Từ một địa phương miền núi còn nhiều khó khăn, nơi đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ lớn, xã Hàm Thạnh (tỉnh Lâm Đồng) đang đứng trước cơ hội chuyển mình mạnh mẽ sau sáp nhập.
Nhờ phát huy hiệu quả các chính sách phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số gắn với nguồn lực từ các Chương trình mục tiêu quốc gia và sự nỗ lực vươn lên của người dân, nơi đây đang từng bước khởi sắc, tạo nền tảng vững chắc để bứt phá trong giai đoạn mới.
* Cải thiện thu nhập người dân
Triển khai Chương trình mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn 2021- 2025, xã Hàm Thạnh đã lựa chọn hướng đi phù hợp với điều kiện thực tiễn: hỗ trợ người dân phát triển chăn nuôi bò, trâu sinh sản. Sau 4 năm thực hiện tại 2 thôn Mỹ Thạnh 1 và Mỹ Thạnh 2, mô hình không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt mà còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất của người dân từ trông chờ, ỷ lại sang chủ động vươn lên.
Câu chuyện của gia đình chị Nguyễn Thị Thu (thôn Mỹ Thạnh 1) là minh chứng. Từ một con bò sinh sản được hỗ trợ ban đầu, đến nay, gia đình chị đã phát triển đàn bò lên 13 con, gồm: 6 bò cái sinh sản, 3 bò đực, số còn lại là bò thịt. Kết quả này không chỉ giúp gia đình thoát nghèo mà còn có tích lũy để tiếp tục đầu tư phát triển kinh tế. Theo chị Thu, yếu tố quyết định không chỉ nằm ở nguồn hỗ trợ mà còn ở sự chủ động trong cách làm. Việc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp như thân bắp, rơm lúa, cây đậu sau thu hoạch làm thức ăn đã giúp giảm đáng kể chi phí chăn nuôi. Cùng với đó, nguồn cỏ tự nhiên dồi dào tại khu vực ven rừng bảo đảm nguồn thức ăn ổn định cho đàn gia súc cả trong mùa mưa và mùa khô.
“Trước đây, gia đình tôi gặp nhiều khó khăn do thiếu tư liệu sản xuất. Từ khi được hỗ trợ bò sinh sản và hướng dẫn kỹ thuật thường xuyên, đàn gia súc tăng trưởng tốt; kinh tế gia đình tôi dần ổn định và đã thoát nghèo” - chị Thu chia sẻ.
Theo UBND xã Hàm Thạnh, giai đoạn 2021- 2025, thông qua các Chương trình mục tiêu quốc gia, địa phương đã thực hiện 2 đợt trao tặng bò, trâu sinh sản với 165 con cho các gia đình đồng bào Raglay thuộc diện hộ nghèo, hộ cận nghèo và hộ thoát nghèo dưới 36 tháng. Nhờ phù hợp với tập quán chăn thả và lợi thế tự nhiên, mô hình nhanh chóng phát huy hiệu quả. Bên cạnh đó, người dân còn được hướng dẫn kỹ thuật thường xuyên giúp đàn gia súc sinh trưởng tốt, tỷ lệ nhân đàn cao. Đến nay, trên địa bàn đã có 110 hộ vươn lên thoát nghèo từ chương trình.
Không dừng lại ở hỗ trợ đơn lẻ, địa phương còn tổ chức các tổ cộng đồng, thúc đẩy liên kết tiêu thụ sản phẩm, hướng tới phát triển chăn nuôi theo hướng hàng hóa; qua đó, từng bước thay đổi tư duy sản xuất của người dân, giảm tình trạng phá rừng làm nương rẫy, chuyển sang phát triển kinh tế bền vững.
Những năm gần đây, mô hình trồng dưa lưới theo hướng công nghệ cao tại xã Hàm Thạnh đang mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt, mở ra hướng đi mới về chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa kém hiệu quả cho nông dân địa phương, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số. Sau 4 năm triển khai, anh Trương Phi Bằng (ở thôn Hàm Cần 1) đã xây dựng vùng trồng dưa lưới với tổng diện tích khoảng 4.000m2, áp dụng quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP. Giống được lựa chọn là dưa lưới dài vỏ vàng VA74, phù hợp với điều kiện khí hậu địa phương. Toàn bộ cây được trồng trong túi giá thể xơ dừa, giúp cách ly từng cây, hạn chế sâu bệnh. Đồng thời, hệ thống tưới nhỏ giọt cung cấp dinh dưỡng trực tiếp đến từng gốc, giúp cây phát triển đồng đều, nâng cao chất lượng trái.
Anh Bằng chia sẻ, ở Hàm Thạnh có số giờ nắng cao rất thuận lợi cho cây dưa sinh trưởng và cho năng suất tốt. Trung bình mỗi vụ kéo dài khoảng 65 - 70 ngày, có thể sản xuất gối đầu 3 vụ mỗi năm. Với năng suất đạt khoảng 3 - 4 tấn/sào và giá bán từ 35 - 40 nghìn đồng/kg, vườn dưa mang lại doanh thu cho gia đình anh từ 40 - 50 triệu đồng/sào/vụ. “Tôi đã đầu tư sản xuất dưa lưới công nghệ cao ở nhiều nơi và nhận thấy nơi đây có khí hậu thích hợp. Dưa không chỉ phát triển tốt mà vỏ dưa có vân lưới đều, dày, đẹp, trái có vị ngọt thanh, giòn. So với cây lúa, thu nhập từ dưa lưới tăng gấp 4 - 5 lần. Tuy nhiên để triển khai mô hình này, chi phí đầu tư ban đầu khá lớn, đặc biệt là hệ thống nhà màng và thiết bị kỹ thuật”, anh Bằng cho biết.
* Tạo nền tảng vững chắc để bứt phá
Xã Hàm Thạnh được hình thành trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của 3 xã: Mỹ Thạnh, Hàm Cần và Hàm Thạnh trước đây. Xã là địa bàn miền núi với 4.140 hộ dân và hơn 16.300 nhân khẩu (trong đó, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm gần 26%, gồm các dân tộc Raglay, Chăm, Mường, Tày, K’ho…). Dù còn nhiều khó khăn, địa phương vẫn nỗ lực duy trì phát triển ổn định, từng bước tạo nền tảng cho sự chuyển mình mạnh mẽ trong tương lai.
Theo UBND xã Hàm Thạnh, trong cơ cấu kinh tế, nông nghiệp tiếp tục giữ vai trò chủ lực. Tổng diện tích gieo trồng đạt gần 9.000ha; trong đó thanh long là cây trồng chủ lực với diện tích hơn 2.000ha, đóng góp quan trọng vào thu nhập của người dân. Bên cạnh trồng trọt, chăn nuôi cũng phát triển tương đối ổn định với tổng đàn hơn 55.000 con. Công tác phòng, chống dịch bệnh trên vật nuôi được triển khai bài bản, góp phần giảm rủi ro và đảm bảo sản xuất bền vững.
Một điểm sáng đáng ghi nhận là sự cải thiện rõ rệt về kết cấu hạ tầng và dịch vụ xã hội. Nhiều tuyến đường giao thông, đặc biệt là đường vào khu sản xuất đã được đầu tư kiên cố hóa, tạo điều kiện thuận lợi cho việc đi lại và vận chuyển nông sản. Hệ thống điện, nước sinh hoạt và thông tin liên lạc được mở rộng với hơn 98% người dân được sử dụng nước hợp vệ sinh.
Năm 2025 đánh dấu bước tiến tích cực trong công tác giảm nghèo của địa phương. Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều giảm vượt chỉ tiêu đề ra, với 274 hộ thoát nghèo. Thu nhập bình quân đầu người đạt 46 triệu đồng/năm; riêng tại các thôn thuần đồng bào dân tộc thiểu số, con số này đạt khoảng 40,6 triệu đồng/người/năm. Lĩnh vực giáo dục cũng ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực, đặc biệt tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số với tỷ lệ huy động trẻ đến trường đạt 100%.
Tuy nhiên thời gian qua, thiên tai gây thiệt hại gần 27,7 tỷ đồng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất và đời sống của người dân. Trước tình hình đó, chính quyền địa phương đã chủ động triển khai nhiều biện pháp ứng phó kịp thời và hiệu quả. Cụ thể: 4 đợt hỗ trợ đã được tổ chức, giúp hơn 800 hộ dân vượt qua khó khăn.
Bên cạnh những kết quả đạt được, Hàm Thạnh vẫn đối mặt với một số khó khăn như: Kết cấu hạ tầng chưa đồng bộ, tỷ lệ hộ nghèo vẫn còn cao, khả năng thu hút doanh nghiệp đầu tư còn hạn chế… Nhận diện rõ những thách thức này, địa phương đề ra định hướng phát triển cho năm 2026 với mục tiêu duy trì đà tăng trưởng, phấn đấu đạt mức tăng tổng giá trị sản phẩm đạt 7,86%. Bà Tô Thị Xuân Thủy, Bí thư Đảng ủy xã Hàm Thạnh cho biết, địa phương xác định nông nghiệp là thế mạnh và cũng là trụ cột quan trọng trong phát triển kinh tế. Trong giai đoạn tới, xã định hướng phát triển nông nghiệp theo hướng công nghệ cao, bền vững, nâng cao giá trị trên cùng đơn vị diện tích và thu nhập cho người dân.
Địa phương sẽ tiến hành rà soát, đánh giá lại quỹ đất nông nghiệp; từ đó quy hoạch các vùng sản xuất tập trung phù hợp với từng loại cây trồng, vật nuôi. Trên cơ sở đó, xã chủ động kêu gọi doanh nghiệp, hợp tác xã và nhà đầu tư tham gia liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản. Xã khuyến khích chuyển đổi sang các giống có năng suất, chất lượng cao, thích ứng tốt với biến đổi khí hậu; đồng thời từng bước áp dụng các quy trình sản xuất tiên tiến nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế. Cùng với đó, xã tiếp tục huy động các nguồn lực để đầu tư phát triển hạ tầng thiết yếu như giao thông nông thôn, thủy lợi, phục vụ tốt hơn cho sản xuất và đời sống. Hàm Thạnh đặc biệt quan tâm nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển nguồn nhân lực. Việc đầu tư cơ sở vật chất trường học, đào tạo nghề cho lao động nông thôn được đẩy mạnh, tạo điều kiện để người dân có thêm cơ hội việc làm và nâng cao thu nhập.
Với định hướng rõ ràng, giải pháp đồng bộ và sự quyết tâm cao của cả hệ thống chính trị cùng người dân, Hàm Thạnh đang từng bước khẳng định nội lực, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững./.
