Câu chuyện đồng bào H’re đồng loạt đổi từ họ Đinh sang họ Phạm thể hiện một lòng theo Đảng, theo Bác Hồ, Bác Đồng, cùng nhau tham gia cách mạng đánh đuổi đế quốc Mỹ xâm lược năm xưa vẫn mãi là “thước phim” hào hùng, mãi trường tồn, hòa vào dòng chảy lịch sử đấu tranh giữ nước của dân tộc Việt Nam.
Nguyện theo Đảng, theo Bác Đồng
“Ai về Quảng Ngãi, Ba Tơ/Rừng thiêng nhớ buổi dựng cờ đánh Tây”. Hai câu thơ trên đã in sâu vào tâm thức bao lớp thế hệ người H’re huyện Ba Tơ cũ (nay là các xã Ba Vì, Ba Tô, Ba Dinh, Ba Tơ, Ba Vinh, Ba Động, Đặng Thùy Trâm), về chuỗi ngày ác liệt trong trận chiến “sống còn” với đế quốc Mỹ xâm lược để bảo vệ quê hương.
Những năm 1968 - 1969, trọng điểm đánh phá của đế quốc Mỹ là các vùng giải phóng, vùng giáp ranh, các hành lang ở phía Đông Bắc huyện với những chiến dịch như “Bình định cấp tốc”, “Phượng hoàng” vô cùng tàn khốc.
Ông Phạm Viết Nho, nguyên Bí thư Huyện ủy Ba Tơ (cũ) cho biết, với quyết tâm “Đánh cho Mỹ cút, đánh cho ngụy nhào”, sau nhiều đợt động viên chính trị, người H’re đã đứng lên tham gia cách mạng, cùng với quân và dân huyện nhà chống giặc. Đặc biệt hơn, để thể hiện một lòng theo Đảng, theo Bác Hồ, Bác Đồng, người H’re đồng loạt đổi từ họ Đinh “cha sinh mẹ đẻ” sang họ Phạm (họ của Thủ tướng Phạm Văn Đồng), góp phần tăng thêm nhuệ khí chiến đấu. Trải qua nhiều gian khổ, hi sinh năm 1972, chiến dịch giải phóng Ba Tơ giành thắng lợi huy hoàng.
Nguyên Bí thư Huyện ủy Ba Tơ (cũ) Phạm Viết Nho chia sẻ với TTXVN về câu chuyện đổi họ của người H’re.
Ông Phạm Viết Nho bộc bạch, sở dĩ đồng bào H’re quyết định lấy họ Bác Đồng bởi vì ông là một vị lãnh đạo tài ba, cống hiến hết mình cho sự nghiệp cách mạng vẻ vang của dân tộc; người học trò ưu tú của Bác Hồ; người con xuất chúng của tỉnh Quảng Ngãi. "Càng vinh dự hơn khi chúng tôi được chính những người gốc họ Phạm Quảng Ngãi thừa nhận, xem như thành viên trong gia tộc, có cơ hội thường xuyên thăm viếng tại Khu lưu niệm của Bác trong những ngày trọng đại", ông Nho nói.
Dưới góc độ cá nhân, ông Phạm Viết Nho đề nghị, các ngành chuyên môn của tỉnh cần xem xét, nghiên cứu đến phương án xây dựng Nhà lưu niệm Thủ tướng Phạm Văn Đồng ngay trên mảnh đất Ba Tơ anh hùng để đáp ứng nguyện vọng của bà con H’re, cũng như góp phần giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống cách mạng của cha ông.
Phát huy truyền thống, dựng xây quê hương
Sau ngày giải phóng, đồng bào H’re đã phát huy truyền thống anh hùng, bắt tay ngay vào công cuộc tái thiết cuộc sống, nỗ lực trong lao động sản xuất, làm nên của cải vật chất, xóa đói giảm nghèo, xây dựng Ba Tơ ngày càng giàu đẹp.
Chị Phạm Thị Y Hòa, thôn Làng Teng, xã Ba Động được ví như “viên ngọc sáng” giữa đại ngàn, là tấm gương điển hình, đại diện tiêu biểu cho cộng đồng người H’re mang họ Phạm. Cô gái trẻ đang cần mẫn theo đuổi con đường mình đã chọn - đưa thổ cẩm vượt khỏi bản làng người H’re, vững tiến ra thị trường thời trang thế giới.
Y Hòa chia sẻ, dấu mốc đáng nhớ nhất là hành trình mang thổ cẩm đi dự triển lãm thế giới - EXPO 2020 tại Dubai. Thổ cẩm của chị dệt ra được 2 nhà thiết kế nổi tiếng Lý Quý Khánh và Chula (tên thật là Diego Del Valle Cortizas) lựa chọn góp mặt trong show trình diễn thời trang ấn tượng tại triển lãm. Sau sự kiện này, thương hiệu “Y Hoa” được nhiều khách hàng biết đến; các sản phẩm như cà vạt, túi xách được công nhận OCOP 4 sao năm 2023 và được UBND tỉnh Quảng Ngãi lựa chọn làm quà tặng đối ngoại tại 17 quốc gia.
Y Hòa phấn khởi cho biết, bản thân chị rất tự hào khi được mang họ cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng. Chị luôn nêu cao ý chí lập thân, lập nghiệp, phát triển kinh tế dựa trên tinh thần “Đất nước còn nghèo, phải ra sức lao động sản xuất” của Bác Đồng, nhất là trong bối cảnh mảnh đất nơi chị sinh ra, lớn lên, gắn bó còn nhiều khó khăn, thiếu thốn.
Giờ đây, tuy nguồn thu nhập đã ổn định, cuộc sống đủ đầy hơn trước nhưng chị Y Hòa vẫn không ngừng phấn đấu trong hành trình làm giàu và giải quyết việc làm cho nhiều người H’re.
Với những cống hiến đáng ghi nhận, Y Hòa được UBND tỉnh Quảng Ngãi trao tặng Bằng khen vì đã có thành tích tiêu biểu xuất sắc trong các phong trào thi đua yêu nước của tỉnh Quảng Ngãi giai đoạn 2020 - 2025.
Chủ tịch UBND xã Ba Tơ Đinh Trọng Thành cho biết, dân tộc H’re chiếm hơn 63% dân số toàn xã. Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống đế quốc Mỹ, người H’re luôn một lòng theo Đảng, trung thành với cách mạng; tiêu biểu là việc thành lập Đội Du kích Ba Tơ, góp phần vào chiến thắng huyện Ba Tơ (cũ), tạo tiền đề quan trọng trong việc giải phóng tỉnh Quảng Ngãi và giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
Thời hòa bình, cộng đồng người H’re có đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội địa phương; tham gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững; bảo tồn, gìn giữ văn hóa truyền thống; sống hòa đồng, đoàn kết với các dân tộc khác.
“Có thể đánh giá rằng, đời sống bà con H’re hiện nay đã khá giả hơn rất nhiều, tỷ lệ hộ nghèo giảm rõ rệt. Theo thống kê, đến cuối năm 2025, số hộ nghèo giảm còn 252 hộ, chiếm hơn 7,4%; hộ cận nghèo còn 176 hộ, chiếm hơn 5,1%...”, Chủ tịch UBND xã Ba Tơ Đinh Trọng Thành cho biết thêm.
