Chàng thanh niên dân tộc Tày với thương hiệu Chè Chốt 468

Với ý chí vươn lên và khát vọng làm giàu trên mảnh đất biên cương, anh Lý Đức Dân, dân tộc Tày, xã Thanh Thủy, tỉnh Tuyên Quang đã trở thành một trong 36 thanh niên tiêu biểu được Trung ương Đoàn tuyên dương năm 2025.

Dân tộc Tày

Tên gọi khác: Thổ.

Dân số: 1.626.392 người (Theo số liệu Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009).

Nhóm địa phương: Thổ, Ngạn, Phén, Thu Lao và Pa Dí.

Ngôn ngữ: Tiếng nói thuộc nhóm ngôn ngữ Tày - Thái (ngữ hệ Thái - Ka Ðai).

Lịch sử: Người Tày có mặt ở Việt Nam từ rất sớm, có thể từ nửa cuối thiên niên kỷ thứ nhất trước Công nguyên.

Hoạt động sản xuất: Người Tày là cư dân nông nghiệp có truyền thống làm ruộng nước, từ lâu đời đã biết thâm canh và áp dụng rộng rãi các biện pháp thuỷ lợi như đào mương, bắc máng, đắp phai, làm cọn lấy nước tưới ruộng. Họ có tập quán đập lúa ở ngoài đồng trên những máng gỗ mà họ gọi là loỏng rồi mới dùng dậu gánh thóc về nhà. Ngoài lúa nước người Tày còn trồng lúa khô, hoa màu, cây ăn quả... Chăn nuôi phát triển với nhiều loại gia súc, gia cầm nhưng cách nuôi thả rông cho đến nay vẫn còn khá phổ biến. Các nghề thủ công gia đình được chú ý. Nổi tiếng nhất là nghề dệt thổ cẩm với nhiều loại hoa văn đẹp và độc đáo. Chợ là một hoạt động kinh tế quan trọng.

Ăn: Trước kia, ở một số nơi, người Tày ăn nếp là chính và hầu như gia đình nào cũng có ninh và chõ đồ xôi. Trong các ngày tết, ngày lễ thường làm nhiều loại bánh trái như bánh chưng, bánh giày, bánh gai, bánh dợm, bánh gio, bánh rán, bánh trôi, bánh khảo... Ðặc biệt có loại bánh bột hấp dẫn nhân bằng trứng kiến và cốm được làm từ thóc nếp non hơ lửa, hoặc rang rồi đem giã.

Mặc: Bộ y phục cổ truyền của người Tày làm từ vải sợi bông tự dệt, nhuộm chàm, hầu như không thêu thùa, trang trí. Phụ nữ mặc váy hoặc quần, có áo cánh ngắn ở bên trong và áo dài ở bên ngoài. Nhóm Ngạn mặc áo ngắn hơn một chút, nhóm Phén mặc áo màu nâu, nhóm Thu Lao quấn khăn thành chóp nhọn trên đỉnh đầu, nhóm Pa Dí đội mũ hình mái nhà còn nhóm Thổ mặc như người Thái ở Mai Châu (Hòa Bình).

vna_potal_tuyen_quang_gin_giu_nghe_det_tho_cam_cua_nguoi_tay_o_thuong_nong_5693566.jpg
Phụ nữ Tày biết dệt vải, may quần áo từ khi mới 13-14 tuổi. Ảnh: Nam Sương - TTXVN

: Người Tày cư trú ở vùng thung lũng các tỉnh Ðông Bắc, từ Quảng Ninh, Bắc Giang, Lạng Sơn, Cao Bằng, Bắc Kạn, Thái Nguyên, Hà Giang, Tuyên Quang đến Lào Cai, Yên Bái. Họ thích sống thành bản làng đông đúc, nhiều bản có tới hàng trăm nóc nhà.

Ngôi nhà truyền thống của người Tày là nhà sàn có bộ sườn làm theo kiểu vì kèo 4, 5, 6 hoặc 7 hàng cột. Nhà có 2 hoặc 4 mái lợp ngói, tranh hay lá cọ. Xung quanh nhà thưng ván gỗ hoặc che bằng liếp nứa.

Phương tiện vận chuyển: Với những thứ nhỏ, gọn người Tày thường cho vào dậu để gánh hoặc cho vào túi vải để đeo trên vai, còn đối với những thứ to, cồng kềnh thì dùng sức người khiêng vác hoặc dùng trâu kéo. Ngoài ra, họ còn dùng mảng để chuyên chở.

Quan hệ xã hội: Chế độ quằng là hình thức tổ chức xã hội đặc thù theo kiểu phong kiến sơ kỳ mang tính chất quý tộc, thế tập, cha truyền con nối.

Trong phạm vi thống trị của mình quằng là người sở hữu toàn bộ ruộng đất, rừng núi, sông suối... vì thế có quyền chi phối những người sống trên mảnh đất đó và bóc lột họ bằng tô lao dịch, bắt phải đến lao động không công và tô hiện vật, buộc phải cống nạp. Chế độ quằng xuất hiện từ rất sớm và tồn tại dai dẳng mãi đến cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX.

Cưới xin: Nam nữ Tày được tự do yêu đương, tìm hiểu nhưng có thành vợ thành chồng hay không lại tuỳ thuộc vào bố mẹ hai bên và "số mệnh" của họ có hợp nhau hay không. Vì thế trong quá trình đi tới hôn nhân phải có bước nhà trai xin lá số của cô gái về so với lá số của con mình. Sau khi cưới, cô dâu ở nhà bố mẹ đẻ cho đến khi có mang sắp đến ngày sinh nở mới về ở hẳn bên nhà chồng.

Sinh đẻ: Khi có mang cũng như trong thời gian đầu sau khi đẻ, người phụ nữ phải kiêng cữ nhiều thứ khác nhau với ước muốn được mẹ tròn, con vuông, đứa bé chóng lớn, khoẻ mạnh và tránh được những vía độc hại.

Sau khi sinh được 3 ngày cúng tẩy vía và lập bàn thờ bà mụ. Khi đầy tháng tổ chức lễ ăn mừng và đặt tên cho trẻ.

Ma chay: Ðám ma thường được tổ chức linh đình với nhiều nghi lễ nhằm mục đích báo hiếu và đưa hồn người chết về bên kia thế giới. Sau khi chôn cất 3 năm làm lễ mãn tang, đưa hồn người chết lên bàn thờ tổ tiên. Hàng năm tổ chức cúng giỗ vào một ngày nhất định.

Nhà mới: Khi làm nhà phải chọn đất xem hướng, xem tuổi, chọn ngày tốt. Trong ngày vào nhà mới chủ gia đình phải nhóm lửa và giữ ngọn lửa cháy suốt đêm đến sáng hôm sau.

Thờ cúng: Người Tày chủ yếu thờ cúng tổ tiên. Ngoài ra còn thờ cúng thổ công, vua bếp, bà mụ.

Lễ tết: Hàng năm có nhiều ngày tết với những ý nghĩa khác nhau. Tết Nguyên đán, mở đầu năm mới và tết rằm tháng 7, cúng các vong hồn là những tết lớn được tổ chức linh đình hơn cả. Tết gọi hồn trâu bò tổ chức vào mùng 6 tháng 6 âm lịch, sau vụ cấy và tết cơm mới, tổ chức trước khi thu hoạch là những cái tết rất đặc trưng cho dân nông nghiệp trồng lúa nước.

Lịch: Người Tày theo âm lịch.

Học: Chữ nôm Tày xây dựng trên mẫu tự tượng hình, gần giống chữ nôm Việt ra đời khoảng thế kỷ XV được dùng để ghi chép truyện thơ, bài hát, bài cúng... Chữ Tày-Nùng dựa trên cơ sở chữ cái La-tinh ra đời năm 1960 và tồn tại đến giữa năm 80 được dùng trong các trường phổ thông cấp I vùng có người Tày, Nùng cư trú.

Văn nghệ: Người Tày có nhiều làn điệu dân ca như lượn, phong slư, phuối pác, phuối rọi, vén eng... Lượn gồm lượn cọi, lượn slương, lượn then, lượn nàng ới... là lối hát giao duyên được phổ biến rộng rãi ở nhiều vùng. Người ta thường lượn trong hội lồng tồng, trong đám cưới, mừng nhà mới hay khi có khách đến bản. Ngoài múa trong nghi lễ ở một số địa phương có múa rối với những con rối bằng gỗ khá độc đáo.

Chơi: Trong ngày hội lồng tồng ở nhiều nơi tổ chức ném còn, đánh cầu lông, kéo co, múa sư tử, đánh cờ tướng... Ngày thường trẻ em đánh quay, đánh khăng, đánh chắt, chơi ô...

Theo cema.gov.vn

Dân tộc Tày

Có thể bạn quan tâm

Hỗ trợ sinh kế để người dân vùng cao thoát nghèo

Hỗ trợ sinh kế để người dân vùng cao thoát nghèo

Từ những mô hình phù hợp với điều kiện thực tế như trồng dâu nuôi tằm, phát triển chè sạch, chăn nuôi tập trung hay nuôi cá nước lạnh, xã Bản Bo (tỉnh Lai Châu) đang từng bước tạo sinh kế ổn định cho người dân phát triển kinh tế. Những hướng đi mới không chỉ giúp nâng cao thu nhập mà còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất, mở ra kỳ vọng giảm nghèo bền vững nơi đây.

Căng mình 'gác lửa' bảo vệ khu dự trữ sinh quyển Pù Huống

Căng mình 'gác lửa' bảo vệ khu dự trữ sinh quyển Pù Huống

Liên tiếp những ngày qua, nắng nóng gay gắt kéo dài, nền nhiệt nhiều nơi tại Nghệ An vượt 40 độ C khiến nguy cơ cháy rừng tăng lên cấp IV - cấp nguy hiểm. Để bảo vệ hơn 46.460 ha rừng, trong đó có trên 40.150 ha rừng đặc dụng thuộc vùng lõi Khu dự trữ sinh quyển thế giới miền Tây Nghệ An, lực lượng kiểm lâm Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống đang đồng loạt triển khai các phương án phòng cháy, chữa cháy rừng.

Lai Châu: Ngày đêm tăng tốc thi công các trường học nội trú liên cấp

Lai Châu: Ngày đêm tăng tốc thi công các trường học nội trú liên cấp

Giữa núi đá, sương mù và những cung đường cheo leo nơi biên giới Lai Châu, hàng nghìn kỹ sư, công nhân đang ngày đêm tăng tốc thi công các trường học nội trú liên cấp. “Chiến dịch 100 ngày đêm cao điểm” kể từ ngày 25/5 đã được chủ đầu tư là Công an tỉnh Lai Châu phát động với quyết tâm hoàn thành đúng tiến độ 3 dự án trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở tại các xã biên giới Pa Tần, Hua Bum và Bum Nưa.

Học sinh Lai Châu tự tin trước kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026

Học sinh Lai Châu tự tin trước kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026

Chỉ còn khoảng nửa tháng nữa là đến Kỳ thi tốt nghiệp Trung học phổ thông 2026, tỉnh Lai Châu đã và đang chuẩn bị chu đáo các điều kiện và phương án sẵn sàng để các thí sinh dự thi an toàn, đúng kế hoạch, đạt kết quả cao.

Giữ hồn tiếng sáo mũi của người Khơ Mú

Giữ hồn tiếng sáo mũi của người Khơ Mú

Giữa nhịp sống hiện đại đang đổi thay từng ngày, tiếng sáo mũi của người Khơ Mú, xã Mường Pồn vẫn ngân vang giữa núi rừng. Với âm thanh da diết, réo rắt, sáo mũi không chỉ là nhạc cụ dân gian mà còn góp phần lưu giữ bản sắc văn hóa dân tộc ở vùng cao Điện Biên.

Chính sách mới thắp sáng những mái trường vùng cao

Chính sách mới thắp sáng những mái trường vùng cao

Tại nhiều điểm trường vùng cao của tỉnh Tuyên Quang, nơi học sinh từng phải mang theo gạo, rau từ nhà đến lớp, Nghị định 66 của Chính phủ đang từng bước mang đến những đổi thay tích cực cho giáo dục miền núi.

Đảm bảo nước sinh hoạt hợp vệ sinh cho học sinh vùng cao

Đảm bảo nước sinh hoạt hợp vệ sinh cho học sinh vùng cao

Nhiều trường học vùng cao tại tỉnh Điện Biên đang đối mặt với tình trạng thiếu nước sinh hoạt mỗi mùa khô. Trước thực tế này, chính quyền địa phương và các nhà trường đang nỗ lực huy động nguồn lực, triển khai nhiều giải pháp nhằm đảm bảo nguồn nước sạch cho thầy và trò.

Ứng dụng KHCN trong sản xuất nông nghiệp tại Điện Biên

Ứng dụng KHCN trong sản xuất nông nghiệp tại Điện Biên

Những năm gần đây, việc ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất nông nghiệp tại Điện Biên ngày càng được đẩy mạnh. Nhiều mô hình sản xuất hiện đại đã góp phần nâng cao năng suất, chất lượng nông sản và mở ra hướng phát triển nông nghiệp bền vững cho địa phương.

Những bước chân xanh trên ruộng vàng biên giới Huế

Những bước chân xanh trên ruộng vàng biên giới Huế

Giữa cái nắng đầu hè vùng cao A Lưới, không khí mùa gặt trở nên rộn ràng trên những cánh đồng lúa chín. Nổi bật giữa đồng vàng là màu xanh áo lính của cán bộ, chiến sĩ Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng thành phố Huế đang cùng người dân thu hoạch lúa đông xuân.

'Cột mốc xanh' nơi biên cương xứ Lạng

'Cột mốc xanh' nơi biên cương xứ Lạng

Những năm gần đây, các Đồn Biên phòng, Bộ đội Biên phòng tỉnh Lạng Sơn đã xây dựng, phát triển các "Vườn cây kiểu mẫu" góp phần tạo nên những “cột mốc xanh” trên tuyến biên giới, không chỉ mang ý nghĩa phủ xanh đất trống, bảo vệ môi trường mà còn khẳng định chủ quyền, lãnh thổ thiêng liêng của Tổ quốc.

Khám phá mùa mận chín trên cao nguyên Mộc Châu

Khám phá mùa mận chín trên cao nguyên Mộc Châu

Những ngày này, thung lũng Nà Ka trên cao nguyên Mộc Châu, tỉnh Sơn La bước vào mùa mận chín rực rỡ. Những vườn mận trĩu quả thu hút đông du khách đến tham quan, trải nghiệm tự tay hái và thưởng thức mận hậu giữa không gian núi rừng Tây Bắc thanh bình, thơ mộng.

Cần sớm đầu tư tuyến đường liên xã ở vùng cao Lào Cai

Cần sớm đầu tư tuyến đường liên xã ở vùng cao Lào Cai

Nhiều năm nay, tuyến đường duy nhất từ thôn Mộ, xã Châu Quế kết nối với thôn Khe Chìa, xã Phong Dụ Hạ, tỉnh Lào Cai chưa được đầu tư khiến việc đi lại của người dân gặp nhiều khó khăn. Niềm mong mỏi lớn nhất của người dân nơi đây có được một tuyến đường thuận lợi cho việc đi lại, giao thương, phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Khơi dòng vốn hỗ trợ đến tay nông dân

Khơi dòng vốn hỗ trợ đến tay nông dân

Nhằm thực hiện hiệu quả chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất nông lâm nghiệp, thủy sản, Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai đã ban hành Quyết định 13 quy định trình tự, thủ tục, hồ sơ thực hiện chính sách khuyến khích, hỗ trợ phát triển sản xuất nông, lâm nghiệp và thuỷ sản trên địa bàn tỉnh Lào Cai theo nghị quyết số 21/2025/NQ-HĐND của HĐND tỉnh. Đây được coi là yếu tố then chốt để các địa phương có căn cứ thực hiện và khơi dòng vốn hỗ trợ đến tay nông dân.

Ấn tượng 'Hương sắc vùng cao'

Ấn tượng 'Hương sắc vùng cao'

Những bức ảnh nghệ thuật đặc sắc, các gian hàng trưng bày, giới thiệu sản phẩm đặc trưng của các tỉnh Sơn La, Điện Biên, Lai Châu, Ninh Bình, Thanh Hoá, cùng những đêm diễn sôi động, hấp dẫn của âm nhạc và bản sắc văn hoá vùng miền. Đó là cảm nhận của đông đảo nhân dân và du khách khi đến tham dự Triển lãm “Hương sắc vùng cao” năm 2026 do Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch phối hợp với UBND tỉnh Sơn La tổ chức tại phường Mộc Sơn.

Tạo nền tảng để đồng bào Khmer thoát nghèo bền vững

Tạo nền tảng để đồng bào Khmer thoát nghèo bền vững

Sự kết hợp chặt chẽ giữa chính sách hỗ trợ từ Nhà nước và ý chí vươn lên của người dân đã trở thành "chìa khóa" mở ra cánh cửa thoát nghèo bền vững cho nhiều hộ đồng bào Khmer tại Cần Thơ. Những năm qua, việc triển khai các chính sách dân tộc không chỉ dừng lại ở các chương trình mục tiêu quốc gia, mà đã trở thành một chiến lược xuyên suốt, sát thực tiễn đời sống của người dân.

Lễ cầu ngư, thả hoa đăng trên sông Đà

Lễ cầu ngư, thả hoa đăng trên sông Đà

Tối 7/5, UBND phường Hòa Bình (tỉnh Phú Thọ) tổ chức Lễ cầu ngư, thả hoa đăng trên sông Đà năm 2026, tại khu vực Vườn hoa phố đi bộ đường Đà Giang.

Đổi thay trên quê hương cách mạng Pú Nhung

Đổi thay trên quê hương cách mạng Pú Nhung

Xã Pú Nhung, tỉnh Điện Biên là xã anh hùng, căn cứ cách mạng quan trọng trong kháng chiến chống Pháp, đồng thời là quê hương của Anh hùng liệt sĩ Vừ A Dính.

Từ một vùng đất còn nhiều khó khăn, nay trên những sườn đồi ở Pú Nhung, màu xanh của cà phê, mắc ca đang dần thay thế diện tích hoa màu kém hiệu quả. Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng đã mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho người dân.

Phong lưu Sơn Vĩ - Phiên chợ tình ca

Phong lưu Sơn Vĩ - Phiên chợ tình ca

Giữa miền biên viễn nơi địa đầu cực Bắc Tổ quốc, sau phiên chợ tình Khâu Vai một ngày, đồng bào các dân tộc lại tìm về với chợ Phong lưu Sơn Vĩ ở xã Sơn Vĩ, tỉnh Tuyên Quang. Không chỉ là nơi gặp gỡ, trao đổi hàng hóa, chợ Phong lưu Sơn Vĩ còn là không gian văn hóa đậm sắc màu truyền thống, nơi lưu giữ những câu chuyện tình yêu mộc mạc, thủy chung của đồng bào vùng cao.

Lan tỏa hàng Việt trên 'chợ số'

Lan tỏa hàng Việt trên 'chợ số'

Đưa hàng Việt lên "chợ số" (thương mại điện tử) là chiến lược trọng tâm, kết hợp livestream, ứng dụng số và hỗ trợ của Chính phủ để nâng cao sức cạnh tranh. Nhiều doanh nghiệp đã tận dụng và coi các nền tảng “chợ số” là xu hướng thời đại để lan tỏa hàng Việt.

'Luồng xanh' khai thông điểm nghẽn đầu tư ở Điện Biên

'Luồng xanh' khai thông điểm nghẽn đầu tư ở Điện Biên

Trong bối cảnh thu hút đầu tư ngoài ngân sách được xác định là động lực tăng trưởng, tỉnh Điện Biên tập trung tháo gỡ vướng mắc về thủ tục hành chính. Cơ chế “Luồng xanh” được triển khai nhằm rút ngắn thời gian, nâng cao hiệu quả giải quyết thủ tục, góp phần cải thiện môi trường đầu tư.

Nỗi lo nước sạch của người dân vùng biên Thanh Thủy

Nỗi lo nước sạch của người dân vùng biên Thanh Thủy

Tại xã Thanh Thủy, Tuyên Quang, hệ thống cấp nước sinh hoạt xuống cấp sau nhiều năm khai thác, khiến nguồn nước không ổn định và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn vệ sinh. Chính quyền địa phương đang triển khai các giải pháp khắc phục, hướng tới nâng cấp hệ thống nhằm bảo đảm nhu cầu sinh hoạt cho người dân.

Bàn giao 5 công trình dân sinh, sẻ chia khó khăn với người dân biên giới

Bàn giao 5 công trình dân sinh, sẻ chia khó khăn với người dân biên giới

Nhân dịp kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2026), ngày 30/4, Đồn Biên phòng Hướng Phùng (Bộ đội Biên phòng Quảng Trị) đã tổ chức lễ dâng hương tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ và phối hợp với nhóm thiện nguyện “Vì nụ cười trẻ thơ” thành phố Hải Phòng bàn giao 5 công trình giếng khoan phục vụ dân sinh cho người dân trên địa bàn xã Hướng Phùng.

Hiệu quả trong ứng dụng công nghệ trong cảnh báo cháy rừng

Hiệu quả trong ứng dụng công nghệ trong cảnh báo cháy rừng

Trước những diễn biến phức tạp của thời tiết trong mùa khô, việc ứng dụng công nghệ vào quản lý, bảo vệ rừng đang trở thành giải pháp quan trọng. Tại Hạt kiểm lâm Sìn Hồ, Chi cục Kiểm lâm Lai Châu, hệ thống quan trắc, cảnh báo cháy rừng sớm đã phát huy hiệu quả, giúp lực lượng kiểm lâm chủ động hơn trong phát hiện và xử lý các điểm cháy.