Trong lịch sử phát triển của nhiều vùng kinh tế, luôn có những đô thị giữ vai trò hạt nhân kết nối. Đó không nhất thiết là nơi đông dân nhất hay có tốc độ tăng trưởng cao nhất, mà là nơi có khả năng tập hợp nguồn lực, thu hút đầu tư, dẫn dắt đổi mới và tạo sức lan tỏa đối với không gian xung quanh.
Từ lợi thế phân tán đến động lực hội tụ
Khi nhắc đến Buôn Ma Thuột, nhiều người vẫn nghĩ đến thủ phủ cà phê của Việt Nam hay trung tâm của tỉnh Đắk Lắk. Tuy nhiên, trong những định hướng phát triển mới nhất, vai trò của đô thị này đang được đặt ở quy mô lớn hơn nhiều.
Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Đắk Lắk Cao Đình Huy chia sẻ, theo điều chỉnh Quy hoạch vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên đến năm 2050, Buôn Ma Thuột được xác định là đô thị trung tâm vùng Tây Nguyên, giữ vai trò cực tăng trưởng và trung tâm tổng hợp về kinh tế, dịch vụ, logistics, khoa học công nghệ, giáo dục đào tạo và văn hóa của khu vực.
Điều đó đồng nghĩa với việc Buôn Ma Thuột không chỉ mang sứ mệnh phát triển của riêng Đắk Lắk. Trong tầm nhìn mới, Buôn Ma Thuột được kỳ vọng trở thành nơi hội tụ các nguồn lực phát triển, kết nối các hành lang kinh tế, các trung tâm logistics, mạng lưới dịch vụ chất lượng cao và những chuỗi giá trị mới đang hình thành trên toàn vùng Tây Nguyên.
Với khu vực Tây Nguyên, hình thành một trung tâm đủ sức hội tụ nguồn lực, dẫn dắt các chuỗi giá trị và tạo sức lan tỏa cho toàn vùng đã được đặt ra từ nhiều năm trước. Khi các địa phương trong vùng ngày càng gắn kết chặt chẽ hơn với hành lang kinh tế, hệ thống logistics và chuỗi giá trị liên vùng, nhu cầu hình thành một trung tâm đủ khả năng hội tụ nguồn lực và điều phối dòng chảy phát triển cũng trở nên rõ nét hơn.
Trong định hướng phát triển giai đoạn mới, Buôn Ma Thuột được đặt vào vai trò hạt nhân kết nối của Tây Nguyên. Nếu trước đây lợi thế phát triển chủ yếu được nhìn nhận theo địa giới hành chính, thì cách tiếp cận mới hướng tới xây dựng một trung tâm đủ sức tập hợp nguồn lực, kết nối chuỗi giá trị và tạo sức lan tỏa cho toàn vùng.
Phó Bí thư thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch Hội đồng Nhân dân tỉnh Đắk Lắk Cao Thị Hòa An cho rằng, việc điều chỉnh quy hoạch tỉnh không chỉ là yêu cầu cập nhật về mặt kỹ thuật mà còn là quá trình xác lập rõ hơn các động lực tăng trưởng và ưu tiên chiến lược của địa phương trong giai đoạn tới. Nhìn rộng hơn, đó cũng là quá trình tìm kiếm vị trí mới của Đắk Lắk trong cấu trúc phát triển của Tây Nguyên.
Những dòng chảy tìm về trung tâm cao nguyên
Nhìn trên bản đồ giao thông và quy hoạch vùng, vai trò trung tâm của Buôn Ma Thuột thể hiện khá rõ. Hầu hết các trục giao thông quan trọng của Tây Nguyên đều hướng về khu vực Buôn Ma Thuột và M'Drắk trước khi kết nối xuống duyên hải Nam Trung Bộ. Từ đây, các tuyến quốc lộ 26, 29, cao tốc và hành lang kinh tế Đông - Tây đang từng bước mở ra hướng kết nối trực tiếp với hệ thống cảng biển và trung tâm kinh tế ven biển như Vân Phong, Cam Ranh, Nha Trang (Khánh Hòa) hay Bãi Gốc, Vũng Rô ở phía Đông.
Xa hơn, những tuyến kết nối này không chỉ kéo Tây Nguyên ra biển, mà còn góp phần tăng cường khả năng liên kết giữa khu vực nội địa bán đảo Đông Dương với hệ thống cảng biển nước sâu của Việt Nam. Trong đó, Nam Lào và Đông Bắc Campuchia được xem là những không gian có nhiều tiềm năng kết nối thông qua các hành lang kinh tế Đông - Tây đang dần hình thành.
Từ một đô thị nằm giữa cao nguyên, Buôn Ma Thuột đang đứng trước cơ hội trở thành điểm hội tụ của những dòng chảy phát triển từ đại ngàn ra biển lớn.
Ông Cao Đình Huy cho rằng, đây cũng là lý do quy hoạch mới không chỉ hướng tới phát huy các lợi thế hiện hữu mà còn đặt mục tiêu tổ chức lại không gian phát triển, kết nối các nguồn lực đang phân tán thành những chuỗi giá trị có khả năng tạo sức lan tỏa lớn hơn.
Một trong những lý do quan trọng để Buôn Ma Thuột được đặt vào vai trò trung tâm vùng xuất phát từ chính thực trạng phát triển các ngành kinh tế hiện nay của Đắk Lắk và Tây Nguyên.
Các phân tích về cơ cấu kinh tế cho thấy, Đắk Lắk sở hữu nền kinh tế khá đa dạng. Trong 85 ngành được khảo sát, khoảng 30 ngành đã hình thành mức độ chuyên môn hóa tương đối cao và 25 ngành có lợi thế về phân bổ lao động. Tuy nhiên, số ngành thực sự có năng lực cạnh tranh nổi trội và đủ sức dẫn dắt tăng trưởng vẫn còn hạn chế.
Những con số này phản ánh địa phương không thiếu tiềm năng phát triển, nhưng các lợi thế vẫn đang phân tán ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Số ngành thực sự có năng lực cạnh tranh nổi trội và duy trì được lợi thế bền vững còn khá hạn chế; chưa tạo thành những động lực đủ mạnh để dẫn dắt tăng trưởng trên quy mô lớn và tạo sức lan tỏa cho toàn bộ nền kinh tế.
Những định hướng phát triển mới không chỉ được thể hiện trên các bản quy hoạch hay các công trình hạ tầng đang hình thành, mà còn được đón nhận từ chính người dân.
Bà Ami Bơng (buôn K’Ram, xã Ea K'tur) nguyên Phó chủ tịch UBND huyện Cư Kuin (cũ) đã nghỉ hưu và trở về làm già làng của đồng bào Ê Đê. Bà Ami Bơng cho rằng, từ xa xưa Buôn Ma Thuột và Đắk Lắk đã là trung tâm của Tây Nguyên. Sau hợp nhất cũng vậy, dù có phát triển mạnh mẽ, địa giới hành chính có thay đổi những Đắk Lắk và Buôn Ma Thuột vẫn giữ vai trò trung tâm của Tây Nguyên. Điều quan trọng hơn là từ vị thế đó, địa phương đang có thêm cơ hội để kết nối, phát triển và nâng cao đời sống người dân.
Tuy nhiên, để trở thành trung tâm vùng, đô thị trung tâm Buôn Ma Thuột còn cần bản sắc riêng, những giá trị văn hóa đủ sức tạo nên sức hấp dẫn và chiều sâu phát triển trong dài hạn.
Đắk Lắk và Buôn Ma Thuột gần như được "sinh ra" từ sử thi Tây Nguyên. Vùng đất này đậm đặc các giá trị văn hóa của các tộc người từ cao nguyên đến duyên hải. Các lưu vực sông Sêrêpôk, sông Ba, hồ Lắk... từ lâu đã là không gian của sử thi và các lớp trầm tích văn hóa đặc sắc.
Tỉnh Phú Yên (cũ) không thuộc địa bàn Tây Nguyên trước đây nhưng lại là nơi gìn giữ hơn 100 sử thi Tây Nguyên, nhiều nhất nước. Khi hai vùng đất được hợp thành một đã tạo nên một vùng đất đặc quánh chất sử thi. Đó cũng là một nền tảng văn hóa riêng có trên hành trình định vị trung tâm vùng Tây Nguyên trong giai đoạn phát triển mới./.
