Việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ để giám định ADN, chuẩn hóa dữ liệu và ứng dụng công nghệ giám định gen đang mở ra thêm cơ hội xác định danh tính các liệt sĩ chưa biết tên. Tại Phú Thọ, những nỗ lực ấy không chỉ góp phần thực hiện hiệu quả công tác đền ơn đáp nghĩa mà còn thắp lên hy vọng đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với gia đình bằng chính tên tuổi của mình.
Tổ lấy mẫu thực hiện các bước lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại bàn lấy mẫu theo đúng quy trình phục vụ giám định ADN xác định danh tính. Ảnh: Hoàng Hùng/TTXVN
Mỗi mẫu sinh phẩm, một niềm hy vọng
Những ngày tháng 7, tại các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn tỉnh, công việc khai quật, lấy mẫu hài cốt liệt sĩ để giám định ADN diễn ra khẩn trương nhưng trang nghiêm. Các tổ lấy mẫu không quản ngại nắng mưa, kiên trì bám hiện trường, tỉ mỉ từng thao tác. Mỗi công đoạn đều được thực hiện cẩn trọng, từ đối chiếu hồ sơ, lập biên bản, thu nhận mẫu sinh phẩm đến bảo quản, niêm phong và chuyển về cơ quan giám định.
Tại Nghĩa trang liệt sĩ Vĩnh Yên, phường Vĩnh Phúc, các cán bộ, chiến sĩ, bác sĩ pháp y, bác sĩ quân y tỉnh Phú Thọ cùng lực lượng địa phương cần mẫn với công việc của mình. Từng mẫu hài cốt sau khi thu nhận đều được ghi mã số, niêm phong, bảo quản nghiêm ngặt nhằm bảo đảm tính chính xác và toàn vẹn phục vụ công tác giám định ADN.
Thượng tá Bùi Văn Nhâm, Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Quân sự phường Vĩnh Phúc chia sẻ: Phường còn 53 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Trong ngày 16/7, các lực lượng tiến hành khai quật, lấy mẫu hài cốt và bàn giao cho cơ quan chuyên môn phục vụ giám định ADN. Thông tin của từng phần mộ, mẫu hài cốt sẽ được số hóa để xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ đối chiếu, xác minh danh tính.
Kiểm tra, đối chiếu thông tin định danh, số hóa dữ liệu tại mộ số 63, hàng 14, lô 2, Nghĩa trang Liệt sĩ Duy Phiên, xã Hội Thịnh, phục vụ lấy mẫu hài cốt giám định ADN xác định danh tính liệt sĩ. Ảnh: Hoàng Hùng/TTXVN
Mang theo niềm hy vọng tìm được người anh trai hy sinh năm 1972, bà Nguyễn Thị Chanh, sinh năm 1935, ở phường Vĩnh Phúc xúc động: Gia đình đã nhiều năm đi tìm thông tin về người anh nhưng đến nay vẫn chưa xác định được nơi an nghỉ chính xác. Khi biết Nhà nước triển khai lấy mẫu ADN hài cốt liệt sĩ để đối sánh với dữ liệu thân nhân, bà và các thành viên trong gia đình như được thắp thêm hy vọng được đón người anh về hương khói.
Câu chuyện của bà Chanh cũng là nỗi niềm chung của nhiều gia đình liệt sĩ trên địa bàn tỉnh Phú Thọ. Hơn nửa thế kỷ sau chiến tranh, không ít người thân vẫn lặng lẽ đi tìm thông tin về những người đã ngã xuống.
Ngay sau khi thu nhận, các mẫu hài cốt được làm sạch, loại bỏ đất cát bám trên bề mặt theo đúng quy trình kỹ thuật trước khi niêm phong, bảo quản. Mỗi mẫu đạt tiêu chuẩn không chỉ phục vụ công tác giám định mà còn gửi gắm niềm hy vọng của biết bao gia đình đang mòn mỏi chờ ngày tìm lại người thân.
Chung tay trả lại tên cho các anh hùng liệt sĩ
Công tác lấy mẫu hài cốt liệt sĩ phục vụ giám định ADN xác định danh tính được thực hiện trước sự chứng kiến của đại diện cấp ủy, chính quyền địa phương, thân nhân liệt sĩ và nhân dân. Ảnh: Hoàng Hùng/TTXVN
Đối với những người trực tiếp tham gia lấy mẫu, mỗi mẫu hài cốt gắn với một câu chuyện còn dang dở của chiến tranh. Sau nhiều thập kỷ, khi thông tin trên bia mộ phai mờ và nhiều hồ sơ thất lạc, công nghệ giám định ADN được kỳ vọng sẽ giúp nối lại những mảnh ghép lịch sử. Mỗi kết quả đối sánh thành công không chỉ xác định danh tính một liệt sĩ mà còn khép lại hành trình tìm kiếm của nhiều gia đình.
Thượng tá Hoàng Tuấn Ngọc, Phó Chủ nhiệm Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Phú Thọ cho biết: Trong giai đoạn 1, tỉnh Phú Thọ sẽ thực hiện lấy mẫu ADN hài cốt đối với khoảng 5.000 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính trên địa bàn tỉnh. Riêng từ nay đến tháng 10/2026, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh phấn đấu hoàn thành việc lấy mẫu đối với gần 2.000 phần mộ, bảo đảm đúng quy trình chuyên môn, tiến độ và tuyệt đối an toàn.
Theo Thượng tá Hoàng Tuấn Ngọc, đây là nhiệm vụ có ý nghĩa chính trị, nhân văn sâu sắc, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng quân sự, công an, y tế, chính quyền địa phương và các cơ quan chuyên môn. Mỗi mẫu hài cốt sau khi thu nhận đều được quản lý bằng mã định danh riêng, lưu giữ, bảo quản nghiêm ngặt để phục vụ giám định và đối sánh với cơ sở dữ liệu ADN của thân nhân liệt sĩ.
“Chúng tôi xác định đây không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là trách nhiệm và sự tri ân đối với các anh hùng liệt sĩ. Mỗi mẫu ADN được giám định thành công sẽ mở thêm cơ hội xác định danh tính, giúp các anh trở về với gia đình bằng chính tên tuổi của mình”, Thượng tá Hoàng Tuấn Ngọc chia sẻ.
Sau khi hoàn thành việc lấy mẫu đối với các phần mộ liệt sĩ chưa xác định danh tính, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Phú Thọ sẽ tiếp tục rà soát các phần mộ đã có một phần thông tin để lập danh sách, phân loại và hoàn thiện hồ sơ.
Lực lượng Công an thu nhận dấu vân tay, xác thực thông tin thân nhân liệt sĩ phục vụ công tác lấy mẫu sinh phẩm ADN. Ảnh: Hoàng Hùng/TTXVN
Nhằm đẩy nhanh tiến độ lấy mẫu hài cốt liệt sĩ phục vụ giám định ADN, tỉnh Phú Thọ yêu cầu Chủ tịch UBND các xã, phường có nghĩa trang liệt sĩ trực tiếp chỉ đạo công tác chuẩn bị, phối hợp tổ chức lấy mẫu; huy động đầy đủ lực lượng, phương tiện, bảo đảm đúng tiến độ, đúng quy trình, an toàn và trang nghiêm. Các địa phương chủ động phối hợp với Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh chuẩn bị hiện trường, hồ sơ và các điều kiện phục vụ lấy mẫu; kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc; đồng thời, tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, vận động các tổ chức, cá nhân, cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử và nhân dân cung cấp thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ, góp phần phục vụ công tác xác định danh tính.
Dù hành trình còn nhiều khó khăn do thời gian đã lùi xa, nhiều tư liệu thất lạc, nhân chứng ngày càng ít, song các lực lượng vẫn kiên trì với niềm tin rằng mỗi mẫu ADN được giám định thành công sẽ mở thêm một cơ hội trả lại tên cho các anh hùng liệt sĩ, góp phần đưa các anh trở về với gia đình bằng chính danh tính của mình./.
