Tou Neh Mabio, người giữ "lửa" văn hóa Chu Ru

Tou Neh Mabio, người giữ "lửa" văn hóa Chu Ru
Đó là khung cảnh lớp học tấu cồng chiêng và truyền dạy những điệu múa cổ truyền của "bà giáo" Tou Neh Mabio cho thế hệ trẻ người Chu Ru trong làng. Người ta biết đến bà Mabio chủ yếu từ nghề làm rượu cần cần nổi tiếng. Nhưng trước thực trạng chảy máu "cồng chiêng" và mai một những điệu múa huyền thoại, điệu hát cổ truyền của dân tộc Chu Ru, bà Mabio đã trăn trở, dày công sưu tầm lại những chiếc chiêng cổ, những điệu múa Tamya... để cố gắng giữ lại ngọn lửa văn hóa thiêng liêng, đưa những nét văn hóa độc đáo của dân tộc Chu Ru dần "hồi sinh" trước sự giao thoa, lấn át ngày càng mạnh mẽ của văn hóa hiện đại đối với lớp trẻ trong vùng.   
         
Bà Mabio dạy các em thiếu nhi treo chiêng, chỉnh chiêng sao cho chuẩn, cho hay
Bà Mabio dạy các em thiếu nhi treo chiêng, chỉnh chiêng sao cho chuẩn, cho hay

Bà Mabio sinh ra trong gia đình, dòng họ ai cũng biết tấu nhạc, biết múa, biết hát. Tuổi thơ của bà lớn lên cùng những lễ hội của dân tộc Chu Ru với những điệu Tamya – Arya, T’rumpô, Păhgơnăng, Đămtơra , tiếng chiêng, tiếng trống Sơgơr, kèn Lơkel… Những buổi ngồi dự lễ, âm nhạc đã tự ngấm vào máu thịt của bà. Khi lên 10 tuổi, bà Mabio đã biết chơi chiêng, chơi trống, múa được những điệu múa Tamya theo trai gái trong làng mà không hề lỗi nhịp.
Bà Mabio dày công biên soạn lại những bài nhạc truyền thống để dạy lại cho thế hệ trẻ
Bà Mabio dày công biên soạn lại những bài nhạc truyền thống để dạy lại cho thế hệ trẻ 

Các em thiếu niên lứa tuổi 14 – 18 tuổi say mê nghe bà dạy hát dân ca Chu ru Bà Mabio truyền “lửa” lửa văn hóa truyền thống của dân tộc cho các em thiếu nhi còn rất ít tuổi qua tiếng chiêng, nhịp trống Các chị lớn dạy lại bài học chiêng cho các em nhỏ Bà Mabio truyền dạy kỹ thuật đánh chiêng cho các em nhỏ Vũ điệu Tamia được các em hào hứng học từ bà Mabio
Các em thiếu niên lứa tuổi 14 – 18 tuổi say mê nghe bà dạy hát dân ca Chu ru
 
Các em thiếu niên lứa tuổi 14 – 18 tuổi say mê nghe bà dạy hát dân ca Chu ru Bà Mabio truyền “lửa” lửa văn hóa truyền thống của dân tộc cho các em thiếu nhi còn rất ít tuổi qua tiếng chiêng, nhịp trống Các chị lớn dạy lại bài học chiêng cho các em nhỏ Bà Mabio truyền dạy kỹ thuật đánh chiêng cho các em nhỏ Vũ điệu Tamia được các em hào hứng học từ bà Mabio
Bà Mabio truyền “lửa” lửa văn hóa truyền thống của dân tộc cho các em thiếu nhi còn rất ít tuổi qua tiếng chiêng, nhịp trống
 
Các em thiếu niên lứa tuổi 14 – 18 tuổi say mê nghe bà dạy hát dân ca Chu ru Bà Mabio truyền “lửa” lửa văn hóa truyền thống của dân tộc cho các em thiếu nhi còn rất ít tuổi qua tiếng chiêng, nhịp trống Các chị lớn dạy lại bài học chiêng cho các em nhỏ Bà Mabio truyền dạy kỹ thuật đánh chiêng cho các em nhỏ Vũ điệu Tamia được các em hào hứng học từ bà Mabio
Các chị lớn dạy lại bài học chiêng cho các em nhỏ
 
Các em thiếu niên lứa tuổi 14 – 18 tuổi say mê nghe bà dạy hát dân ca Chu ru Bà Mabio truyền “lửa” lửa văn hóa truyền thống của dân tộc cho các em thiếu nhi còn rất ít tuổi qua tiếng chiêng, nhịp trống Các chị lớn dạy lại bài học chiêng cho các em nhỏ Bà Mabio truyền dạy kỹ thuật đánh chiêng cho các em nhỏ Vũ điệu Tamia được các em hào hứng học từ bà Mabio
Bà Mabio truyền dạy kỹ thuật đánh chiêng cho các em nhỏ
 
Các em thiếu niên lứa tuổi 14 – 18 tuổi say mê nghe bà dạy hát dân ca Chu ru Bà Mabio truyền “lửa” lửa văn hóa truyền thống của dân tộc cho các em thiếu nhi còn rất ít tuổi qua tiếng chiêng, nhịp trống Các chị lớn dạy lại bài học chiêng cho các em nhỏ Bà Mabio truyền dạy kỹ thuật đánh chiêng cho các em nhỏ Vũ điệu Tamia được các em hào hứng học từ bà Mabio
Vũ điệu Tamia được các em hào hứng học từ bà Mabio

Theo dòng chảy của thời gian, nhiều người Chu Ru, nhất là lớp trẻ không còn mặn mà với tiếng trống, tiêng chiêng, những vũ điệu Tamya đã có lúc vắng bóng dần trong các nghi lễ và sinh hoạt cộng đồng. Bà Mabio cất công đi tìm những bộ chiêng quý và mua lại, biên soạn lại những bản nhạc, những điệu múa cổ xưa. Những  năm 2003 -  2005, bà Mabio thuyết phục các em nhỏ trong làng và bắt đầu mở lớp dạy chiêng, trống và các vũ điệu truyền thống cho bọn trẻ. Trước nhiệt huyết của bà, năm 2007, Sở Văn hóa -  Thể thao huyện Đơn Dương (Lâm Đồng) đã hỗ trợ kinh phí cho bà mở lớp truyền dạy cồng chiêng và múa hát, ban đầu chỉ khoảng 10 em trong làng, trong dòng họ của bà tham gia, sau đó tăng dần lên gần 30 em.
 
Miệt mài truyền dạy, bà Mabio đã dần truyền cho lớp trẻ dân tộc Chu ru  hiểu và say mê văn hóa truyền thống dân tộc. Hiện nay, bà Mabio đang mở 1 lớp truyền dạy cách đánh chiêng, đánh trống, những vũ điệu Tamya cho 34 em thanh thiếu niên trong làng. Tham gia lớp học, nhỏ nhất có những em chỉ mới 5- 6 tuổi học đánh chiêng, đánh trống và những thiếu nữ 18 – 20 say mê học vũ điệu Tamya. Em Ya Luận, 7 tuổi hào hứng tâm sự: “ Lúc đầu em chỉ đến xem các anh chị tập đánh chiêng, đánh trống thôi, xong rồi thích dần và được vào lớp học em vui lắm, em sẽ cố gắng để đánh được thật nhiều bài chiêng, điệu trống”.  Bà Mabio chia sẻ: “Lúc đầu, bọn trẻ không quan tâm học văn nghệ truyền thống đâu, nhà có sẵn dàn chiêng, trống, tôi thuyết phục và dạy bọn chúng dần dần. Giờ đây, sau những giờ học, giờ đi làm, bọn trẻ lại háo hức đến lớp học để cùng nhau hòa nhịp chiêng, nhịp trống, nhịp Tamya. Tôi vui lắm và mong có nhiều điều kiện và sức khỏe để truyền dạy cho thật nhiều các cháu ”.
 
Bà Mabio thổi kèn Rơkel
Bà Mabio thổi kèn Rơkel    

Với sự dẫn dắt của “nhạc trưởng” Tou Neh Mabio, trong những ngày hội lớn của dân tộc Chu Ru ở vùng đất Đơn Dương, không thể thiếu “dàn nhạc Mabio” với những tiếng chiêng, tiếng trống, tiếng kèn Rơkel cùng điệu dân vũ Tamya – Arya đại diện cho tinh thần đoàn kết, gắn bó cộng động ngày một keo sơn, thắm thiết. Năm 2012, bà Tou Neh Mabio vinh dự được Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng trao tặng danh hiệu “Nghệ nhân cồng chiêng tỉnh Lâm Đồng”.     
 
Ông Phùng Quốc Minh, Phó trưởng phòng Phòng Văn hóa, thông tin huyện Đơn Dương cho biết: “ Nghệ nhân Tou Neh Mabio hiện là bảo tàng sống của văn hóa Chu ru, bà đã có công góp phần giữ gìn những tinh hoa giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc mình. Không chỉ truyền dạy mà bà Mabio còn luôn là hạt nhân tích cực trong phong trào biểu diễn, giới thiệu văn hóa cồng chiêng của dân tộc Chu ru trong các ngày hội lớn. Việc làm của bà rất đáng trân trọng và cần được nhân rộng”.      

Sau hơn 10 năm kiên trì truyền dạy, đến nay, đã gần 60 tuổi, nghệ nhân Tou Neh Mabio vẫn tấu những nhịp chiêng, nhịp trống say mê, vẫn có những cú lắc hông uyển chuyển, quyến rũ của vũ điệu Tamya làm say đắm lòng người và vẫn sẽ tiếp tục tiếp dẫn ngọn lửa văn hóa truyền thống của dân tộc Chu Ru cháy mãi, xây dựng những thế hệ tiếp nối mạch nguồn giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc mình không bị phai nhạt trong bối cảnh giao lưu cùng phát triển chung của thời đại.
                                      Thực hiện: Hoàng Tâm – Nam Sương

Có thể bạn quan tâm

Độc đáo nghề làm mão, mặt nạ của đồng bào Khmer

Độc đáo nghề làm mão, mặt nạ của đồng bào Khmer

Đó là chủ đề trưng bày chuyên đề do Bảo tàng tỉnh Đắk Lắk phối hợp với Bảo tàng tỉnh Vĩnh Long tổ chức, ngày 11/9. Trưng bày giới thiệu đến công chúng những giá trị đặc sắc của nghề làm mão, mặt nạ truyền thống - di sản văn hóa gắn với đời sống tín ngưỡng và các loại hình nghệ thuật biểu diễn dân gian của đồng bào Khmer.

Nhịp cầu nối đôi bờ biên giới với những câu chuyện phối hợp và sẻ chia

Nhịp cầu nối đôi bờ biên giới với những câu chuyện phối hợp và sẻ chia

Tiếng hát “Việt Nam - Trung Hoa” vang lên trong buổi giao lưu tại phường Hà Giang 1, tỉnh Tuyên Quang, mở đầu cho những câu chuyện giữa cán bộ làm nhiệm vụ quản lý, bảo vệ biên giới hai nước. Phía sau những tiết mục văn nghệ, trận bóng bàn và hành trình tìm hiểu các điểm đến của địa phương là một mối quan hệ được bồi đắp bằng nhiều năm phối hợp, chia sẻ và đồng hành.

Gìn giữ bản sắc văn hóa, tạo động lực phát triển vùng biên

Gìn giữ bản sắc văn hóa, tạo động lực phát triển vùng biên

Thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, tỉnh Lạng Sơn xác định, xây dựng và phát triển nền văn hóa toàn diện, giàu bản sắc, nhân văn, khoa học, hiện đại, trở thành nền tảng vững chắc, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực cho phát triển nhanh và bền vững.

Khai hội truyền thống Đền Minh Lương

Khai hội truyền thống Đền Minh Lương

Trong tiết thu dịu mát, tiếng trống khai hội vang lên giữa không gian cổ kính của Đền Minh Lương, xã Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang, mở đầu những ngày hội đậm sắc màu văn hóa, tín ngưỡng.

Đặc sắc Lễ hội Trung Nguyên Kiến Tiêu Nghinh ông Quan Thánh Đế Quân xuất du

Đặc sắc Lễ hội Trung Nguyên Kiến Tiêu Nghinh ông Quan Thánh Đế Quân xuất du

Sáng 6/9 (tức ngày 25/7 âm lịch), tại phường Phan Thiết (tỉnh Lâm Đồng), đoàn Quan Thánh Đế Quân xuất du diễn ra trong sự thích thú của đông đảo người dân địa phương và du khách. Đây là phần hội quan trọng và đặc sắc nhất của Lễ hội Trung Nguyên Kiến Tiêu Nghinh ông Quan Thánh Đế Quân xuất du lần thứ 15 - năm 2026.

'Đánh thức' nếp nhà xưa và các giá trị văn hóa bản địa

'Đánh thức' nếp nhà xưa và các giá trị văn hóa bản địa

Nằm nép mình bên những ghềnh đá cổ ven biển Sa Huỳnh, làng Gò Cỏ (phường Sa Huỳnh, tỉnh Quảng Ngãi) đang trở thành điểm đến hấp dẫn du khách trong và ngoài nước nhờ mô hình du lịch cộng đồng gắn liền với việc bảo tồn không gian kiến trúc truyền thống và các giá trị văn hóa bản địa.

Thắt chặt tình đoàn kết, hữu nghị giữa nhân dân khu vực biên giới Việt Nam - Lào

Thắt chặt tình đoàn kết, hữu nghị giữa nhân dân khu vực biên giới Việt Nam - Lào

Từ ngày 31/8 - 2/9, tại khu vực Cửa khẩu Quốc tế Lóng Sập, xã Lóng Sập diễn ra các hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch thu hút đông đảo du khách và nhân dân biên giới Việt Nam và Lào tham gia. Đây là sự kiện trong chuỗi hoạt động thuộc Tuần Văn hóa - Du lịch Mộc Châu năm 2026, do Ủy ban nhân dân tỉnh Sơn La tổ chức.

Rộn ràng Tết Độc lập ở các bản làng vùng cao Điện Biên

Rộn ràng Tết Độc lập ở các bản làng vùng cao Điện Biên

Tết Độc lập 2/9 không chỉ rộn ràng ở các đô thị mà còn lan tỏa đến những bản làng vùng cao Điện Biên. Trong sắc cờ đỏ, đồng bào các dân tộc khoác lên mình trang phục truyền thống, hòa vào các hoạt động văn hóa, vui hội và đón du khách, cùng lan tỏa niềm tự hào về quê hương, đất nước.

Lai Châu: Trích đoạn Lễ hội Gầu tào văn hóa dân tộc Mông chào mừng Tết Độc lập

Lai Châu: Trích đoạn Lễ hội Gầu tào văn hóa dân tộc Mông chào mừng Tết Độc lập

Trong khuôn khổ các hoạt động chào mừng Tết Độc lập năm 2026, ngày 2/9/2026, tại Không gian văn hóa Mông thuộc sân vận động xã Than Uyên, Bảo tàng tỉnh Lai Châu phối hợp với UBND xã Than Uyên tổ chức trình diễn cúng cây nêu trích đoạn trong Lễ hội Gầu tào của dân tộc Mông. Đây là một trong những điểm nhấn đặc sắc, thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương đến tham quan, trải nghiệm. 

Gần 3.000 người tham gia giải chạy “Đón bình minh trên biển” vào sáng 2/9

Gần 3.000 người tham gia giải chạy “Đón bình minh trên biển” vào sáng 2/9

Sáng 2/9, tại Quảng trường Tháp Nghinh Phong (phường Tuy Hòa), Giải chạy Tuy Hòa bán marathon 2026 “Đón bình minh trên biển” do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk tổ chức đã hoàn thành các phần thi. Giải có sự tham gia của gần 3.000 vận động viên, xuất phát vào lúc 4 giờ sáng 2/9 với hành trình đi qua các tuyến đường ở phường, kết nối các địa điểm du lịch như Tháp Nghinh Phong, Tháp Nhạn và khu vực biển Tuy Hòa.

Lai Châu chào mừng Tết Độc lập

Lai Châu chào mừng Tết Độc lập

Sáng 2/9/2026, tại Sân vận động xã Than Uyên, tỉnh Lai Châu diễn ra Lễ thượng cờ chào mừng Tết Độc lập năm 2026 với sự tham gia của hơn 2.000 cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang, học sinh, nhân dân các dân tộc tỉnh Lai Châu cùng du khách. Sau lễ thượng cờ là các hoạt động múa sạp, diễu hành đường phố mang đậm sắc màu văn hóa các dân tộc vùng cao Lai Châu.

Mộc Châu - Tiếng gọi mùa yêu

Mộc Châu - Tiếng gọi mùa yêu

Nằm trong chuỗi các hoạt động Tuần Văn hóa - Du lịch Mộc Châu năm 2026, tối 1/9, tại Quảng trường 8/5 (phường Mộc Châu), tỉnh Sơn La tổ chức Chương trình nghệ thuật với chủ đề "Mộc Châu - Tiếng gọi mùa yêu", chào mừng kỷ niệm 81 năm ngày "Tết Độc lập" - Quốc khánh 2/9. Chương trình thu hút đông đảo du khách và nhân dân các dân tộc tỉnh Sơn La đến dự.

Về nơi Tết Độc lập đậm sắc Mường

Về nơi Tết Độc lập đậm sắc Mường

Trong không khí đón mừng Tết Độc lập 2/9, đồng bào Mường ở Lạc Sơn, tỉnh Phú Thọ lại sum họp, tổ chức các hoạt động theo phong tục được duy trì qua nhiều thế hệ. Từ bữa cơm đoàn tụ, những món quà biếu cha mẹ đến bánh uôi, tiếng chiêng, lời hát đối, những phong tục ấy góp phần tạo nên nét văn hóa đặc sắc trong ngày Tết của đồng bào Mường nơi đây.

Tiếng nhạc ngũ âm giữ hồn văn hóa Khmer ở An Giang

Tiếng nhạc ngũ âm giữ hồn văn hóa Khmer ở An Giang

Với đồng bào Khmer Nam Bộ, nhạc ngũ âm không chỉ góp phần tạo nên không khí trang nghiêm trong các nghi lễ Phật giáo hay rộn ràng trong những lễ hội truyền thống, mà còn là một phần văn hóa được gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ. Tại các ngôi chùa Khmer ở An Giang, những lớp học nhạc ngũ âm đang giúp thế hệ trẻ hiểu, yêu và tiếp tục gìn giữ những thanh âm đặc trưng của dân tộc mình.

Sức trẻ gìn giữ âm nhạc truyền thống Tây Nguyên

Sức trẻ gìn giữ âm nhạc truyền thống Tây Nguyên

Phía Tây của tỉnh Quảng Ngãi là nơi mang đậm nét văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số Tây Nguyên; trong đó âm nhạc đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của bà con nhân dân nơi đây.