Sáng 6/12, tại Hà Nội, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức hội thảo “Giao lưu, chia sẻ, tôn vinh điển hình tiên tiến trong công tác xóa mù chữ cho đồng bào dân tộc thiểu số”.
Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Xuân Thủy, Phó Cục trưởng Cục Giáo dục Nghề nghiệp - Giáo dục Thường xuyên, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, thời gian qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phối hợp với các bộ, ngành, địa phương triển khai nhiều giải pháp để nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác xóa mù chữ cho người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Nhờ đó, công tác xóa mù chữ được triển khai rộng khắp, những lớp học đặc biệt, mở ngay tại thôn bản đã mang con chữ đến với hàng chục nghìn người dân. Từ đây, bà con không chỉ đọc được, viết được, mà còn có cơ hội tiếp cận nhiều kiến thức mới, thay đổi cuộc sống.
Tỷ lệ biết chữ của người dân trên toàn quốc hiện duy trì ở mức cao và ổn định: Độ tuổi từ 15 - 35, tỷ lệ người đạt chuẩn biết chữ mức độ 1 là 99,39%; tỷ lệ đạt chuẩn biết chữ mức độ 2 là 98,97%. Độ tuổi từ 15 - 60, tỷ lệ người đạt chuẩn biết chữ mức độ 1 là 99,10%; tỷ lệ đạt chuẩn biết chữ mức độ 2 là 97,72%.
Sau khi hoàn thành việc sắp xếp các đơn vị hành chính, kết quả công nhận đạt chuẩn của các địa phương như sau: Đạt chuẩn xóa mù chữ mức độ 1, cả nước có 34/34 tỉnh, thành phố được công nhận đạt chuẩn (đạt tỷ lệ 100%); đạt chuẩn xóa mù chữ mức độ 2, có 26/34 tỉnh, thành phố được công nhận đạt chuẩn (đạt 76,5%). Công tác vận động người dân ra lớp được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Nhiều địa phương (Hà Giang, Lai Châu, Lào Cai, Sơn La, Lạng Sơn, Điện Biên, Lâm Đồng, Thừa Thiên Huế, Cần Thơ, Gia Lai...) đã làm tốt công tác dân vận khéo. Kết quả cụ thể giai đoạn 2020-2023, cả nước huy động được 79.280 người ra học xóa mù chữ.
Tuy nhiên, Phó Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp, Giáo dục thường xuyên cũng chỉ ra một số tồn tại, hạn chế như: Nhận thức của một bộ phận người dân về công tác xóa mù chữ còn hạn chế, chưa thấy rõ lợi ích thiết thực của việc biết chữ đối với sinh kế và phát triển cộng đồng. Do đó, công tác vận động, huy động người mù chữ ra lớp gặp nhiều khó khăn; tỷ lệ chuyên cần thấp, tình trạng học viên bỏ học giữa chừng còn phổ biến. Kết quả xóa mù chữ chưa thực sự bền vững, hiện tượng tái mù chữ, đặc biệt là tái mù chữ chức năng có chiều hướng gia tăng.
Công tác điều tra, rà soát số liệu người mù chữ, tái mù chữ tại một số địa phương chưa được coi trọng đúng mức. Đặc biệt, đối với địa bàn vùng sâu, vùng xa, biên giới, việc quản lý biến động dân cư chưa chặt chẽ, gây khó khăn lớn cho việc xây dựng kế hoạch mở lớp và thực hiện các chính sách hỗ trợ.
Chất lượng, hiệu quả một số lớp xóa mù chữ chưa đạt yêu cầu. Nội dung giảng dạy đôi khi còn cứng nhắc, chưa gắn liền với nhu cầu sinh hoạt, sản xuất của đồng bào. Hệ thống trường lớp, trang thiết bị tại các điểm trường lẻ, nhà văn hóa thôn, bản còn thiếu thốn, chưa đáp ứng tiêu chuẩn…
Tại hội thảo, các đại biểu đã được nghe những câu chuyện chân thực, truyền cảm hứng từ các giáo viên trực tiếp dạy xóa mù chữ. Những lớp học buổi tối nơi bản làng xa, nơi người lớn 40 - 60 tuổi lần đầu cầm bút đã mang lại sự thay đổi rõ rệt: đọc được biển báo, ký được tên, làm được giấy tờ, tự tin hòa nhập.
Cô Bùi Thị Hồng Lâm, Trường Tiểu học Phúc Thọ II, xã Phúc Thọ Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng chia sẻ: Chúng tôi vừa là giáo viên giảng dạy, vừa là người đồng hành, chia sẻ, động viên học viên đến lớp đầy đủ, đúng giờ. Không ít học viên là lao động chính trong gia đình, vừa phải làm rẫy, vừa lo sinh kế nhưng với tinh thần học tập cao, các học viên đã nỗ lực vượt qua khó khăn để theo học đều đặn. Giáo viên đã linh hoạt thời gian dạy học phù hợp với đặc điểm sinh hoạt và lao động của người dân. Nhờ đó, sau quá trình học tập nghiêm túc, 100% học viên đều nắm được các kiến thức cơ bản về đọc - viết - tính toán đơn giản, có thể áp dụng trong đời sống hằng ngày, góp phần từng bước nâng cao dân trí, cải thiện chất lượng cuộc sống.
Cô Bùi Thị Hồng Lâm mong muốn, trong thời gian tới, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các cấp chính quyền địa phương tiếp tục quan tâm, hỗ trợ đội ngũ giáo viên giảng dạy, nhất là các giáo viên trẻ, có hệ số lương thấp; bồi dưỡng thêm cho cán bộ quản lý, cán bộ địa phương phụ trách lớp học, những người vận động học viên đi học. Đồng thời, mở rộng các lớp học tương tự để những người chưa có điều kiện tham gia sẽ có cơ hội được học tập, biết chữ và tiến bộ.
Công tác xóa mù chữ thời gian qua đã có sự chung tay, góp sức của nhiều lực lượng, trong đó, bộ đội biên phòng đã góp phần không nhỏ trong sự nghiệp gieo chữ cho bà con vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Thiếu tá Lò Văn Thoại (Đồn Biên phòng Nậm Lạnh, Sơn La) cho biết, nhiều lớp học được mở ngay trong đồn biên phòng, kết hợp dạy chữ với tuyên truyền pháp luật, phòng chống tảo hôn, buôn bán người và hướng dẫn kỹ thuật sản xuất. Muốn bà con đến lớp, có khi bộ đội biên phòng phải giúp họ gặt lúa xong rồi mới bắt đầu buổi học.
Thầy Đinh Như Huy, Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Khu vực 3, thành phố Huế chia sẻ: Trong bối cảnh hội nhập và phát triển mạnh mẽ của kỷ nguyên số hóa hiện nay, khái niệm "mù chữ" không còn bó hẹp trong việc không biết đọc, biết viết, mà nó đã trở thành rào cản lớn ngăn cách con người với cơ hội phát triển kinh tế và tiếp cận thông tin. Vì vậy, việc kết hợp nội dung dạy học xóa mù chữ với kiến thức sinh kế của địa phương như trồng rừng, chăn nuôi, sản xuất nông nghiệp… giúp người học thấy rõ lợi ích thiết thực của việc biết chữ trong phát triển kinh tế gia đình. Cùng với đó, chính tâm huyết, kinh nghiệm và kỹ năng dân vận khéo léo của người giáo viên là điều kiện đủ, là chiếc chìa khóa để mang ánh sáng tri thức đến với đồng bào vùng cao.
