Từ ngày 1/7/2026, Luật Dân số chính thức có hiệu lực, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy và chính sách dân số của Việt Nam.
Không chỉ trao quyền chủ động cho các cặp vợ chồng trong việc quyết định thời điểm sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh, Luật còn mở rộng nhiều chính sách an sinh, chăm sóc sức khỏe sinh sản và hỗ trợ các nhóm đối tượng đặc thù. Tại Nghệ An, việc triển khai Luật được kỳ vọng góp phần giải quyết những thách thức về mức sinh, già hóa dân số, mất cân bằng giới tính khi sinh, đồng thời tạo nền tảng nâng cao chất lượng dân số, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.
Hướng tới mục tiêu sinh con an toàn, nuôi dạy con tốt
Đầu tháng 7, tại Trạm Y tế xã Nga My, cùng với hoạt động khám, tư vấn và tiêm chủng định kỳ cho trẻ em, phụ nữ mang thai, cán bộ y tế đã tuyên truyền những điểm mới của Luật Dân số vừa có hiệu lực. Trong đó, chính sách hỗ trợ đối với phụ nữ thuộc các dân tộc thiểu số rất ít người nhận được sự quan tâm của nhiều người dân.
Theo viên chức dân số Vy Thị Khế, Trạm Y tế xã Nga My, xã có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, trong đó có đồng bào dân tộc rất ít người Ơ Đu. Luật Dân số tiếp tục bổ sung các chính sách hỗ trợ nhằm giúp đồng bào yên tâm chăm sóc sức khỏe sinh sản và nuôi dạy con. "Luật không khuyến khích sinh nhiều con mà hướng tới sinh con an toàn, trẻ em được chăm sóc tốt từ trước và sau sinh. Đối với đồng bào Ơ Đu, đây vừa là chính sách an sinh, vừa góp phần gìn giữ và phát triển giống nòi", chị Vy Thị Khế cho biết.
Hiện bản Văng Môn, xã Nga My có 105 hộ với 347 nhân khẩu là đồng bào Ơ Đu. Những năm gần đây, đời sống người dân có nhiều chuyển biến tích cực. Bản hiện có 29 hộ khá, giàu, 30 hộ có mức sống trung bình; nhiều hộ đã ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất để nâng cao thu nhập. Chất lượng nguồn nhân lực cũng được cải thiện với nhiều học sinh, sinh viên tốt nghiệp có việc làm…
Sự phát triển về kinh tế, giáo dục đã góp phần thay đổi nhận thức của người dân Nga My về công tác dân số. Theo ông Nguyễn Trọng Hưng - Phó Chủ tịch UBND xã Nga My, mỗi năm bản Văng Môn chỉ còn khoảng 2-3 phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ sinh thêm con. Điều đó cho thấy người dân đã cân nhắc về điều kiện kinh tế và khả năng nuôi dạy con trước khi quyết định sinh. Chính sách hỗ trợ là sự động viên của Nhà nước, nhưng điều quan trọng vẫn là sinh con gắn với chăm sóc, nuôi dạy tốt để nâng cao chất lượng dân số.
Không chỉ tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, những điểm mới của Luật Dân số cũng nhận được sự quan tâm của nhiều gia đình trẻ. Chuẩn bị đón con thứ hai vào cuối năm, chị Lê Thanh Hoa ở xã Đông Lộc cho biết đã tìm hiểu các quy định mới của Luật Dân số. Theo chị, dù mức hỗ trợ chưa bù đắp được nhiều chi phí sinh và nuôi con, nhưng đã thể hiện sự đồng hành của Nhà nước với các gia đình trẻ. Điều đó giúp vợ chồng chị yên tâm hơn khi quyết định sinh đủ hai con theo mong muốn.
Những chính sách mới kỳ vọng không chỉ hỗ trợ vật chất mà còn góp phần tạo dựng niềm tin, khuyến khích các gia đình chủ động xây dựng kế hoạch sinh con phù hợp với điều kiện, hướng đến mục tiêu mỗi đứa trẻ sinh ra đều được chăm sóc, giáo dục và phát triển toàn diện.
Nâng cao chất lượng dân số
Sau nhiều năm thực hiện chính sách dân số theo hướng kế hoạch hóa gia đình và duy trì mức sinh hợp lý, Luật Dân số đánh dấu bước chuyển mới, phù hợp với những thay đổi về cơ cấu dân số, kinh tế và xã hội. Luật trao quyền cho các cặp vợ chồng quyết định thời điểm, số con, khoảng cách sinh con, đồng thời gắn với trách nhiệm chăm sóc, nuôi dạy con. Các chính sách về sức khỏe sinh sản, sàng lọc trước sinh, sơ sinh, giảm mất cân bằng giới tính và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cũng được chú trọng.
Đối với Nghệ An, những quy định mới có ý nghĩa đặc biệt khi địa phương đang đối mặt với nhiều đặc điểm dân số khác nhau giữa các vùng miền.
Trong khi một số địa phương miền núi vẫn duy trì mức sinh cao thì nhiều khu vực đô thị và vùng phát triển công nghiệp lại bắt đầu xuất hiện xu hướng giảm sinh. Bên cạnh đó, tình trạng sinh con thứ ba và mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn còn diễn ra ở một số địa phương, đặt ra yêu cầu phải có các giải pháp linh hoạt, phù hợp với từng vùng.
Theo bà Nguyễn Thị Thắng - Phó Trưởng phòng Dân số (Sở Y tế Nghệ An), Luật Dân số không khuyến khích sinh nhiều con mà bảo đảm quyền sinh sản của mỗi cá nhân, mỗi gia đình phù hợp với bối cảnh dân số hiện nay. Luật hướng tới sự hài hòa giữa quyền và trách nhiệm, cho phép các cặp vợ chồng chủ động quyết định việc sinh con, đồng thời có trách nhiệm chăm sóc, nuôi dạy con tốt, góp phần nâng cao chất lượng dân số.
Một trong những điểm mới được nhiều người quan tâm là việc mở rộng các chính sách hỗ trợ nhằm giảm áp lực cho các gia đình trẻ.
Theo quy định mới, phụ nữ sinh con thứ hai được nghỉ thai sản 7 tháng, lao động nam được nghỉ 10 ngày làm việc khi vợ sinh con. Luật Dân số cũng bổ sung các chính sách hỗ trợ tài chính, ưu tiên tiếp cận nhà ở xã hội và mở rộng dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, bà mẹ, trẻ em. Những chính sách này được kỳ vọng giúp giảm áp lực kinh tế, tạo điều kiện để các gia đình yên tâm sinh và nuôi dạy con tốt hơn.
Không chỉ điều chỉnh cơ chế quản lý dân số, Luật còn thể hiện cách tiếp cận dựa trên quyền con người, coi đầu tư cho dân số là đầu tư cho phát triển. Chất lượng dân số được nhìn nhận toàn diện hơn, từ sức khỏe, thể lực, trí lực đến trình độ, kỹ năng và khả năng thích ứng của nguồn nhân lực. Vì vậy, Luật đặc biệt chú trọng sàng lọc trước sinh, sơ sinh, chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em, bình đẳng giới và giảm mất cân bằng giới tính khi sinh.
Để Luật sớm đi vào cuộc sống, cuối tháng 5/2026, UBND tỉnh Nghệ An đã ban hành kế hoạch triển khai thi hành trên toàn tỉnh. Theo đó, các ngành, địa phương tập trung tuyên truyền những điểm mới của Luật bằng nhiều hình thức phù hợp; lồng ghép nội dung dân số vào các chương trình phát triển kinh tế - xã hội và hoạt động truyền thông tại cơ sở. Ngoài ra, tỉnh sẽ rà soát, hoàn thiện các quy định liên quan; xây dựng chính sách dân số phù hợp với đặc thù địa phương; tăng cường kiểm tra, giám sát nhằm bảo đảm Luật được thực hiện thống nhất, hiệu quả. Sở Y tế được giao chủ trì tham mưu xây dựng Nghị quyết của HĐND tỉnh quy định một số chính sách đặc thù về công tác dân số phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của Nghệ An. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để cụ thể hóa các quy định của Luật thành những chính sách sát thực tiễn, đáp ứng nhu cầu của từng vùng, từng nhóm dân cư.
Luật Dân số không chỉ đổi mới cách tiếp cận trong công tác dân số mà còn khẳng định quan điểm lấy con người làm trung tâm của chính sách phát triển. Việc bảo đảm quyền sinh sản, mở rộng các chính sách an sinh và chăm sóc sức khỏe sẽ tạo điều kiện để các gia đình sinh con, nuôi dạy con tốt hơn, qua đó từng bước nâng cao chất lượng dân số. Với Nghệ An cũng như cả nước, Luật là nền tảng để xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững trong giai đoạn mới./.
