bất tiện", chị Linh chia sẻ.
Đầu năm 2026, sau khi được tiếp cận chương trình vay vốn nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn của Phòng Giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội Cẩm Thủy, gia đình chị được vay 50 triệu đồng. Từ nguồn vốn này, chị đầu tư khoan lại giếng, lắp đặt hệ thống lọc nước công suất lớn và xây dựng nhà vệ sinh khép kín.
Sau khi hoàn thành các công trình, sinh hoạt của gia đình chị thay đổi rõ rệt. Nguồn nước được xử lý trước khi sử dụng, các thành viên không còn lo lắng về chất lượng nước sinh hoạt như trước. Nhà vệ sinh mới cũng giúp không gian sống sạch sẽ, thuận tiện hơn.
"Từ khi có hệ thống lọc nước, gia đình không còn phải đi xin nước hay mua nước thường xuyên. Có nước sạch sử dụng mỗi ngày, ai cũng yên tâm hơn", chị Linh chia sẻ.
Theo bà Đỗ Thùy Linh, Phó Giám đốc Phòng Giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội Cẩm Thủy, quá trình triển khai chương trình được đơn vị thực hiện trên cơ sở nắm bắt nhu cầu thực tế của người dân. Đối với những địa bàn còn khó khăn về nguồn nước, khu vực nước giếng bị nhiễm phèn hoặc thường xuyên thiếu nước vào mùa khô, đơn vị phối hợp với chính quyền cơ sở và các tổ chức nhận ủy thác rà soát, xác định nhu cầu vay vốn của từng hộ.
Cách làm này giúp nguồn vốn được phân bổ phù hợp, tránh tình trạng vay vốn theo phong trào, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Sau khi giải ngân, các tổ tiết kiệm và vay vốn, hội đoàn thể nhận ủy thác phối hợp theo dõi, hướng dẫn các hộ sử dụng vốn đúng mục đích.
Trong 6 tháng đầu năm, Phòng Giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội Cẩm Thủy đã giải ngân hơn 35 tỷ đồng cho 799 khách hàng vay chương trình nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn, hoàn thành 100% kế hoạch vốn được giao.
Triển khai đồng bộ từ tỉnh đến cơ sở
Những kết quả đạt được trong thực hiện chương trình cho vay nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn tại Thanh Hóa xuất phát từ việc tổ chức triển khai đồng bộ ngay từ cấp tỉnh đến cơ sở.
Ngay sau khi Quyết định số 10/2024/QĐ-TTg có hiệu lực, Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Thanh Hóa đã xây dựng kế hoạch thực hiện, ban hành văn bản hướng dẫn các phòng giao dịch tổ chức triển khai thống nhất. Trên cơ sở nguồn vốn được Trung ương phân bổ, chi nhánh giao chỉ tiêu cụ thể cho từng đơn vị, gắn trách nhiệm của người đứng đầu với tiến độ giải ngân và chất lượng tín dụng.
Các phòng giao dịch được yêu cầu chủ động phối hợp với UBND cấp xã, các tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác và Tổ tiết kiệm và vay vốn rà soát nhu cầu tại từng địa bàn, ưu tiên những nơi còn nhiều hộ dân thiếu nước sạch hoặc chưa có công trình vệ sinh đạt chuẩn.
Cùng với việc thực hiện bình xét công khai, hướng dẫn người dân hoàn thiện hồ sơ ngay tại điểm giao dịch xã, Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Thanh Hóa chỉ đạo các đơn vị tăng cường kiểm tra sau giải ngân, bảo đảm vốn vay được sử dụng đúng mục đích, phát huy hiệu quả thiết thực.
Đối với các địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, cán bộ tín dụng phối hợp với chính quyền, các hội đoàn thể tăng cường tuyên truyền trực tiếp, giúp người dân hiểu rõ chính sách và chủ động tiếp cận nguồn vốn.
Theo ông Nguyễn Ngọc Thanh, Phó Giám đốc Chi nhánh Ngân hàng chính sách xã hội Thanh Hóa, đến ngày 30/6/2026, đơn vị đã thực hiện giải ngân cho 20.239 lượt khách hàng với dư nợ hơn 1.000 tỷ đồng, giúp xây mới, sửa chữa cải tạo hơn 40.000 công trình nước sạch, công trình vệ sinh. Dư nợ chương trình đạt 4.279 tỷ đồng với gần 129.000 khách hàng còn dư nợ. Chương trình đã từng bước góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống, nâng cao nếp sống văn hóa, văn minh, ý thức giữ gìn và bảo vệ môi trường, xóa bỏ dần tập quán sinh hoạt chưa đảm bảo vệ sinh của người dân, nhất là người dân vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa, đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh.
Từ cách triển khai sát cơ sở, chương trình cho vay nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn đã đáp ứng nhu cầu thực tế của nhiều hộ dân trên địa bàn tỉnh. Những công trình được xây dựng từ nguồn vốn tín dụng chính sách không chỉ giúp các gia đình có điều kiện sinh hoạt tốt hơn mà còn góp phần cải thiện môi trường nông thôn, hỗ trợ địa phương thực hiện các tiêu chí về nước sạch, vệ sinh trong xây dựng nông thôn mới./.
