Theo các nhà nghiên cứu, nhạc lễ truyền thống của người Khmer được hình thành và phát triển do nhu cầu tiếp xúc và khẩn cầu thế giới thần linh, xuất phát từ tâm lý kinh sợ và mong muốn được ban ơn từ thần linh của cư dân nông nghiệp. Với sự hỗ trợ của các ngành chức năng địa phương, Ban nhạc lễ Khmer chùa Mahatup (chùa Dơi, Thành phố Sóc Trăng) được thành lập từ năm 2013, tham gia biểu diễn phục vụ du khách đến tham quan chùa và các lễ hội trong và ngoài tỉnh. Ảnh: Sơn Hên Dàn nhạc lễ truyền thống Khmer thường có từ 5 đến 8 thành viên hoặc nhiều hơn tùy theo từng nghi lễ, sử dụng 5 nhạc cụ chính, gồm kèn Pey Puok (Pây Puốc), trống Skor Touch (S’cô Tôch), đàn cán dài Chapey Dangveng (Cha-pây Đoong Vêng), đàn Khser Điêu và đàn cò 3 dây, tức Tro Khse Bey (T’ru Kh’se Bây) hay còn gọi Tro Khmer, để diễn tấu trong các nghi lễ cầu Arak, cầu xin được bình an, tránh khỏi bệnh tật, hoạn nạn. Với 4 thế hệ gắn bó với nhạc cụ truyền thống Khmer, nghệ nhân ưu tú Danh Xà Rậm ở ấp Đầu Sấu Đông (Lộc Ninh, Hồng Dân, Bạc Liêu) là người nhiệt huyết với âm nhạc truyền thống của dân tộc, đặc biệt là đàn Cha-pây Đoong Vêng. Ảnh Sơn Hên Âm nhạc truyền thống trong lễ cưới (Phleng Kar) Khmer dùng để diễn tấu những giai điệu chúc phúc trong các nghi thức cử hành hôn lễ của người Khmer như: buộc chỉ tay, quét chiếu, mở hàng rào, cắt hoa cau..., hoặc trong các dịp lễ hội Vào năm mới, hạ thủy ghe ngo, mừng nhà mới.... với các nhạc cụ truyền thống như: kèn Pey Or (Pây O), đàn Tro Ou (T’ru U), Tro Choe (T’ro choe), Khim (Khưm), Takhe (Ta-khê), sáo Khloy (Kh’lôy), trống Skor Touch (S’cô Tôch), đàn Chapey Dangveng, chập chọe Ching.... Thạch Hoài Thanh, sinh viên Khóa 2013-2018 Lớp biểu diễn nhạc cụ truyền thống Khmer Nam bộ (Khoa Ngôn ngữ - Văn hóa - Nghệ thuật Khmer Nam Bộ, Trường Đại học Trà Vinh) biểu diễn nhạc cụ truyền thống T'rô U. Ảnh: Sơn Hên Các nhạc cụ trong dàn nhạc lễ truyền thống Khmer được chế tác từ chất liệu sẵn có trong tự nhiên.
Nếu như Pey Puok là nhạc khí thuộc bộ hơi, thân được làm từ cây trúc, phần lưỡi gà làm từ một loại gỗ quý; thì Skor Touch là nhạc khí màng rung vỗ được chế tác từ gỗ độc mộc và một mảnh da bò, vỗ bằng tay.
Trong khi Pey Or thuộc bộ nhạc khí hơi dăm kép với lưỡi gà làm từ thân cây sậy, thân được chế tác từ gỗ trắc, có 7 lỗ thanh âm; thân đàn Khser Điêu lại được làm từ vỏ quả bầu hình tròn với một dây thanh làm từ chất liệu đồng...
Khi diễn tấu, mỗi nhạc khí trong dàn nhạc lễ truyền thống Khmer tạo ra âm sắc, âm điệu riêng với Pey Or hoặc Pey Puok giữ vai trò chủ đạo. Các nhạc cụ cổ truyền Khmer hòa tấu với nhạc cụ hiện đại tại một lễ hội ở tỉnh Trà Vinh. Ảnh: Bảo Long Đối với người Khmer, âm nhạc không chỉ phục vụ, điểm tô cho không khí lễ hội thêm rộn ràng, trang nghiêm hay trầm mặc theo từng nghi thức, mà còn là phương tiện đưa tin giữa thế giới thần linh và con người.
Vì vậy, âm nhạc ngân lên với những cung bậc, giai điệu khác nhau theo từng phong tục, nghi lễ: rộn ràng vui tươi trong lễ cưới; trầm buồn, ai oán trong tang lễ; phiêu bồng, trầm mặc, linh thiêng trong lễ cầu thần, lên Arak, hạ thủy ghe ngo...
Những cung bậc thanh âm ấy được tích lũy, rèn dũa, trở thành vốn quí trong kho tàng văn hóa, nghệ thuật, âm nhạc đa dạng, đầy bản sắc của đồng bào Khmer Nam Bộ. Múa trống Chhay-dăm trong lễ hội ở Trà Vinh. Ảnh: Bảo Long Nhạc lễ cổ truyền Khmer mang giá trị nhân văn, có thể độc tấu hoặc hòa tấu với nhiều nhạc cụ, ở mọi lúc, mọi nơi.
Với cây đàn Cha-pây Đoong Vêng yêu cầu kỹ thuật trình diễn cao, người nghệ nhân Khmer tài hoa có thể vừa đàn vừa hát thâu đêm với những bài bản cũ hoặc ứng tác với các chủ đề theo tuồng tích cổ hoặc các đề tài thời sự, xã hội đương đại.
Trong khi với những nhạc cụ đơn giản như Pey Or hoặc Pey Puok, người chơi có thể biểu diễn ngẫu hứng theo tâm trạng, ngân lên những gia điệu mượt mà hòa cùng tiếng gió xào xạc ở rặng tre sau hè, thoảng trong hương thơm của những ngọn lúa trổ đòng đòng trong phum sóc, chứa đựng bao cung bậc cảm xúc, sẻ chia những buồn vui trong cuộc sống, gửi gắm những tâm sự mộc mạc của người quê, của sông nước đồng quê...
Một đội nhạc lễ Khmer biểu diễn ngẫu hứng trên đường phố Trà Vinh, tỉnh có tỷ lệ đồng bào Khmer cư trú đông nhất ở Nam Bộ, chiếm hơn 30% dân số địa phương. Ảnh: Bảo Long Hiện nay, thể loại nhạc lễ cổ truyền Khmer rất ít người biết chơi và theo học, có nguy cơ mai một, cần được các ngành chức năng và các địa phương quan tâm gìn giữ, bảo tồn.
Những năm gần đây, Khoa Ngôn ngữ - Văn hóa - Nghệ thuật Khmer Nam Bộ (Trường Đại học Trà Vinh) có chiêu sinh các lớp nhạc cụ truyền thống nhưng rất ít học viên đăng ký theo học. Tiêu bản đàn Kh’ser Điêu - nhạc cụ có nguy cơ mai một do ít người biết diễn tấu - được lưu giữ tại Khu thực hành biểu diễn nghệ thuật của trường Đại học Trà Vinh. Ảnh: Sơn Hên Trong xu thế toàn cầu hóa, giới trẻ Khmer ngày nay ít quan tâm đến loại hình âm nhạc truyền thống này, dù chúng vẫn được lưu giữ, bảo tồn theo truyền thống gia đình, tại các điểm chùa Khmer, các đoàn nghệ thuật chuyên và không chuyên.
Tại các đoàn nghệ thuật Dù kê chuyên nghiệp ở các tỉnh, thành có đông đồng bào Khmer, một số loại nhạc cụ trong dàn nhạc lễ dân gian Khmer được lưu giữ phần lớn chỉ để tham gia hòa tấu với các nhạc cụ hiện đại, nhân các các dịp lễ, tết quan trọng trong năm.
Những ngày cuối tháng 10, giữa tiết trời se lạnh của vùng cao nguyên đá, tiếng hát của những nghệ sĩ, diễn viên Đoàn Văn công Bộ đội Biên phòng đã mang đến không khí ấm áp, rộn ràng cho các bản làng biên giới tỉnh Tuyên Quang.
Ngày 1/11, Giải thể thao các dân tộc thiểu số nằm trong các hoạt động của Festival Cồng chiêng - Tuần lễ hoa dã quỳ Núi lửa Chư Đăng Ya năm 2026 đã diễn ra tại Gia Lai, với sự quy tụ của 69 vận động viên nam và 47 vận động viên nữ, đến từ các thôn của xã Biển Hồ.
Tối 30/10, tại Nhà hát Triển lãm và Văn hóa nghệ thuật tỉnh Lâm Đồng (phường Phan Thiết), Cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc 2026 (đợt 1) đã chính thức khép lại với nhiều cung bậc cảm xúc, để lại dư âm tốt đẹp trong lòng các nghệ sĩ, nhạc công và khán giả yêu mến nền âm nhạc truyền thống Việt Nam.
Trong khuôn khổ Festival Cồng chiêng - Tuần lễ Hoa dã quỳ Núi lửa Chư Đang Ya năm 2026, chiều 30/10, tại xã Biển Hồ, tỉnh Gia Lai diễn ra sự kiện trình diễn âm nhạc, nhạc cụ dân tộc phục vụ người dân và du khách.
Ngày 30/10, tỉnh Thái Nguyên tổ chức khai mạc triển lãm với chủ đề: “Thái Nguyên 195 năm - Thành tựu, hội nhập và phát triển”. Đây là hoạt động chào mừng kỷ niệm 195 năm Ngày thành lập tỉnh Thái Nguyên (4/11/1831- 4/11/2026) và khai mạc Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên năm 2026.
Hòa trong sắc vàng rực rỡ của hoa dã quỳ, chuỗi sự kiện văn hóa nghệ thuật hưởng ứng Festival Cồng chiêng và Tuần lễ Núi lửa Chư Đang Ya 2026 đã tưng bừng mở màn tại làng Ia Gri, tỉnh Gia Lai.
Sáng 30/10, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lạng Sơn khai mạc trưng bày chuyên đề “Lạng Sơn - 195 năm hành trình lịch sử và đổi mới” nhân dịp kỷ niệm 195 năm Ngày thành lập tỉnh Lạng Sơn (4/11/1831 - 4/11/2026), tại Bảo tàng tỉnh.
Từ 27-29/10/2026, tại xã Tân Thành, tỉnh Lạng Sơn đã diễn ra Lễ hội đền công đồng Bắc Lệ với nghi lễ, hoạt động đặc sắc, độc đáo thu hút đông đảo nhân dân địa phương và du khách về dự, tìm hiểu những giá trị văn hóa, tín ngưỡng đặc sắc gắn với tục thờ Mẫu của người Việt.
Lễ hội Ok Om Bok - đua ghe Ngo từ lâu đã trở thành một trong những sự kiện văn hóa, thể thao lớn nhất và mang đậm bản sắc truyền thống của đồng bào Khmer Nam Bộ.
Sáng 22/10, Lễ hội đền Đôi Cô Cam Đường năm 2026 với chủ đề “Đền Đôi Cô Cam Đường - Kết nối cội nguồn, dựng xây quê hương” do phường Cam Đường, tỉnh Lào Cai tổ chức đã chính thức được khai hội thu hút đông đảo du khách thập phương đến chiêm bái. Lễ hội là sự kiện văn hóa có ý nghĩa quan trọng trong đời sống tinh thần của nhân dân địa phương, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa, phát huy giá trị di tích, tăng cường sự gắn kết cộng đồng và quảng bá hình ảnh phường Cam Đường đến với du khách trong và ngoài tỉnh.
Gắn với lao động sản xuất, tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng, nghệ thuật múa dân gian của người Cống ở Điện Biên vừa lưu giữ những giá trị văn hóa đặc trưng, vừa phản ánh đời sống của một dân tộc rất ít người. Việc nghệ thuật múa của người Cống được đưa vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể mở thêm cơ hội bảo tồn, trao truyền các điệu múa truyền thống, nhất là cho thế hệ trẻ.
Hằng năm, vào ngày Mão tháng Chín âm lịch, chính quyền và nhân dân xã Đông Cuông, tỉnh Lào Cai tổ chức Lễ hội Cơm mới đền Đông Cuông nhằm tổng kết một năm lao động, sản xuất, bày tỏ lòng tri ân với Mẫu Thượng Ngàn, các đấng thần linh và tổ tiên đã phù hộ cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Năm 2026, ngày Đinh Mão (11/9 âm lịch), tức ngày 20/10 dương lịch là ngày chính lễ với nhiều nghi thức truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa của người Tày Khao.
Trong khuôn khổ Ngày hội Văn hóa dân tộc Lự năm 2026 với chủ đề “Sắc màu văn hóa dân tộc Lự”, UBND xã Khun Há (Lai Châu) tổ chức tái hiện lễ hội Sú Khon Khoài, với điểm nhấn là nghi thức cúng hồn trâu.
Tối 16/10, tại tỉnh Lào Cai, Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026 với chủ đề “Tinh hoa Xòe Thái - Sắc màu Tây Bắc” được khai mạc, với điểm nhấn là màn biểu diễn đại Xòe có sự góp mặt của 2.026 người.
Từ những sản phẩm dệt lanh qua đôi bàn tay phụ nữ dân tộc Mông, xã Lùng Tám (tỉnh Tuyên Quang) đang tìm hướng kết nối nghề truyền thống với hoạt động trải nghiệm, giới thiệu văn hóa và tiêu thụ sản phẩm.
Lấy người dân làm trung tâm, phát huy vai trò chủ thể trong sáng tạo và thụ hưởng các giá trị văn hóa, đồng thời gắn hoạt động văn hóa với nâng cao ý thức chấp hành pháp luật trong nhân dân.
Lễ hội Katê 2026 khép lại nhưng với tình yêu văn hóa cùng những cách làm sáng tạo của người trẻ Khánh Hòa, di sản Chăm đang tiếp tục được đưa đến gần hơn với cộng đồng.
Nằm ở thôn Phú Hạnh, xã Tuy An Đông, tỉnh Đắk Lắk, đồi Cổ Thạch thu hút du khách bởi cảnh quan núi biển giao hòa, con đường đá được người dân truyền lại là có từ hàng trăm năm trước cùng rừng duối lâu năm.
