Tại Quảng Trị, việc cấp mã số vùng trồng không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn mở ra cánh cửa xuất khẩu bền vững cho nông sản địa phương. Đây được xem là “giấy thông hành” quan trọng, giúp nông sản Quảng Trị vươn ra thị trường quốc tế, khẳng định chất lượng và thương hiệu.
Ghi nhận tại xã Lìa (Quảng Trị), một trong những địa phương đi đầu trong phát triển vùng trồng chuối xuất khẩu, cho thấy hiệu quả rõ rệt từ chủ trương này. Hiện toàn xã có hơn 300 hộ dân tham gia trồng chuối với diện tích khoảng 400 ha đã được cấp mã số vùng trồng. Nhờ đó, sản phẩm chuối không chỉ ổn định đầu ra mà còn nâng cao giá trị kinh tế.
Gia đình anh Hồ Khăm Xên, ở thôn Úp Lìa 2 (xã Lìa, Quảng Trị) là một trong những hộ tiêu biểu. Với diện tích 5 ha và khoảng 1.000 gốc chuối, mỗi năm gia đình anh thu về khoảng 400 triệu đồng. Phần lớn sản lượng được doanh nghiệp thu mua để xuất khẩu, chỉ giữ lại một phần nhỏ phục vụ thị trường nội địa dịp Tết.
Anh Hồ Khăm Xên chia sẻ, từ khi vùng trồng được cấp mã số, bà con trong thôn cảm thấy yên tâm hơn hẳn trong quá trình sản xuất, bởi đã có doanh nghiệp đứng ra liên kết, thu mua với đầu ra ổn định, không còn lo cảnh được mùa nhưng rớt giá như trước.
“Việc tuân thủ các quy trình kỹ thuật theo yêu cầu của mã số vùng trồng cũng giúp người dân nâng cao ý thức chăm sóc cây trồng, từ khâu bón phân, tưới nước đến phòng trừ sâu bệnh đều được thực hiện bài bản, khoa học hơn. Nhờ vậy, chất lượng chuối tại thôn Úp Lìa 2 ngày càng được cải thiện rõ rệt, quả đồng đều, mẫu mã đẹp, đáp ứng tốt các tiêu chuẩn của thị trường, nhất là các đơn hàng xuất khẩu”, anh Hồ Khăm Xên cho biết thêm.
Ông Hồ Văn Hạnh, Phó Chủ tịch UBND xã Lìa cho biết, chính quyền đã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chuyên môn để hướng dẫn người dân áp dụng quy trình chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh theo tiêu chuẩn. Việc cấp mã số vùng trồng không chỉ dừng lại ở thủ tục hành chính mà còn đi kèm với hỗ trợ kỹ thuật sản xuất. Ngoài ra, việc cấp mã vùng trồng giúp nông sản của bà con có thể xuất khẩu sang các thị trường nước ngoài. Đồng thời, địa phương phối hợp với ngành nông nghiệp thường xuyên rà soát, cập nhật, đảm bảo các vùng trồng duy trì đúng tiêu chuẩn đã được cấp.
Nhiều nhà máy, xí nghiệp tại Quảng Trị đã mở rộng liên kết, nhập nông sản đầu vào ở vùng nông sản có mã số vùng trồng để nâng cao giá trị sản xuất.
Không chỉ đối với cây chuối, mã số vùng trồng còn đóng vai trò quan trọng trong chuỗi sản xuất, chế biến của nhiều ngành hàng khác, trong đó có sắn, một trong những cây trồng chủ lực tại Quảng Trị. Tại Nhà máy tinh bột sắn Hướng Hóa với công suất khoảng 40.000 tấn/năm, nhu cầu nguyên liệu đạt chuẩn phục vụ xuất khẩu ngày càng tăng cao. Mặc dù đã đầu tư hệ thống máy móc hiện đại, dây chuyền công nghệ tiên tiến, song yếu tố quyết định vẫn nằm ở nguồn nguyên liệu đầu vào có mã số vùng trồng.
Ông Lê Hoài Vũ, Phó Giám đốc Nhà máy tinh bột sắn Hướng Hóa cho biết: Để xuất khẩu sang các thị trường nước ngoài, bắt buộc nguyên liệu phải đến từ các vùng trồng đã được cấp mã số. Nếu không có mã số vùng trồng không thể xuất khẩu, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất và tiêu thụ của cả nhà máy lẫn người dân.
Hiện tỉnh Quảng Trị có hơn 63 vùng trồng được cấp mã số trên diện tích khoảng 3.500 ha; trong đó, có 15 mã số phục vụ xuất khẩu. Việc xây dựng và cấp mã số vùng trồng đã trở thành một trong những giải pháp then chốt trong tái cơ cấu ngành nông nghiệp tại Quảng Trị. Mã số vùng trồng không chỉ giúp truy xuất nguồn gốc sản phẩm mà còn đảm bảo quy trình sản xuất tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu. Các sản phẩm từ những vùng trồng này đều được doanh nghiệp liên kết thu mua, đảm bảo đầu ra ổn định cho nông dân.
Theo đánh giá, mã số vùng trồng là một trong những yêu cầu bắt buộc của nhiều thị trường nhập khẩu lớn như Trung Quốc, Hoa Kỳ, EU… nhằm kiểm soát chất lượng và an toàn thực phẩm. Đây cũng là công cụ giúp cơ quan quản lý giám sát chặt chẽ quy trình sản xuất, từ đó nâng cao uy tín nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Nhà máy tinh bột sắn Hướng Hóa (Quảng Trị) muốn mở rộng thị trường nước ngoài buộc phải nhập nông sản đầu vào ở vùng nông sản có mã số vùng trồng.
Ông Bùi Phước Trang, Chi Cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Quảng Trị cho biết, đơn vị đã chủ động tham mưu Sở Nông nghiệp và Môi trường xây dựng kế hoạch kiểm tra, giám sát và quản lý mã số vùng trồng cũng như cơ sở đóng gói. Trên cơ sở nhu cầu thị trường, đặc biệt là các nước nhập khẩu, Chi cục tăng cường quản lý để đảm bảo các vùng trồng duy trì đúng tiêu chuẩn. Việc này không chỉ đáp ứng quy định quốc tế mà còn phù hợp với quy định trong nước, góp phần đưa công tác quản lý đi vào nề nếp.
Thực tế tại Quảng Trị cho thấy, việc cấp mã số vùng trồng đã mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Trước hết, người dân buộc phải tuân thủ quy trình sản xuất an toàn, sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đúng quy định, từ đó giảm thiểu rủi ro dịch bệnh và nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Bên cạnh đó, việc truy xuất nguồn gốc rõ ràng giúp tăng niềm tin của người tiêu dùng, không chỉ ở thị trường quốc tế mà cả trong nước. Nhiều sản phẩm có mã số vùng trồng hiện nay cũng được người tiêu dùng nội địa ưa chuộng hơn nhờ đảm bảo chất lượng và an toàn.
Đặc biệt, mô hình liên kết giữa doanh nghiệp và người dân thông qua các vùng trồng được cấp mã số đang tạo ra chuỗi giá trị bền vững. Doanh nghiệp chủ động được nguồn nguyên liệu đạt chuẩn, trong khi người dân có đầu ra ổn định, hạn chế tình trạng “được mùa mất giá”. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc mở rộng và duy trì mã số vùng trồng vẫn còn một số khó khăn. Một số hộ dân chưa thực sự tuân thủ nghiêm quy trình kỹ thuật; việc ghi chép nhật ký sản xuất còn mang tính hình thức. Ngoài ra, giám sát, kiểm tra đôi khi chưa được thực hiện thường xuyên do hạn chế về nhân lực.
Theo ông Bùi Phước Trang, để khắc phục những tồn tại này, ngành nông nghiệp Quảng Trị đang tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dân về vai trò của mã số vùng trồng. Đồng thời, tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý, giám sát, hướng tới số hóa toàn bộ quy trình. Thời gian tới, tỉnh đặt mục tiêu tiếp tục mở rộng diện tích vùng trồng đủ điều kiện cấp mã số, đặc biệt đối với các cây trồng chủ lực có tiềm năng xuất khẩu. Song song đó là phát triển hệ thống cơ sở đóng gói đạt chuẩn, hoàn thiện chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ.
“Mã số vùng trồng không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là chìa khóa giúp nông sản Quảng Trị nâng cao giá trị, từng bước chinh phục những thị trường khó tính. Khi “tấm giấy thông hành” này được sử dụng hiệu quả, nông sản địa phương sẽ có thêm cơ hội “bay cao, bay xa”, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững”, ông Bùi Phước Trang nhấn mạnh./.
