Không chỉ là cây chủ lực quốc gia, chè cũng chính là cây chủ lực của tỉnh Thái Nguyên với diện tích hiện nay đạt 22.200 ha, chiếm khoảng 17% diện tích trồng toàn quốc. Bình quân sản lượng hàng năm đạt 272.000 tấn chè búp tươi/năm, giá trị từ cây chè đạt khoảng 14.800 tỷ đồng/năm.
Để đạt muc tiêu đến năm 2030 giá trị thu nhập từ cây chè đạt trên 25.000 tỷ đồng (tương đương hơn 1 tỷ USD), tỉnh Thái Nguyên đang triển khai nhiều giải pháp cụ thể, phát triển chuỗi giá trị chè Thái Nguyên; đưa cây chè trở thành cây đa giá trị, trở thành nền tảng để thúc đẩy phát triển các ngành kinh tế tại địa phương...
Tại xã Tân Cương hiện có 7 làng nghề chè truyền thống với hơn 1.700 hộ dân tham gia trồng chè và 150 cơ sở sản xuất, chế biến chè. Đây là vùng sản xuất chè đóng vai trò hạt nhân làm nên thương hiệu chè Thái Nguyên nổi tiếng trong nước và quốc tế.
Hệ thống kinh tế tập thể nơi đây phát triển mạnh mẽ với 27 hợp tác xã đang hoạt động; trong đó có tới 21 hợp tác xã chuyên sâu trong lĩnh vực sản xuất, chế biến và kinh doanh chè. Các đơn vị nòng cốt như: Hợp tác xã Chè Hảo Đạt, Hợp tác xã chè trung du Tân Cương, Hợp tác xã chè Thiên Phú, Hợp tác xã chè Tân Cương - Phúc Linh, Hợp tác xã Nguyên Long và Hợp tác xã Trà và Du lịch cộng đồng Tiến Yên... đang đóng vai trò hạt nhân, dẫn dắt thị trường và ổn định chuỗi liên kết đầu ra cho người dân.
Toàn xã hiện tại có hơn 650 ha chè; trong đó có 645 ha chè kinh doanh, sản lượng chè búp tươi đạt bình quân 130 tạ/ha, giá trị sản phẩm/ha đất trồng chè kinh doanh đạt trên 900 triệu đồng/ha. Trên địa bàn có hơn 180 ha được cấp chứng nhận tiêu chuẩn VietGAP, 15 ha cấp chứng nhận tiêu chuẩn hữu cơ, 22,4 ha được cấp mã vùng trồng, có 24 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP từ 3 đến 5 sao...
Trong chiến lược nâng cao giá trị cây chè, các hợp tác xã và người làm chè Tân Cương đang thực hiện chuyển đổi xanh, sản xuất an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP, hướng đi hữu cơ và việc sử dụng phân bón sinh học, thuốc bảo vệ thực vật sinh học đang từng bước trở thành tiêu chuẩn bắt buộc tại các vùng trồng trọng điểm. Chất lượng sản phẩm cũng liên tục được nâng tầm, duy trì và phát triển gắn liền với việc bảo hộ chỉ dẫn địa lý vùng chè đặc sản Tân Cương.
Các sản phẩm trà của địa phương hiện nay đã được dán tem điện tử, tích hợp mã QR truy xuất nguồn gốc và giao dịch thành công trên các nền tảng thương mại điện tử, giải quyết triệt để bài toán minh bạch thông tin sản phẩm đến tay người tiêu dùng. Đặc biệt, để phát triển chuỗi giá trị của cây chè, Tân Cương cũng là xã đi đầu của tỉnh Thái Nguyên trong xây dựng mô hình "Nông nghiệp sinh thái - làng nghề truyền thống - du lịch trải nghiệm".
Toàn xã đã hình thành 6 điểm du lịch cộng đồng, thu hút hành chục nghìn lượt du khách đến tham quan, mua sắm, điển hình như các mô hình của Hợp tác xã Hảo Đạt, Hợp tác xã Tiến Yên, Hợp tác xã Thái Sinh, Hợp tác xã Hồ Ghềnh Chè... Xã đã tổ chức đón tiếp chu đáo, an toàn nhiều đoàn khách quốc tế đến làm việc, nghiên cứu và trực tiếp trải nghiệm văn hóa trà, khẳng định tiềm năng lớn trong việc "xuất khẩu văn hóa trà tại chỗ" và nâng cao vị thế ngoại giao của vùng chè...
Ông Nguyễn Văn Thi - Phó chủ tịch UBND xã Tân Cương cho biết, dư địa phát triển bền vững của cây chè Tân Cương trong giai đoạn tới không chỉ nằm ở việc mở rộng tối đa sản lượng, mà trọng tâm là gia tăng giá trị trên từng đơn vị diện tích thông qua kinh tế trải nghiệm và du lịch nông nghiệp.
Sau khi sắp xếp, hợp nhất đơn vị hành chính mới, xã Tân Cương hiện sở hữu một cấu trúc không gian du lịch sinh thái – văn hóa vô cùng đa dạng và độc đáo với vùng lõi trà truyền thống Tân Cương, vùng sinh thái hồ Gềnh Chè, vùng nông nghiệp – dịch vụ sinh thái ven sông Công.
Từ lợi thế này, xã đang có kế hoạch xây dựng các chuỗi tour du lịch tham quan Không gian văn hóa Trà, trải nghiệm sao chè tại hợp tác xã, du lịch sinh thái hồ Gềnh Chè, ẩm thực bờ sông Công, chợ đêm trà và nghệ thuật dân gian. Khi đó, du khách đến với Tân Cương sẽ không chỉ ghé thăm chốc lát mà sẽ lưu trú lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn và cảm nhận trọn vẹn chiều sâu văn hóa địa phương...
Cùng với Tân Cương, xã La Bằng nằm dưới chân dãy Tam Đảo từ lâu cũng là một trong những vùng chè nổi tiếng của tỉnh Thái Nguyên. Hiện La Bằng có hơn 1.100 ha chè, 10 hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, chế biến, kinh doanh chè, 28 tổ hợp tác sản xuất chè theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ và khoảng 160 cơ sở chế biến, kinh doanh chè nhỏ lẻ.
Nhãn hiệu tập thể “Chè La Bằng” đã được cấp từ năm 2011. Sau hơn một thập kỷ, nhãn hiệu này tiếp tục được Hợp tác xã Chè La Bằng và một số hợp tác xã sử dụng, góp phần tạo dựng hình ảnh riêng cho sản phẩm chè địa phương. Từ nguyên liệu chè với hương vị đặc trưng của địa phương, các cơ sở đã phát triển nhiều sản phẩm đa dạng như: chè Đinh, chè Móc câu, chè Tôm nõn, chè xanh, Hồng trà, Matcha và các sản phẩm trà ướp hương bưởi, hương sen...
Ông Hoàng Hoàng Hải An, Chủ tịch UBND xã La Bằng chia sẻ, địa phương xác định phát triển cây chè phải đi đôi với bảo đảm chất lượng và nâng cao giá trị sản phẩm. Hiện La Bằng có 360 ha chè được chứng nhận VietGAP, 17 ha được chứng nhận hữu cơ và 65,31 ha được cấp mã số vùng trồng.
Đây là cơ sở quan trọng để vùng chè từng bước đáp ứng yêu cầu của thị trường. Thời gian tới, xã tiếp tục tuyên truyền, vận động người dân thực hiện canh tác hữu cơ, bảo đảm an toàn đến tay người tiêu dùng, đồng thời đẩy mạnh chế biến, quảng bá thương hiệu và phát triển các sản phẩm có giá trị cao hơn, kết hợp sản xuất chè với du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm, qua đó tạo thêm giá trị cho vùng chè...
Theo ông Dương Sơn Hà - Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Thái Nguyên, để nâng cao hơn nữa chất lượng, giá trị và sức cạnh tranh của sản phẩm chè, thời gian tới, tỉnh Thái Nguyên tăng cường quản lý, giám sát vùng nguyên liệu, cấp, quản lý mã vùng trồng, tiếp tục hỗ trợ xây dựng, áp dụng các tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ, hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến HACCP, ISO… trong sản xuất, chế biến chè.
Cùng đó, địa phương tổ chức liên kết giữa người sản xuất, hợp tác xã, doanh nghiệp với đơn vị phân phối nhằm kiểm soát tốt chất lượng sản phẩm giữ vững và phát triển thương hiệu chè Thái Nguyên; tiếp tục triển khai hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa trà; nâng cao chất lượng các điểm du lịch cộng đồng vùng chè; xây dựng sản phẩm du lịch trải nghiệm gắn với vùng nguyên liệu chè, làng nghề truyền thống và không gian văn hóa trà.
Cùng đó, đẩy mạnh truyền thông, quảng bá hình ảnh chè Thái Nguyên thông qua hoạt động văn hóa, du lịch và sự kiện xúc tiến đầu tư, thương mại của tỉnh; tập trung tổ chức thành công Festival Trà Quốc tế – Thái Nguyên năm 2026, góp phần quảng bá thương hiệu chè, phát huy giá trị văn hóa trà và thúc đẩy phát triển du lịch của tỉnh.../.
