Dân ca Sán Chí, di sản văn hóa độc đáo của miền quê Kiên Lao

Dân ca Sán Chí, di sản văn hóa độc đáo của miền quê Kiên Lao

Dân ca Sán Chí còn gọi là cnắng cọô (có nơi gọi là Soóng cọ) là một loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian có lịch sử lâu đời của người Sán Chí ở xã Kiên Lao (huyện Lục Ngạn, Bắc Giang) với lối hát đối đáp nam nữ, mà lời ca thường là thể thơ thất ngôn tứ tuyệt.

Xã Kiên Lao hiện có 7 dân tộc, trong đó người Sán Chí (thuộc nhóm dân tộc Sán Chay) sống thành từng bản, chiếm tới 70% dân số trong các dân tộc anh em cùng sinh sống.

Sán Chí nghĩa là Người núi (Sơn tử). Theo biến âm của thổ ngữ còn được gọi là Sán Chấy, Sán Chới, Sán Chí, Sán Chỉ, Sán Chay đều có nghĩa là người núi.

Hiện đồng bào nơi đây còn lưu giữ được nhiều phong tục truyền thống, trong đó có hát dân ca. Dân ca Sán Chí có nhiều hình thức như: hát ban ngày, hát ban đêm, hát đổi tên, hát rửa mặt, hát đám cưới...

Với đồng bào Sán Chí, lời ca, tiếng hát chính là một món ăn tinh thần không thể thiếu, có tác dụng khích lệ, động viên, giúp con người xích lại gần nhau, yêu quê hương, làng bản của mình hơn.

Dan ca san chi 1.jpg
Trang phục dân tộc truyền thống của người Sán Chí với chất liệu bằng vải lanh truyền thống nhuộm màu chàm. Ảnh: An Thành Đạt
Dan ca san chi 2.jpg
Ông Lâm Minh Sập, Nghệ nhân Ưu tú dân ca Sán Chí truyền dạy những điệu dân ca Sán Chí cho các thế hệ người yêu lối hát này tại địa phương. Ảnh: An Thành Đạt
Dan ca san chi 3.jpg
Bên cạnh việc truyền dạy, sưu tầm, lưu giữ hơn 800 bài hát dân ca Sán Chí của người xưa truyền lại, ông Sập còn sáng tác thêm nhiều bài hát ca ngợi quê hương, đất nước... Ảnh: Đoàn Việt Hưng
Dan ca san chi 4.jpg
... và hiện là Chủ nhiệm Câu lạc bộ dân ca Sán Chí xã Kiên lao với gần 70 hội viên. Ảnh: Đoàn Việt Hưng

Theo tập quán, vào những dịp đầu xuân, thanh niên dân tộc Sán Chí ở Kiên Lao thường đến bản làng trong vùng du xuân, giao lưu hát tự tình. Hiện nay, đồng bào Sán Chí còn lưu giữ được hàng nghìn bài hát dân ca, thuộc các thể loại khác nhau.

Mỗi hình thức có lời ca, âm điệu và ý nghĩa khác nhau, trong đó phần lớn là các bài hát đối đáp xoay quanh tình yêu đôi lứa, tình yêu lao động, ca ngợi quê hương đất nước. Mỗi bài hát dân ca Sán Chí ở tất cả các thể loại đều viết theo thể thơ 4 câu, mỗi câu có 7 chữ, lối hát chủ yếu là đối đáp nam nữ chào hỏi, chúc tụng.

Dan ca san chi 5.jpg
Các thành viên nhí Câu lạc bộ dân ca Sán Chí xã Kiên trong trang phục truyền thống khi hát dân ca Sán Chí. Ảnh An Thành Đạt
Dan ca san chi 6.jpg
Có nhiều hình thức hát dân ca Sán Chí nhưng chủ yếu vẫn là hát đối đáp nam nữ... Ảnh Đoàn Việt Hưng
Dan ca san chi 7.jpg
... cùng nhiều bài hát còn nói về sự kính trọng người già, công lao của cha mẹ, công đức của người có công đối với làng. Ảnh: An Thành Đạt
Dan ca san chi 8.jpg
Dân ca Sán Chỉ không chỉ phổ biến trong thanh niên mà cả lớp trung niên và người già cũng rất say mê. Ảnh: An Thành Đạt
Dan ca san chi 9.jpg
Trang phục dân tộc để biểu diễn dân ca của của người Sán Chí luôn là trang phục được các thế hệ già trẻ ở địa phương rất yêu thích... Ảnh Đoàn Việt Hưng
Dan ca san chi 10.jpg
... với áo bà ba, khăn mỏ quạ đậm nét thuần Việt. Ảnh: Đoàn Việt Hưng
Dan ca san chi 11.jpg
Câu lạc bộ hát dân ca Sán Chí xã Kiên Lao thể hiện một làn điệu hát giao duyên ban ngày. Ảnh: An Thành Đạt
Dan ca san chi 12.jpg
Lối hát chủ yếu là đối đáp nam nữ chào hỏi, chúc tụng. Ảnh: Đoàn Việt Hưng

Người có công trong việc góp phần bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa độc đáo của dân ca dân tộc Sán Chí ở huyện Lục Ngạn là nghệ nhân Ưu tú Lâm Minh Sập (sinh năm 1955, thôn Cống, xã Kiên Lao), Chủ nhiệm Câu lạc bộ Dân ca Sán Chí xã Kiên Lao.

Theo ông Sập, Dân ca Sán Chí có từ bao giờ không ai biết rõ, chỉ biết rằng người Sán Chí ở xã Kiên Lao từ đời này sang đời kia, từ thế hệ này sang thế hệ khác, đã biết hát, biết truyền dạy cho nhau học hát những làn điệu này. Từ người già, người trẻ, ai ai cũng học hát, cứ như vậy mà dân ca của người Sán Chí được lưu truyền cho đến ngày nay.

Những câu hát mượt mà của các nghệ nhân trong câu lạc bộ dân ca Sán Chí xã Kiên Lao đã để lại ấn tượng khó quên cho những ai đã từng được nghe. Lời hát chủ yếu về những đề tài ca ngợi quê hương đất nước, tình yêu trai gái, tuy nhiên số người biết hát dân ca dân tộc Sán Chí phần lớn là những người ở lứa tuổi trung niên.

Người giỏi hát dân ca Sán Chí không những phải biết luyến láy, ngân nga mà còn phải giỏi ứng đối một cách linh hoạt, tài tình và thể hiện tình cảm trong từng hoàn cảnh cụ thể, để người nghe cảm thấy thuyết phục.

Dan ca san chi 13.jpg
Nghệ nhân Ưu tú Lâm Minh Sập, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Dân ca Sán Chí xã Kiên Lao. Ảnh: An Thành Đạt
Dan ca san chi 14.jpg
Ông Sập được ví như người giữ lửa dân ca Sán Chí và được phong Nghệ nhân ưu tú đợt II năm 2019. Ảnh: An Thành Đạt

Câu lạc bộ Dân ca Sán Chí xã Kiên Lao được thành lập từ năm 2011 có khoảng 70 thành viên thuộc 7 thôn trên địa bàn xã có người Sán Chí sinh sống. Phong trào hát dân ca Sán Chí ở Kiên Lao được duy trì đều đặn hằng năm vào các ngày lễ tết của dân tộc, đất nước, địa phương, các buổi sinh hoạt câu lạc bộ.

Thông qua những buổi sinh hoạt câu lạc bộ, người Sán Chí ở Bắc Giang, Đắc Lắk và các tỉnh thành khác thường xuyên kết nối, hát cho nhau nghe. Những cuộc hát ấy đã góp thêm tình đoàn kết, gắn bó trong cộng đồng, tôn vinh di sản văn hóa dân tộc, gợi nhớ về nguồn cội, thông qua câu hát mà tình cảm quê hương thêm gắn bó.

Để bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, ông Sập đã sáng tác được gần 100 bài dân ca với nội dung ca ngơi Đảng, Bác Hồ; ca ngợi quê hương đất nước, làng văn hóa, công cuộc đổi mới ở nông thôn…. Ông cùng các thành viên tích cực trong câu lạc bộ đã kết hợp với nhà trường mở các lớp truyền dạy hát dân ca cho nhiều thế hệ học sinh dân tộc Sán Chí trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, góp phần bảo tồn nét đặc sắc của dân ca Sán Chí.

Với sự độc đáo cả về nội dung lẫn hình thức, dân ca Sán Chí được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia vào ngày 27/12/2012 để bảo tồn, phát huy. Đây là di sản văn hóa phi vật thể có tính đại diện, thể hiện bản sắc của cộng đồng người Sán Chỉ ở vùng cao Lục Ngạn.

Dan ca san chi 15.jpg
Với những đóng góp của mình, ông Lâm Minh Sập chủ nhiệm câu lạc bộ dân ca Sán Chí xã Kiên Lao vinh dự được nhận bằng công nhận Nghệ nhân Ưu tú của Chủ tịch nước cùng nhiều bằng khen, giấy khen của các cấp, ngành.... Ảnh: Đoàn Việt Hưng

Tỉnh Bắc Giang có 12 di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, trong đó có dân ca Sán Chí xã Kiên Lao, huyện Lục Ngạn.

Sán Chí là một trong hai nhóm của dân tộc Sán Chay (Cao Lan – Sán Chí). Sán Chí hay Sán Chỉ là tên tự gọi của đồng bào là dân tộc thiểu số sống ở miền núi phía Tây – Nam tỉnh Quảng Đông (Trung Quốc), khoảng 300-400 năm trước đây. Do không chịu được sự chèn ép của người Hán, nên một bộ phận dân tộc Sán Chí đã tìm đường di dời xuống phía Nam.

Người Sán Chí vào Việt Nam theo hai đường: một bộ phận đi theo ngả Lạng Sơn vào cư trú ở các huyện Lục Bình, Văn Lãng (Lạng Sơn) và huyện Lục Ngạn, Lục Nam (Bắc Giang), một bộ phận khác đi theo đường biển vào cư trú ở tỉnh Quảng Ninh.

Bài: An Thành Đạt - Ảnh: Đoàn Việt Hưng - An Thành Đạt

Đoàn Việt Hưng- An Thành Đạt ((Báo ảnh Dân tộc và Miền núi))

Có thể bạn quan tâm

Pu Sam Cáp - điểm đến hấp dẫn khi đến Lai Châu

Pu Sam Cáp - điểm đến hấp dẫn khi đến Lai Châu

Được thiên nhiên ưu ái ban tặng hệ thống hang động kỳ vĩ cùng khí hậu mát mẻ quanh năm, khu du lịch quần thể hang động Pu Sam Cáp đang trở thành điểm đến hấp dẫn đối với nhiều du khách khi đến với Lai Châu. 

Niềm vui trong ngôi trường nội trú khang trang

Niềm vui trong ngôi trường nội trú khang trang

Những ngày đầu năm học 2026-2027, Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Buôn Đôn, xã biên giới Buôn Đôn (tỉnh Đắk Lắk), đón học sinh trong một diện mạo mới.

Lâm Đồng đã di dời 22 hộ dân ra khỏi vùng sạt lở

Lâm Đồng đã di dời 22 hộ dân ra khỏi vùng sạt lở

Ngày 22/9, UBND xã Đam Rông 4 (Lâm Đồng) cho biết đã hoàn tất việc vận động, tổ chức di dời 22 hộ dân với 125 nhân khẩu ra khỏi các khu vực xảy ra sạt lở tại khu dân cư K’Nớ 5 (thôn Lán Tranh) nhằm góp phần hạn chế nguy cơ thiệt hại về người và tài sản trước tình hình mưa lũ như hiện nay.

Tây Ninh: Xây dựng Nông thôn mới cần chính sách sát với thực tế

Tây Ninh: Xây dựng Nông thôn mới cần chính sách sát với thực tế

Sau sắp xếp đơn vị hành chính và chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp, xây dựng nông thôn mới ở Tây Ninh bước vào giai đoạn với nhiều yêu cầu mới. Cùng một bộ tiêu chí nhưng điều kiện giữa các địa bàn khác nhau, đòi hỏi chính sách vừa thống nhất về mục tiêu, vừa “vừa vặn” với thực tế, nhất là các tiêu chí về nước sạch, môi trường, tổ chức sản xuất, phát triển kinh tế nông thôn và chuyển đổi số.

Dùng khoa học và chính sách đẩy lùi hủ tục ở Quảng Ngãi

Dùng khoa học và chính sách đẩy lùi hủ tục ở Quảng Ngãi

Quyết liệt bám địa bàn, dùng khoa học để phá bỏ những hủ tục lạc hậu là cách mà chính quyền và lực lượng Công an Quảng Ngãi đang từng bước xóa bỏ nỗi ám ảnh "cầm đồ thuốc độc" (đồ độc) ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Tết mùa đậm bản sắc của đồng bào Giẻ Triêng

Tết mùa đậm bản sắc của đồng bào Giẻ Triêng

Lễ hội “Ăn mừng lúa mới” của đồng bào Giẻ Triêng tại xã Phước Chánh được tái hiện trang trọng, thể hiện lòng biết ơn Giàng và các vị thần linh. Đây còn là dịp cộng đồng sum họp, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống.

Sử dụng flycam diễn tập ứng cứu sự cố do sạt lở đất, đá tại xã miền núi

Sử dụng flycam diễn tập ứng cứu sự cố do sạt lở đất, đá tại xã miền núi

Ngày 21/9, Phòng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ Công an tỉnh Quảng Ngãi cho biết, để ứng phó với các tình huống bất thường, sự cố sạt lở đất đá khu vực miền núi trong mùa mưa bão 2026, đơn vị vừa hoàn thành diễn tập thực địa, trong đó lần đầu tiên sử dụng thiết bị bay không người lái (flycam) để ứng cứu sự cố do sạt, lở đất đá tại xã miền núi Minh Long.

Đồng hành, hỗ trợ phụ nữ, trẻ em nơi biên cương

Đồng hành, hỗ trợ phụ nữ, trẻ em nơi biên cương

Những năm gần đây, giáo dục tại khu vực biên giới đã có nhiều chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, vùng biên giới vẫn còn không ít khó khăn, đời sống của nhiều hộ dân vẫn phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp, thu nhập thiếu ổn định; không ít học sinh cần được hỗ trợ...

Khẩn trương chuẩn bị đầu tư nâng cấp 25 trạm y tế vùng khó khăn

Khẩn trương chuẩn bị đầu tư nâng cấp 25 trạm y tế vùng khó khăn

UBND tỉnh Gia Lai yêu cầu khẩn trương hoàn tất công tác chuẩn bị đầu tư Dự án xây dựng, mở rộng và nâng cấp 25 trạm y tế tại các xã biên giới, vùng đặc biệt khó khăn, không chờ Trung ương giao vốn mới triển khai, nhằm sẵn sàng tiếp nhận và giải ngân nguồn lực ngay khi được phân bổ.

Dựng 'vành đai xanh' nơi phên giậu Tổ quốc

Dựng 'vành đai xanh' nơi phên giậu Tổ quốc

Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Đồng Tháp triển khai mô hình “Lũy tre biên giới” từ năm 2016. Với sự tham gia trồng và chăm sóc của nhiều cán bộ, chiến sĩ, các đoàn thể cùng người dân địa phương, đến nay, tre sinh trưởng, phát triển tốt, trở thành “vành đai xanh” nơi biên giới.

'Vầng trăng yêu thương' đến với trẻ em vùng biên

'Vầng trăng yêu thương' đến với trẻ em vùng biên

Từ những suất học bổng, chiếc xe đạp, sách vở đến các hoạt động chăm lo đời sống, nhiều nguồn lực đang được huy động để trẻ em vùng biên Nghệ An có thêm điều kiện học tập, vui chơi và phát triển toàn diện.

Đánh thức tiềm năng du lịch Mường Chọng

Đánh thức tiềm năng du lịch Mường Chọng

Giữa đại ngàn miền Tây Nghệ An, xã Mường Chọng mang trong mình vẻ đẹp nguyên sơ của núi rừng, dòng suối, những bản làng người Thái còn lưu giữ nhiều nét văn hóa truyền thống. Địa phương đang từng bước phát triển du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái gắn với bảo tồn bản sắc, tạo thêm sinh kế và mở ra cơ hội giảm nghèo bền vững.

Chuẩn hóa mã số vùng trồng thúc đẩy nông nghiệp hàng hóa

Chuẩn hóa mã số vùng trồng thúc đẩy nông nghiệp hàng hóa

Sau hợp nhất, tỉnh Phú Thọ có khoảng hơn 770.000 ha đất nông nghiệp, mở ra dư địa lớn để tổ chức các vùng sản xuất hàng hóa tập trung. Từ chuẩn hóa mã số vùng trồng, mở rộng VietGAP, GlobalGAP, ứng dụng công nghệ số đến thu hút doanh nghiệp và hoàn thiện chuỗi giá trị, Phú Thọ đang từng bước chuyển từ “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”, hướng tới nền nông nghiệp hiện đại, xanh và bền vững.

Giữ niềm tin, vun đắp sinh kế cho đồng bào Khmer

Giữ niềm tin, vun đắp sinh kế cho đồng bào Khmer

Gần dân, hiểu hoàn cảnh từng hộ và gương mẫu trong việc chung là cách người có uy tín tạo dựng niềm tin trong đồng bào Khmer. Từ sự tin tưởng ấy, việc vận động bà con phát triển sản xuất, chăm lo học hành và gìn giữ văn hóa dân tộc có thêm nền tảng để thực hiện.