Tại nhiều xã biên giới đất liền trên cả nước, không quản ngày hay đêm, mọi nguồn lực đang dồn sức để xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp.
Trong tiến trình phát triển đất nước, giáo dục luôn được xác định là nền tảng, là động lực then chốt để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và bảo đảm phát triển bền vững. Tuy nhiên, giữa những thành tựu chung, vẫn còn đó những khoảng cách đáng kể về điều kiện học tập giữa các vùng miền, đặc biệt là khu vực biên giới, vùng sâu, vùng xa. Chính vì vậy, việc xây dựng hệ thống trường phổ thông nội trú liên cấp là cam kết mạnh mẽ về công bằng xã hội, về trách nhiệm không để học sinh nào bị bỏ lại phía sau, triển khai hiệu quả Nghị quyết 71/NQ-TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
Biến việc khó thành hành động nhanh, hiệu quả
Nghị quyết 71/NQ-TW của Bộ Chính trị được xem là một dấu mốc quan trọng, thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đồng thời bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục. Một trong những nội dung cốt lõi của nghị quyết là tăng cường chăm lo cho học sinh ở vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn - nơi mà hành trình đến trường của các em vẫn còn nhiều gian nan.
Từ nhiều năm nay, ở các xã miền núi, khu vực vùng sâu, vùng xa, con đường đến trường của học sinh vẫn gắn với những trở ngại quen thuộc: đường đất trơn trượt, suối sâu mùa lũ, quãng đường hàng chục cây số phải đi bộ mỗi ngày. Có em phải dậy từ khi trời chưa sáng, mang theo cơm nắm, lội qua những con dốc cheo leo để kịp giờ học. Những khó khăn ấy không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe, tinh thần mà còn làm gián đoạn việc học tập, khiến nhiều em đứng trước nguy cơ bỏ học giữa chừng.
Ông Hoàng Vĩnh Hưng, Chủ tịch UBND xã Mẫu Sơn (tỉnh Lạng Sơn) bày tỏ, hiện nay phần lớn các trường Tiểu học và Trung học Cơ sở trên địa bàn xã Mẫu Sơn chưa có chức năng nội trú, bán trú, ảnh hưởng đến tỷ lệ chuyên cần và làm gia tăng nguy cơ học sinh bỏ học. Bởi, vào mùa mưa lớn kéo dài, nước sông suối dâng cao, đường núi trơn trượt rất nguy hiểm nên nhiều em buộc phải nghỉ học vì không thể đến trường một cách an toàn. Sang mùa đông, cái lạnh vùng cao lại càng cắt da cắt thịt và tiềm ẩn rủi ro cho các em trên quãng đường đến lớp. Những khó khăn ấy đã “âm thầm bào mòn” chất lượng giáo dục và việc duy trì sĩ số lớp, đặc biệt là ở những điểm trường, thôn bản xa trung tâm, địa hình chia cắt.
Thầy Nguyễn Đình Nghĩa, Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở Hướng Lập (xã Hướng Lập, tỉnh Quảng Trị) chia sẻ: Nhiều trường tại khu vực biên giới trước đây được xây dựng qua nhiều giai đoạn khác nhau, theo hướng manh mún, thiếu quy hoạch tổng thể, đồng bộ, dẫn đến việc sử dụng không gian chưa hiệu quả, thậm chí gây khó khăn trong tổ chức các hoạt động giáo dục và quản lý học sinh. Bên cạnh đó, quỹ đất hạn chế cũng khiến nhà trường gặp trở ngại trong việc mở rộng hoặc bổ sung các hạng mục cần thiết.
Thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị về xây dựng trường phổ thông nội trú biên giới, chỉ trong một thời gian ngắn từ tháng 8/2025 đến nay, gần 230 ngôi trường đang được dựng lên nơi biên cương là một dấu ấn đặc biệt trong việc đầu tư phát triển giáo dục vùng khó khăn. Điều này thể hiện quyết tâm rất lớn của Đảng, Nhà nước, Chính phủ và sự quyết liệt vào cuộc của các cấp, các ngành để nhanh chóng hiện thực hóa chủ trương của Đảng trong chăm lo phát triển sự nghiệp giáo dục và đào tạo ở vùng biên giới, cải thiện điều kiện học tập cho con em đồng bào, góp phần thu hẹp khoảng cách vùng miền, đồng thời củng cố quốc phòng an ninh và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội ở khu vực biên cương của Tổ quốc.
Tại nhiều xã biên giới đất liền trên cả nước, không quản ngày hay đêm, mọi nguồn lực đang dồn sức để xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp. Các tỉnh, thành phố cũng đã thể hiện tinh thần chủ động, sáng tạo, thậm chí đi trước một bước.
Tại lễ khánh thành Trường phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học - Trung học Cơ sở Si Pa Phìn, tỉnh Điện Biên ngày 31/1/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định: Những kết quả bước đầu cho thấy khi chủ trương đúng, có sự vào cuộc đồng bộ của hệ thống chính trị và sự ủng hộ của nhân dân thì những việc khó vẫn có thể làm nhanh, làm hiệu quả.
Hành trình bền bỉ rút ngắn khoảng cách giáo dục
Để hiện thực hóa trọn vẹn tinh thần của Nghị quyết 71, việc phát triển hệ thống trường nội trú biên giới cần được đặt trong tổng thể các giải pháp đồng bộ. Trước hết, Nhà nước cần tiếp tục ưu tiên đầu tư ngân sách, hoàn thiện cơ chế chính sách đặc thù cho vùng khó khăn. Việc quy hoạch mạng lưới trường lớp cần được thực hiện khoa học, phù hợp với điều kiện địa lý và dân cư, bảo đảm học sinh được tiếp cận giáo dục một cách thuận lợi nhất.
Cùng với đó, cần chú trọng nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên. Các chính sách ưu đãi, hỗ trợ về nhà ở, thu nhập, điều kiện làm việc cần được triển khai hiệu quả để thu hút giáo viên gắn bó lâu dài với vùng biên giới. Đồng thời, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy để nâng cao chất lượng giáo dục.
Một giải pháp quan trọng khác là đẩy mạnh chuyển đổi số trong giáo dục. Việc trang bị internet, thiết bị học trực tuyến cho các trường nội trú sẽ giúp học sinh tiếp cận nguồn tri thức phong phú, đa dạng hơn. Đây cũng là cách để rút ngắn khoảng cách giữa vùng khó khăn với các khu vực phát triển.
Ông Nguyễn Hồng Hưng, Chủ tịch UBND xã Mường Khương (tỉnh Lào Cai) cho biết: Mô hình trường nội trú liên cấp có nhiều điểm khác biệt so với các cơ sở giáo dục hiện nay trên địa bàn. Trường được xây dựng theo mô hình liên cấp Tiểu học và Trung học Cơ sở, tạo điều kiện để học sinh học tập liên tục, ổn định, hạn chế gián đoạn khi chuyển cấp, nhất là với những em ở vùng sâu, vùng xa. Học sinh được ăn ở, sinh hoạt tập trung tại trường trong cả tuần hoặc cả học kỳ, có hệ thống ký túc xá, bếp ăn và đội ngũ cán bộ quản lý sinh hoạt, giúp các em yên tâm học tập trong môi trường nề nếp, an toàn. Bên cạnh đó, mô hình này ưu tiên học sinh ở các thôn vùng biên giới, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, gia đình khó khăn, nhà ở xa trường, qua đó tạo điều kiện tiếp cận giáo dục bình đẳng cho nhóm học sinh yếu thế.
Với việc đầu tư đồng bộ, đầy đủ phòng học, khu nội trú, nhà ăn, khu sinh hoạt chung, y tế học đường, sân thể thao, thư viện, hạ tầng internet, những ngôi trường này đáp ứng yêu cầu học tập và sinh hoạt của học sinh. Các em được quản lý toàn diện cả về học tập, sinh hoạt và rèn luyện kỹ năng sống; nề nếp, kỷ luật được duy trì thường xuyên, từ đó hình thành thói quen, kỹ năng cần thiết cho cuộc sống sau này.
Bộ Giáo dục và Đào tạo hiện đang xây dựng dự thảo Nghị định quy định chính sách cho học sinh trường phổ thông nội trú và trường phổ thông nội trú tại các xã biên giới đất liền, nhằm từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững và bảo đảm công bằng trong giáo dục giữa các vùng miền trên cả nước. Dự thảo Nghị định quy định các chính sách hỗ trợ trực tiếp cho học sinh theo hình thức học tập và sinh hoạt nhằm bảo đảm dinh dưỡng và điều kiện học tập, với chế độ tiền ăn hàng tháng, tiền đồng phục và học phẩm.
Cô Quàng Thị Xuân, Phó Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Mường Lạn (xã Mường Lạn, tỉnh Sơn La) bày tỏ: Tại những địa bàn còn nhiều khó khăn, việc chuẩn bị quần áo, đồ dùng học tập cũng như chăm sóc dinh dưỡng hàng ngày cho các con vẫn là gánh nặng đối với không ít gia đình. Vì vậy, mức hỗ trợ được đề xuất trong dự thảo Nghị định không chỉ giúp giảm bớt khó khăn về kinh tế mà còn góp phần tạo niềm tin cho phụ huynh, khuyến khích học sinh đến lớp đều đặn, hạn chế tình trạng bỏ học hoặc đi học chậm so với tuổi do hoàn cảnh gia đình. Qua đó, học sinh có điều kiện gắn bó lâu dài hơn với nhà trường và việc học tập.
Hiện thực hóa Nghị quyết 71 không phải là câu chuyện một sớm một chiều, mà là hành trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì, quyết tâm và đồng lòng của toàn xã hội. Những ngôi trường nội trú nơi biên giới không chỉ là nơi ươm mầm tri thức mà còn là biểu tượng của niềm tin, của khát vọng vươn lên.
Khi ánh đèn trong những khu ký túc xá nơi biên cương sáng lên mỗi đêm, khi tiếng đọc bài vang lên giữa núi rừng, đó cũng là lúc chúng ta có thể tin tưởng rằng, tương lai đang được viết tiếp từ những điều giản dị nhưng đầy ý nghĩa. Đó chính là thành quả thiết thực nhất của việc đưa nghị quyết vào cuộc sống, xây dựng một nền giáo dục công bằng, nhân văn và không ngừng phát triển./.
