Sản phẩm du lịch trải nghiệm mang dấu ấn riêng

Nằm ở vùng núi phía Tây xứ Nghệ, Mường Chọng có nhiều lợi thế để phát triển các loại hình du lịch cộng đồng, sinh thái và tâm linh. Nổi bật là Đền Chọng dưới chân núi Pu Đên - địa điểm gắn với những câu chuyện lịch sử, truyền thuyết của vùng đất.

Từ khu vực đền, du khách đi qua 111 bậc tam cấp để lên đền chính trên đỉnh Pu Đên. Từ đây có thể phóng tầm mắt bao quát thung lũng Mường Chọng với những bản làng xen giữa núi rừng. Phía trước đền là dòng Nậm Chọng bắt nguồn từ khu vực Thác Bản Bìa, uốn lượn quanh chân núi Pu Đên, tạo nên không gian cảnh quan đặc trưng.

Cùng với Đền Chọng, các bản Côn Xáo, Chọng Bùng, Bản Vi... vẫn lưu giữ nhiều nếp nhà sàn truyền thống, các làn điệu dân ca, tiếng cồng chiêng, điệu xòe và những món ăn mang hương vị núi rừng. Đây là những yếu tố có thể hình thành các sản phẩm du lịch trải nghiệm mang dấu ấn riêng của địa phương.

Du khách đến Mường Chọng có thể tham gia sinh hoạt cùng người dân, thưởng thức các món ăn như măng rừng, thịt lợn bản, vịt nướng; giao lưu văn nghệ và tìm hiểu phong tục, tập quán của đồng bào Thái. Các câu lạc bộ văn hóa dân gian, đội văn nghệ quần chúng tại các xóm, bản đang góp phần đưa những giá trị truyền thống trở thành một phần của sản phẩm du lịch cộng đồng. Phụ nữ địa phương ngày càng tham gia nhiều hơn vào các hoạt động phục vụ du khách, từ nấu ăn, đón khách đến biểu diễn văn nghệ và giới thiệu văn hóa bản địa. Du lịch vì vậy không chỉ tạo thêm thu nhập mà còn mở rộng cơ hội tham gia phát triển kinh tế gia đình và cộng đồng.

Anh Lô Văn Hoàng chủ hộ kinh doanh homestay tại bản Chọng Bùng cho biết: Trước đây, gia đình chủ yếu sản xuất nông nghiệp, thu nhập phụ thuộc vào mùa vụ. Khi địa phương triển khai du lịch cộng đồng, gia đình tận dụng ngôi nhà sàn và không gian sinh hoạt truyền thống để làm homestay. Những ngày đầu còn thiếu kinh nghiệm về đón tiếp, phục vụ, chế biến món ăn, nhưng qua quá trình học hỏi, hoạt động của homestay đã dần ổn định. Có khách, gia đình có thêm thu nhập và người dân nơi đây cũng có cơ hội giới thiệu văn hóa, đời sống thường ngày tới du khách gần xa.

Chị Phạm Tuyết Lan đến từ thành phố Nam Định (cũ) chia sẻ, điểm hấp dẫn của Mường Chọng là du khách không chỉ tham quan mà còn được trực tiếp trải nghiệm đời sống bản địa. Từ ẩm thực, giao lưu văn nghệ đến tìm hiểu nhà sàn, phong tục và những câu chuyện gắn với vùng đất, mỗi trải nghiệm đều tạo nên sự gần gũi. Việc giữ được nét văn hóa nguyên bản sẽ là yếu tố quan trọng tạo sức hút riêng cho Mường Chọng.

Phát triển du lịch phải gắn với bảo tồn văn hóa

Dù có tài nguyên và bản sắc, việc biến những lợi thế đó thành sản phẩm du lịch vẫn là bài toán đặt ra đối với Mường Chọng. Hoạt động du lịch hiện còn nhỏ lẻ, hạ tầng tại một số điểm đến chưa đồng bộ, giao thông đến một số khu vực còn khó khăn, nhất là vào mùa mưa. Cơ sở lưu trú, dịch vụ ăn uống và các dịch vụ hỗ trợ chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu. Sản phẩm thủ công và quà lưu niệm còn ít; nguồn nhân lực phục vụ du lịch hạn chế. Trong khi đó, sự thay đổi của đời sống hiện đại đặt nhiều giá trị văn hóa truyền thống trước nguy cơ mai một, nhất là dân ca, nghề dệt thổ cẩm, thêu trang phục, các hình thức diễn xướng dân gian và kiến trúc nhà sàn…Do đó, Mường Chọng xác định phát triển du lịch phải gắn với bảo tồn văn hóa, trong đó người dân là chủ thể và là lực lượng trực tiếp tham gia cung cấp dịch vụ.

Bà Nguyễn Thị Thanh Nhàn, Chủ tịch UBND xã Mường Chọng nêu rõ, địa phương có lợi thế về cảnh quan tự nhiên, di tích lịch sử, văn hóa truyền thống và hệ thống bản làng còn giữ được nhiều nét đặc trưng. Đây là cơ sở để xây dựng các sản phẩm du lịch có bản sắc, trong đó Đền Chọng được xác định là điểm nhấn kết nối với Hang Bản Vực, Thác Bản Bìa và các bản làng cộng đồng. Xã sẽ từng bước hoàn thiện hạ tầng, nâng cao chất lượng các homestay, tổ chức tập huấn kỹ năng phục vụ du khách và tăng cường quảng bá trên nền tảng số. Mục tiêu là để người dân thực sự trở thành chủ thể của hoạt động du lịch. Khi có thêm việc làm và thu nhập từ hoạt động du lịch, người dân sẽ có thêm động lực gìn giữ các giá trị truyền thống.

Giai đoạn 2026-2027, xã đặt mục tiêu xây dựng 1-2 câu lạc bộ văn hóa dân gian dân tộc Thái; tổ chức 2-3 lớp truyền dạy những loại hình có nguy cơ mai một như hát suối, lăm, nhuôn, nhảy sạp, cồng chiêng, khắc luống, thêu và dệt thổ cẩm, trong đó chú trọng đối tượng thanh thiếu niên. Các lễ hội Đền Chọng, lễ hội xuống đồng, Hội Xuân tiếp tục được duy trì, từng bước nâng cao chất lượng và gắn với hoạt động thu hút du khách. Địa phương cũng dự kiến đưa nội dung bảo tồn nhà sàn truyền thống vào hương ước, quy ước của các xóm, bản.

Về du lịch, xã định hướng hình thành chuỗi Đền Chọng - Hang Bản Vực - Thác Bản Bìa; nâng cao chất lượng 3 homestay hiện có tại Bản Chọng Bùng, vận động thêm 3-4 hộ tham gia và từng bước mở rộng mô hình tại các khu vực có tiềm năng như Bản Vực, Xóm 2. Xã phấn đấu đến giai đoạn này thu hút 1.500 - 2.000 lượt khách/năm, đồng thời đề xuất đầu tư các hạng mục thiết yếu như đường vào Thác Bản Bìa, Hang Bản Vực, hệ thống biển chỉ dẫn và công trình vệ sinh môi trường. Giai đoạn 2027-2030, địa phương hướng tới hoàn thiện quy hoạch phát triển du lịch, hình thành chuỗi du lịch tâm linh - sinh thái - cộng đồng, xây dựng các tour, tuyến cụ thể và từng bước hình thành bộ phận chuyên trách hướng dẫn, điều phối hoạt động du lịch.

Các sản phẩm đặc trưng được định hướng phát triển theo hướng trải nghiệm văn hóa dân tộc Thái, du lịch cộng đồng, sinh thái, tâm linh và ẩm thực. Cùng với đó là khôi phục nghề dệt thổ cẩm, thêu trang phục, đan lát mây tre để tạo sản phẩm quà lưu niệm; phát triển các mô hình sản xuất nông nghiệp sạch phục vụ du lịch và xây dựng sản phẩm OCOP đặc trưng. Để hiện thực hóa các mục tiêu, Mường Chọng xác định cần tăng cường liên kết với doanh nghiệp lữ hành, các địa phương trong và ngoài tỉnh; thu hút doanh nghiệp, hợp tác xã đầu tư, huy động người dân tham gia chuỗi dịch vụ từ lưu trú, ẩm thực, trải nghiệm văn hóa đến sản xuất nông nghiệp và hàng hóa địa phương.

Với hướng đi này, mỗi nếp nhà sàn, điệu xòe, món ăn, lễ hội, dòng suối hay cánh rừng không chỉ là những giá trị cần gìn giữ mà còn có thể trở thành một phần của sản phẩm du lịch. Khi người dân được hưởng lợi và trực tiếp tham gia, phát triển du lịch sẽ tạo thêm động lực bảo tồn văn hóa, mở rộng sinh kế và góp phần đưa những giá trị bản địa của Mường Chọng đến gần hơn với du khách.