Nhân Ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3: Nữ nghệ nhân với tâm huyết xây dựng bộ chữ tiếng Raglai

Nhân Ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3: Nữ nghệ nhân với tâm huyết xây dựng bộ chữ tiếng Raglai
Ở tuổi 72, bà  Phanh vẫn miệt mài nghiên cứu, ghi chép cách phát âm, cách viết bằng cách sử dụng hệ thống mẫu tự La-tinh để phiên âm, ký âm tiếng nói dân tộc Raglai một cách khoa học, tạo thuận lợi cho người học. Xây dựng các chủ đề học tập, phục vụ cho công tác xuất bản sách song ngữ Raglai – Việt.
Nghệ nhân ưu tú Mẫu Thị Bích Phanh, người có nhiều đóng góp quan trọng trong lĩnh vực bảo tồn ngôn ngữ dân tộc Raglai ở tỉnh Ninh Thuận. Ảnh: Nguyễn Thành – TTXVN
Nghệ nhân ưu tú Mẫu Thị Bích Phanh, người có nhiều đóng góp quan trọng trong lĩnh vực bảo tồn ngôn ngữ dân tộc Raglai ở tỉnh Ninh Thuận. Ảnh: Nguyễn Thành – TTXVN

Bà Phanh chia sẻ, năm 1960, lúc đó 12 tuổi, cán bộ hoạt động cách mạng ở địa phương đã liên hệ cho ra Hà Nội học hệ 10 năm tại Trường Dân tộc Trung ương (ở Mễ Trì). Đầu năm 1969, trong lần sơ tán lên Lạng Sơn, phóng viên Đài Tiếng nói Việt Nam nhờ dịch bản tin tiếng Raglai nói về tình cảm của học sinh dân tộc thiểu số miền Nam học tập tại miền Bắc. Sau khi tốt nghiệp chuyên ngành bác sĩ đa khoa (niên khóa 1970 - 1976) của Trường Đại học Y khoa Miền núi tỉnh Bắc Thái (nay là tỉnh Thái Nguyên), đến năm 1977, bà Phanh trở về Ninh Thuận công tác trong ngành Y tế và đảm nhiệm các chức vụ trong chính quyền. Với trình độ, sự am hiểu văn hóa, năm 1993, bà Phanh được Đài phát thanh và truyền hình tỉnh Ninh Thuận mời làm cộng tác viên biên dịch bản tin tiếng Việt – tiếng Raglai.

Bà Phanh cho hay: “Trải qua thời gian làm việc tôi nhận thấy tiếng nói và chữ viết chính là hồn cốt của mỗi tộc người. Dân tộc khác họ cũng nói như người Raglai nhưng họ có chữ viết riêng, những chữ đó cũng sử dụng mẫu tự La – tinh để tạo nên. Nhìn lại người Raglai chưa có chữ viết riêng, trong khi nền văn hóa dân gian lưu truyền bằng trí nhớ đang mai một dần nên tôi quyết định dùng các mẫu tự La – tinh để ký hiệu các từ, tiếng nói của dân tộc Raglai”.

Để người học dễ dàng và nhanh chóng học được tiếng Raglai do đó chữ viết Raglai được xây dựng gần gũi với chữ Quốc ngữ. Tuy nhiên cái khó nhất là việc thể hiện tiếng Raglai phải luôn giữ được những nét đặc trưng của âm vị học. "Trong khi đó, phương ngữ người Raglai ở các vùng lại khác nhau. Phát âm và dùng mẫu tự ghi lại một cách khoa học là công việc tốn nhiều thời gian nên tôi vừa tham khảo sách chuyên khảo về ngôn ngữ, từ điển rồi tự nghiên cứu, những từ nào không rõ thì hỏi các bậc cao niên, trí thức, người dân để hoàn thành bộ tài liệu tự học tiếng Raglai", bà Phanh chia sẻ.

Vào năm 2017, khi được UBND tỉnh Ninh Thuận mời tham gia biên soạn bộ chữ viết Raglai để dạy cho công chức, viên chức công tác ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, bà Phanh tích cực tham gia cùng các nhà nghiên cứu của Viện Ngôn ngữ học biên soạn, chỉnh sửa thống nhất bộ chữ, vần âm, một số điểm kết cấu theo hệ ngữ âm Raglai để thiết kế bộ tài liệu giảng dạy hoàn chỉnh “Tài liệu tiếng Raglai” với 10 chủ đề gồm 38 bài học bằng song ngữ Raglai - Việt dựa theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Tài liệu giảng dạy tiếng Raglai dành cho cán bộ, công chức, viên chức công tác tại vùng đồng bào dân tộc, miền núi của tỉnh Ninh Thuận. Ảnh: Nguyễn Thành - TTXVN
Tài liệu giảng dạy tiếng Raglai dành cho cán bộ, công chức, viên chức công tác tại vùng đồng bào dân tộc, miền núi của tỉnh Ninh Thuận. Ảnh: Nguyễn Thành - TTXVN

Nội dung dạy học tiếng dân tộc Raglai bao gồm các kiến thức về ngữ âm, chữ viết, từ ngữ, ngữ pháp, làm văn, luyện nghe, luyện nói. Nội dung bài học theo các chủ đề: Gia đình - dòng tộc; làng xã; thiên nhiên - môi trường; văn hóa dân tộc; đất nước - con người; Đảng và Bác Hồ; lao động - sản xuất; khoa học - giáo dục; chăm sóc sức khỏe; bảo vệ Tổ quốc.

Sau thời gian hiệu chỉnh, tháng 10/2019, UBND tỉnh Ninh Thuận chính thức phê chuẩn “Bộ chữ viết tiếng dân tộc Raglai tỉnh Ninh Thuận”; đồng thời triển khai kế hoạch ứng dụng bộ chữ viết tiếng dân tộc Raglai trong các hoạt động văn hóa, giáo dục, góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa dân tộc Raglai.

Nói về ý nghĩa của bộ chữ viết, ông Trần Văn Toàn, Trưởng phòng Văn hóa – Thông tin huyện Bác Ái cho biết: Bà Mẫu Thị Bích Phanh là người có đóng góp rất lớn đối với việc xây dựng bộ chữ viết tiếng dân tộc Raglai. Dưới góc độ văn hóa, một dân tộc có ngôn ngữ, có chữ viết riêng là một dân tộc phát triển bền vững. Từ chữ viết sẽ truyền tải suy nghĩ, tiếng nói, nền văn hóa dân gian lưu truyền bằng trí nhớ sẽ được thể hiện bằng chữ viết để bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Bộ chữ viết giúp các nhà quản lý, các nhà nghiên cứu văn hóa tiếp cận với nền văn hóa dân tộc Raglai được thuận lợi hơn.

Hiện nay, bên cạnh công việc tham gia nhóm biên soạn tài liệu tiếng Raglai để giảng dạy trong các trường phổ thông, bà Phanh tiếp tục nghiên cứu, sưu tầm các câu chuyện sử thi, âm nhạc, tục ngữ, lời hát ru để biên soạn thành sách tài liệu. Với những đóng góp trong lĩnh vực ngôn ngữ, bà Phanh đã được UBND tỉnh Ninh Thuận tặng Bằng khen vì đã có thành tích xuất sắc trong công tác biên soạn tài liệu tiếng dân tộc Raglai năm 2018. Năm 2019, bà Mẫu Thị Bích Phanh vinh dự được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú về loại hình di sản văn hóa phi vật thể đang nắm giữ trên lĩnh vực tiếng nói và chữ viết của đồng bào dân tộc Raglai./.
Nguyễn Thành

Có thể bạn quan tâm

Đôn đốc tiến độ các dự án cấp bách phòng, chống thiên tai

Đôn đốc tiến độ các dự án cấp bách phòng, chống thiên tai

Ngày 15/6, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ Đinh Công Sứ cùng đoàn công tác của tỉnh đã kiểm tra thực địa, làm việc với các địa phương và đơn vị liên quan về tiến độ thực hiện Dự án khắc phục cấp bách sạt lở khu vực tổ 15, phường Hòa Bình và Dự án cấp bách đê ngăn lũ chống ngập úng Pheo - Chẹ hạ du sông Đà. Đây là hai công trình trọng điểm có ý nghĩa quan trọng trong phòng, chống thiên tai, bảo vệ tính mạng, tài sản của người dân và hạ tầng kinh tế - xã hội khu vực hạ du sông Đà.

Cảnh báo đá lở từ vách núi gây nguy hiểm ở Cao Bằng

Cảnh báo đá lở từ vách núi gây nguy hiểm ở Cao Bằng

Cao Bằng là tỉnh miền núi có nhiều vách đá dựng đứng, tiềm ẩn nguy cơ đá lăn, đá rơi trong mùa mưa bão. Những ngày qua, nhiều địa phương có mưa, mưa to, nền đất đá bị phong hóa, sụt trượt khiến những tảng đá to lăn từ trên đỉnh núi xuống gây nguy hiểm cho người dân, phương tiện đi lại trên các tuyến giao thông.

Khuyến cáo người dân cẩn trọng, tránh xa khu vực xuất hiện voi hoang dã

Khuyến cáo người dân cẩn trọng, tránh xa khu vực xuất hiện voi hoang dã

Ngày 15/6, ông Hoàng Văn Tám, Chủ tịch UBND xã Đắk Wil, tỉnh Lâm Đồng cho biết, UBND xã đã phối hợp với đơn vị chủ rừng và các ngành chức năng liên quan tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền, khuyến cáo người dân cẩn trọng, hạn chế tiếp xúc với voi hoang dã trên địa bàn.

Trao cơ hội khám sức khỏe, sàng lọc bệnh miễn phí cho người dân

Trao cơ hội khám sức khỏe, sàng lọc bệnh miễn phí cho người dân

Tỉnh Thái Nguyên đang hướng tới mục tiêu tất cả người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí nhằm chủ động phát hiện, dự phòng và điều trị sớm cho người dân, giảm gánh nặng bệnh tật và chi phí y tế, đảm bảo mỗi người dân đều được bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe toàn diện.

Tăng tốc xây dựng 13 trường nội trú ở vùng biên giới Sơn La

Tăng tốc xây dựng 13 trường nội trú ở vùng biên giới Sơn La

Ngày 12/6, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Sơn La Hà Trung Chiến chủ trì cuộc họp đánh giá tiến độ triển khai đầu tư xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học - trung học cơ sở tại các xã biên giới, đồng thời chỉ đạo tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ thi công để các công trình sớm hoàn thành, đưa vào sử dụng phục vụ năm học mới. Các dự án trường nội trú liên cấp tại khu vực biên giới đang được triển khai đồng loạt ở Sơn La với khí thế khẩn trương.

Những người giữ lửa niềm tin và lan tỏa những giá trị tích cực trong cộng đồng

Những người giữ lửa niềm tin và lan tỏa những giá trị tích cực trong cộng đồng

Bằng những việc làm cụ thể, đội ngũ người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Phú Thọ đang phát huy vai trò nòng cốt trong tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; góp phần phát triển kinh tế - xã hội, giữ gìn bản sắc văn hóa và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Phát hiện sớm bệnh tật, quản lý sức khỏe toàn diện cho nhân dân

Phát hiện sớm bệnh tật, quản lý sức khỏe toàn diện cho nhân dân

Tỉnh Đắk Lắk có dân số hơn 3,3 triệu người, trong đó, nhiều người cao tuổi, hộ nghèo, người khuyết tật và đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống ở vùng sâu, vùng xa. Để tiến tới mục tiêu khám sức khỏe toàn dân, ngành Y tế tỉnh Đắk Lắk đã huy động toàn bộ hệ thống y tế từ tuyến cơ sở đến tuyến tỉnh, tranh thủ nguồn lực từ các bệnh viện và cơ sở y tế ngoài công lập. Đây là bước đi quan trọng để mọi người dân đều được tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng và quản lý sức khỏe xuyên suốt.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026: Hỗ trợ suất ăn cho thí sinh người đồng bào dân tộc thiểu số

Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026: Hỗ trợ suất ăn cho thí sinh người đồng bào dân tộc thiểu số

Trong ngày thi đầu tiên của Kỳ thi tốt nghiệp Trung học phổ thông năm 2026 (11/6), tại các điểm thi vùng miền núi tỉnh Quảng Trị, nhiều hoạt động tiếp sức mùa thi đã được triển khai kịp thời nhằm hỗ trợ thí sinh, đặc biệt là học sinh đồng bào dân tộc thiểu số có hoàn cảnh khó khăn.

Xây trận địa hậu cần vững chắc nơi biên cương

Xây trận địa hậu cần vững chắc nơi biên cương

Thực hiện phong trào thi đua “Ngành Hậu cần Quân đội làm theo lời Bác”, các đồn biên phòng trên tuyến biên giới của tỉnh Gia Lai đã chủ động khắc phục điều kiện khí hậu khắc nghiệt xây dựng thành công mô hình tự chủ 100% nguồn thực phẩm sạch tại chỗ. Điều này đã giúp các đơn vị nâng cao chất lượng bữa ăn cho bộ đội và giúp duy trì xuất sắc tỷ lệ quân số khỏe mạnh trên 98%, giúp đảm bảo năng lực sẵn sàng chiến đấu.

Kiên quyết không để vùng biên 'lỡ nhịp' hạ tầng giáo dục

Kiên quyết không để vùng biên 'lỡ nhịp' hạ tầng giáo dục

Chính quyền các xã biên giới tỉnh Lâm Đồng và ngành chức năng liên quan đang đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng phục vụ thi công ba trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở. Đây đều là các trường được khởi công vào tháng 3/2026 và dự kiến hoàn thành vào tháng 8/2027.

Tháo gỡ khó khăn về vốn đối ứng giúp nhiều gia đình thoát nghèo bền vững

Tháo gỡ khó khăn về vốn đối ứng giúp nhiều gia đình thoát nghèo bền vững

Thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, tỉnh Phú Thọ đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm hỗ trợ người dân vùng khó khăn phát triển kinh tế, ổn định cuộc sống. Từ hỗ trợ nhà ở, đầu tư hạ tầng đến tạo sinh kế phù hợp, các chính sách đang từng bước phát huy hiệu quả; góp phần thay đổi diện mạo nông thôn và nâng cao đời sống đồng bào dân tộc thiểu số.

Nồi cháo nghĩa tình tiếp sức thí sinh dân tộc thiểu số xứ Lạng

Nồi cháo nghĩa tình tiếp sức thí sinh dân tộc thiểu số xứ Lạng

Nhằm tiếp sức, động viên tinh thần học sinh tham dự Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, từ đêm 10/6 đến hết kỳ thi, thầy, các thầy, cô giáo Trường THPT Dân tộc Nội trú tỉnh Lạng Sơn cùng các đơn vị đồng hành, nhà tài trợ đã duy trì những nồi cháo nghĩa tình phục vụ bữa ăn bữa đêm cho học sinh. Những suất cháo nóng hổi không chỉ giúp đảm bảo sức khỏe, mà còn thể hiện sự quan tâm, tình yêu thương dành cho các em.

Tiếp sức thí sinh vùng khó, đồng bào dân tộc thiểu số

Tiếp sức thí sinh vùng khó, đồng bào dân tộc thiểu số

Nhằm tiếp sức, động viên tinh thần học sinh tham dự Kỳ thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông năm 2026, từ đêm 10/6 đến hết kỳ thi, thầy, cô giáo Trường Trung học Phổ thông Dân tộc Nội trú tỉnh Lạng Sơn cùng các đơn vị đồng hành, nhà tài trợ đã tổ chức nấu những nồi cháo nghĩa tình vào ban đêm giúp học sinh đảm bảo sức khỏe. Nhiều trường học trong tỉnh cũng tổ chức hoạt động tiếp sức mùa thi thiết thực, giúp thí sinh vượt “vũ môn” thuận lợi...

Quan tâm đời sống tín ngưỡng của đồng bào Công giáo vùng Dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình ​

Quan tâm đời sống tín ngưỡng của đồng bào Công giáo vùng Dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình ​

Ngày 10/6, Đoàn công tác do Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh Phạm Văn Thịnh làm Trưởng đoàn đã đến thăm, làm việc với Tòa Giám mục Bắc Ninh nhằm kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của nhân dân; đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng Dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình và các dự án liên quan.

Tạo sinh kế bền vững giúp đồng bào vùng cao thoát nghèo

Tạo sinh kế bền vững giúp đồng bào vùng cao thoát nghèo

Những năm qua, cùng với việc triển khai đồng bộ các Chương trình mục tiêu quốc gia, công tác giảm nghèo ở Tuyên Quang đã chuyển biến tích cực. Thay vì hỗ trợ mang tính ngắn hạn, các địa phương đang tập trung tạo sinh kế bền vững, giúp người dân có điều kiện phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập và từng bước vươn lên thoát nghèo bằng chính nội lực của mình.

Hỗ trợ 100% thẻ bảo hiểm y tế cho người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số

Hỗ trợ 100% thẻ bảo hiểm y tế cho người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số

Sáng 10/6, ông Danh Phúc, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn Giáo tỉnh An Giang cho bết, HĐND tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 08/2026/NQ-HĐND, ngày 21/5/2026 quy định mức hỗ trợ đóng bảo hiểm y tế cho người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số không thuộc đối tượng đã được ngân sách nhà nước đóng và hỗ trợ đóng bảo hiểm y tế trên địa bàn.

Đặc sản OCOP 'mở đường' cho kinh tế nông thôn

Đặc sản OCOP 'mở đường' cho kinh tế nông thôn

Những trái dâu tằm chín mọng trong vườn hữu cơ, những quả dưa lưới ngọt lành dưới chân núi Bà Đen hay đặc sản mãng cầu nổi tiếng của Tây Ninh giờ không chỉ là nông sản đơn thuần. Thông qua Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP), nhiều sản vật địa phương đang được nâng tầm thành thương hiệu, kết hợp với du lịch trải nghiệm để mở thêm cơ hội phát triển kinh tế bền vững cho vùng nông thôn.

Tuổi trẻ chung tay xây dựng biên cương

Tuổi trẻ chung tay xây dựng biên cương

Giữa màu xanh của núi đá và những thửa ruộng vùng cao đang vào vụ, khu vực mốc biên giới 291/2 thuộc xã Tùng Vài, tỉnh Tuyên Quang những ngày đầu tháng 6 trở nên rộn ràng hơn bởi bước chân của hàng trăm đoàn viên, thanh niên. 

Mở rộng liên kết chuỗi, gia tăng giá trị ngành hàng chủ lực ở Cà Mau

Mở rộng liên kết chuỗi, gia tăng giá trị ngành hàng chủ lực ở Cà Mau

Cà Mau là tỉnh có thế mạnh trong lĩnh vực phát triển nông nghiệp với các ngành hàng chủ lực đem lại nguồn thu lớn cho nhà nông như tôm, cua, lúa, cá. Xác định trong nhiều năm tới nông nghiệp vẫn là lĩnh vực chủ lực của nền kinh tế, tỉnh Cà Mau đã có định hướng cũng như chiến lược dài hạn để tập trung phát triển mạnh kinh tế tập thể, gắn với liên kết, tiêu thụ sản phẩm nông sản, nhằm đem lại hiệu quả cao nhất.

Giáo dục vùng biên chuyển mình nhờ đầu tư đồng bộ

Giáo dục vùng biên chuyển mình nhờ đầu tư đồng bộ

Dù còn nhiều khó khăn về điều kiện kinh tế, khoảng cách địa lý và đời sống giáo viên, nhưng những năm gần đây, giáo dục vùng biên giới Tây Ninh đã có nhiều chuyển biến tích cực. Sự quan tâm đầu tư của Nhà nước, chính quyền địa phương cùng tâm huyết của đội ngũ nhà giáo đang góp phần nâng cao chất lượng dạy và học, mở ra nhiều cơ hội phát triển cho học sinh nơi biên cương.