Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, xã miền núi Minh Đài, tỉnh Phú Thọ đã từng bước ổn định tổ chức bộ máy, bảo đảm hoạt động quản lý Nhà nước thông suốt, không để gián đoạn việc giải quyết thủ tục hành chính và cung ứng dịch vụ công.
Từ thực tiễn địa bàn rộng, dân cư phân tán, tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao, xã đã triển khai nhiều cách làm phù hợp, nhất là trong cải cách hành chính, chuyển đổi số, xử lý công việc sau sáp nhập và phát huy vai trò phối hợp của cả hệ thống chính trị.
Giải quyết kịp thời những vấn đề phát sinh từ cơ sở
Minh Đài được thành lập trên cơ sở sáp nhập nguyên trạng 3 xã Minh Đài, Mỹ Thuận và Văn Luông của huyện Tân Sơn (cũ). Sau sắp xếp, xã có diện tích tự nhiên 84,73km2, 5.621 hộ với 24.903 người; đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 70,14%. Toàn xã có 40 khu dân cư, trong đó 20 khu đặc biệt khó khăn; tỷ lệ hộ nghèo 7,79%, hộ cận nghèo 4,15%. Những đặc điểm này đặt ra yêu cầu không chỉ tổ chức lại bộ máy mà còn phải đổi mới phương thức điều hành, bảo đảm chính quyền gần dân, sát dân và giải quyết kịp thời những vấn đề phát sinh từ cơ sở.
Anh Anh Thơ (chủ cơ sở Homestay xã Minh Đài) cho biết, với nhiều thuận lợi về cảnh quan đồi chè, không khí trong lành, bản sắc văn hóa đồng bào dân tộc độc đáo, mới đây, anh đã quyết định đầu tư homestay để khai thác du dịch. Anh mạnh dạn xây dựng mô hình homestay từ phế liệu, với ước mơ lập kỷ lục thế giới sử dụng nguyên liệu từ phế liệu để xây dựng và trang trí homestay. Theo anh Thơ, ban đầu anh rất lo lắng vì mô hình mới này. Tuy nhiên được lãnh đạo xã thường xuyên quan tâm, tạo mọi điều kiện, mô hình của anh sắp hoàn thành, dự kiến cuối năm 2026 đưa vào hoạt động.
Theo ông Nguyễn Thiết Hải, Phó Chủ tịch UBND xã Minh Đài , ngay sau khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, Minh Đài tập trung kiện toàn tổ chức, phân công rõ người, rõ việc, bảo đảm không để xảy ra ùn tắc công việc, không để khoảng trống pháp lý. Xã chỉ đạo cán bộ xã phải trực tiếp tiếp nhận, xử lý hồ sơ, theo dõi tiến độ, trả kết quả và chịu trách nhiệm đối với toàn bộ quy trình giải quyết công việc. Sau sáp nhập, xã được giao 44 biên chế cán bộ, công chức, trong đó 42 biên chế làm việc tại đơn vị hành chính cấp xã và 2 biên chế thuộc Ban Chỉ huy Quân sự xã. Đến ngày 1/5/2026, số cán bộ, công chức còn lại là 40 người. Trong khi đó, khối lượng công việc tăng lên do cấp xã tiếp nhận thêm nhiều nhiệm vụ được phân cấp, chuyển giao từ cấp huyện.
Thực tế này khiến một số vị trí phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực. Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công hiện chỉ có 4 viên chức nhưng phải đảm nhiệm khối lượng công việc trên nhiều lĩnh vực như văn hóa, nông nghiệp, môi trường, hạ tầng, khuyến nông và dịch vụ công ích. Trạm Y tế có 25 viên chức chuyên môn nhưng chưa được bố trí nhân sự phụ trách kế toán, hành chính. Toàn xã hiện còn thiếu 29 biên chế so với nhu cầu thực tế, tập trung ở các lĩnh vực tài chính, kế toán, công nghệ thông tin, giáo dục, tài nguyên và môi trường. Trong bối cảnh đó, Minh Đài chú trọng bố trí cán bộ theo vị trí việc làm, gắn với năng lực, sở trường; đồng thời linh hoạt phân công kiêm nhiệm và tăng cường đào tạo, bồi dưỡng. Cách làm này giúp bộ máy từng bước thích ứng với yêu cầu mới, dù địa phương xác định đây vẫn là điểm nghẽn cần được tháo gỡ trong thời gian tới. Đáng chú ý, 100% cán bộ, công chức cơ bản đáp ứng yêu cầu về bằng cấp, chứng chỉ; song năng lực thực tiễn và kỹ năng xử lý công việc của một bộ phận chưa đồng đều.
Phân công đúng người, đúng việc
Theo ông Hoàng Anh Nghĩa, Chủ tịch UBND xã Minh Đài, bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tại địa phương cũng bộc lộ những điểm nghẽn. Trước hết là vấn đề nhân sự. Khối lượng công việc tăng nhanh trong khi biên chế hạn chế, dẫn đến quá tải cục bộ tại Phòng Văn hóa - Xã hội và Phòng Kinh tế. Cán bộ vừa tham mưu, vừa trực tiếp giải quyết hồ sơ, tổng hợp báo cáo, tham dự các cuộc họp và xử lý nhiều nhiệm vụ phát sinh. Điều này làm giảm thời gian dành cho nghiên cứu chuyên sâu và nắm bắt thực tiễn. Bên cạnh đó, trụ sở Đảng ủy, MTTQ và UBND xã cách xa nhau, gây khó khăn trong đi lại và tổ chức các cuộc họp. Một số phòng làm việc chật hẹp, có nơi phải bố trí 8 - 9 công chức trong diện tích chỉ 25 - 30m2. Đối với một xã có địa bàn rộng như Minh Đài, việc bảo đảm điều kiện làm việc và kết nối giữa các bộ phận là yêu cầu cần được quan tâm để nâng cao hiệu suất hoạt động.
Sau sáp nhập, khối lượng hồ sơ, tài liệu từ các đơn vị cũ rất lớn nhưng chưa được thống kê, chỉnh lý và số hóa đầy đủ. Tài liệu còn lưu trữ phân tán, kho chuyên dụng chưa được đầu tư; cán bộ văn thư, lưu trữ chủ yếu kiêm nhiệm, chưa được đào tạo chuyên sâu. Việc số hóa còn chậm, trong khi một số hệ thống phần mềm chưa đồng bộ, dẫn đến khó khăn trong khai thác và sử dụng lại dữ liệu.
Từ thực tiễn vận hành, Minh Đài rút ra kinh nghiệm quan trọng là phải duy trì sự lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất, phân công rõ trách nhiệm và giao ban thường xuyên để xử lý ngay những vấn đề phát sinh. Cùng với đó, địa phương chủ động rà soát, phân loại các nhiệm vụ tồn đọng sau sáp nhập; tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến; phát huy phối hợp giữa chính quyền, MTTQ và các tổ chức đoàn thể để nắm bắt tình hình, tạo đồng thuận trong nhân dân.
Giai đoạn 2026 - 2030, Minh Đài xác định tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; lấy chất lượng phục vụ người dân làm thước đo. Xã tập trung nâng cao trách nhiệm người đứng đầu, đổi mới phương thức làm việc theo hướng sâu sát cơ sở, giảm hội họp không cần thiết; quản lý chặt ngân sách, ưu tiên đầu tư các công trình thiết yếu; đồng thời phát triển kinh tế hộ, hợp tác xã, hỗ trợ người dân về vốn, giống, kỹ thuật, từng bước gắn phát triển kinh tế với chuyển đổi số và kinh tế xanh. Cùng với đó, xã tiếp tục sắp xếp, sử dụng hiệu quả tài sản công; tăng cường quản lý đất đai, quy hoạch, trật tự xây dựng và môi trường; kiện toàn đội ngũ cán bộ theo vị trí việc làm, đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số và chuyên môn nghiệp vụ. Công tác số hóa hồ sơ, dữ liệu sẽ được đẩy nhanh, hướng tới xây dựng môi trường làm việc điện tử, nâng cao khả năng kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu.
Để mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vận hành hiệu quả hơn tại địa bàn miền núi, Minh Đài kiến nghị Trung ương tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về tổ chức chính quyền địa phương, phân cấp, phân quyền, ủy quyền; sớm hoàn thiện cơ chế tiền lương theo vị trí việc làm. Xã đề nghị tỉnh quan tâm bổ sung biên chế phù hợp với khối lượng công việc thực tế, nhất là các lĩnh vực y tế, giáo dục, tài chính, xây dựng, đất đai, văn thư lưu trữ và công nghệ thông tin; đồng thời tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu, bố trí kinh phí chỉnh lý, số hóa tài liệu tồn đọng.
Từ một địa bàn miền núi còn nhiều khó khăn, Minh Đài đang từng bước định hình phương thức vận hành chính quyền theo hướng chủ động, gần dân và phù hợp thực tiễn. Những kết quả bước đầu cùng các cách làm linh hoạt trong tổ chức bộ máy, giải quyết thủ tục hành chính và hỗ trợ người dân tiếp cận chuyển đổi số cho thấy hiệu quả của mô hình không chỉ phụ thuộc vào việc sắp xếp đầu mối, mà còn nằm ở khả năng thích ứng, phân công đúng người, đúng việc và xử lý kịp thời những điểm nghẽn ngay từ cơ sở./.
