Chiều 20/6, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Quan điểm, giải pháp về phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo quốc phòng, an ninh vùng biên giới đất liền ở Việt Nam hiện nay”.
Hội thảo được tổ chức trong khuôn khổ Chương trình khoa học trọng điểm cấp Bộ “Nghiên cứu tổng thể vùng biên giới đất liền ở Việt Nam góp phần phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo an ninh, chính trị trong điều kiện hiện nay”, nhằm làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển kinh tế, bảo đảm quốc phòng ở vùng biên giới, đề xuất giải pháp phù hợp, giữ vững chủ quyền, an ninh quốc gia gắn với phát triển bền vững.
Phát biểu khai mạc, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Chu Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Xã hội học và Tâm lý học, Chủ nhiệm Chương trình nhấn mạnh, vùng biên giới đất liền Việt Nam là không gian chiến lược quan trọng về cả an ninh, quốc phòng và phát triển kinh tế, xã hội. Đây là nơi sinh sống chủ yếu của đồng bào dân tộc thiểu số, có địa hình hiểm trở, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, cơ sở hạ tầng thiếu đồng bộ và mức sống còn thấp. Thực tiễn đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có những giải pháp đột phá, dựa trên nghiên cứu bài bản, đa ngành, nhằm bảo đảm ổn định dân cư, phát triển sinh kế, giữ vững quốc phòng và chủ quyền lãnh thổ.
Theo Phó Giáo sư Chu Văn Tuấn, bên cạnh những thành tựu đạt được, vùng biên giới vẫn còn nhiều tồn tại như tỷ lệ nghèo đói cao, chất lượng nguồn nhân lực hạn chế, tập quán sản xuất lạc hậu, thiếu liên kết vùng và chịu ảnh hưởng của biến động dân cư xuyên biên giới. Các chương trình hỗ trợ của Nhà nước đã được triển khai, nhưng việc thực thi còn thiếu tính liên ngành, thiếu sự phối hợp giữa các cấp, các ngành và địa phương. Việc tích hợp giữa phát triển kinh tế với đảm bảo quốc phòng – an ninh, bảo tồn văn hóa với đổi mới sinh kế chưa được đồng bộ. Do đó, hội thảo lần này đặt mục tiêu tạo lập một hệ quy chiếu khoa học và thực tiễn nhằm đề xuất mô hình phát triển tổng thể, bền vững và phù hợp với từng địa bàn cụ thể.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Song Hà, Phó Trưởng khoa Chính sách công, Viện Khoa học xã hội, chính sách dân tộc hiện nay cần chuyển từ tư duy “hỗ trợ thuần túy” sang “tạo năng lực phát triển”. Chính sách dành cho vùng biên giới Việt - Lào thời gian qua đã có nhiều tiến bộ, tuy nhiên vẫn còn tình trạng đầu tư dàn trải, thiếu trọng tâm, chưa phù hợp với đặc điểm địa phương. Phó Giáo sư Nguyễn Song Hà đề xuất cần phân loại địa bàn vùng biên theo tiêu chí phát triển và rủi ro an ninh để có cơ chế hỗ trợ riêng biệt; đồng thời, tăng cường vai trò của chính quyền cơ sở và cộng đồng trong tham gia xây dựng, thực thi và giám sát chính sách.
Phó Giáo sư Nguyễn Song Hà cũng chỉ rõ vai trò của văn hóa trong phát triển vùng biên. Nhiều phong tục tập quán lạc hậu như tảo hôn, thách cưới, đốt rừng làm nương vẫn đang tồn tại dai dẳng, ảnh hưởng tới tiến trình phát triển. Do vậy, các chính sách cần đi liền với công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức người dân, đặc biệt là thanh niên dân tộc thiểu số, để xây dựng một nền tảng phát triển bền vững cả về vật chất và tinh thần.
Tiến sỹ Lý Hoàng Mai, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới cho rằng, thương mại biên mậu không chỉ là kênh thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà còn là cầu nối liên kết vùng, tạo việc làm, tăng thu nhập và ổn định dân cư. Tuy nhiên, thực trạng hiện nay cho thấy hạ tầng thương mại ở khu vực biên giới vẫn còn yếu kém, hệ thống logistics chưa đồng bộ, thiếu kho bãi, dịch vụ hậu cần còn manh mún, chưa hỗ trợ hiệu quả cho xuất khẩu chính ngạch.
Tiến sỹ Lý Hoàng Mai đề xuất, để phát triển thương mại biên giới theo hướng bền vững, cần ưu tiên nguồn vốn đầu tư cho hệ thống chợ biên giới, trung tâm logistics và các tuyến vận tải kết nối với cửa khẩu. Song song, cần đẩy mạnh liên kết giữa doanh nghiệp, địa phương và người dân để hình thành chuỗi cung ứng ổn định, giảm lệ thuộc vào xuất khẩu tiểu ngạch. Việc chuyển giao khoa học công nghệ, đào tạo kỹ năng quản lý và thương mại cũng là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh cho người dân vùng biên. Ngoài ra, cần rà soát, sửa đổi chính sách thương mại biên giới theo hướng linh hoạt, thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp nhỏ và hợp tác xã nông nghiệp ở khu vực biên giới...
Tại hội thảo, các đại biểu tập trung làm rõ một số vấn đề đặt ra trong phát triển kinh tế - xã hội gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh ở vùng biên giới đất liền Việt Nam hiện nay, đồng thời chỉ ra những khó khăn, bất cập cần sớm được tháo gỡ. Một số ý kiến cũng chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, phân tích xu hướng và đề xuất giải pháp thúc đẩy phát triển kinh tế tại các khu vực giáp biên. Nhiều kiến nghị đã được đưa ra nhằm hoàn thiện hệ thống chính sách, tăng cường phối hợp liên ngành, liên vùng, hướng tới xây dựng vùng biên giới ổn định, phát triển bền vững, giữ vững chủ quyền lãnh thổ và an ninh quốc gia trong tình hình mới. Kết quả nghiên cứu và thảo luận tại hội thảo sẽ tiếp tục được tổng hợp, bổ sung, làm cơ sở phục vụ công tác tư vấn chính sách phát triển vùng biên, đồng thời góp phần thực hiện hiệu quả chiến lược bảo đảm quốc phòng, an ninh và chủ quyền quốc gia trong giai đoạn tiếp theo./.
