Người dân xã Mường Than (tỉnh Lai Châu) chia sẻ về mô hình trồng, chăm sóc cây Sâm Nữ Hoàng.
Từ những mô hình trồng thử nghiệm ban đầu tại Mường Than, Pắc Ta, Tân Uyên…, cây Sâm Nữ Hoàng đang cho thấy khả năng thích nghi với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng ở một số địa phương của tỉnh Lai Châu. Không chỉ khai thác giá trị từ củ, thân, lá và hoa của cây cũng có thể mang lại nguồn thu cho người trồng. Tuy nhiên, để phát triển thành cây dược liệu hàng hóa, các ngành chức năng của tỉnh cần đánh giá kỹ hiệu quả thực tế, gắn mở rộng diện tích với quy hoạch vùng nguyên liệu, chế biến và thị trường tiêu thụ.
Tín hiệu tích cực từ những mô hình trồng thử nghiệm
Những năm gần đây, cây Sâm Nữ Hoàng từng bước bén rễ trên đồng đất các xã Mường Than, Pắc Ta, Tân Uyên và một số địa phương khác của tỉnh Lai Châu. Từ những diện tích trồng thử nghiệm ban đầu, cây sinh trưởng khá tốt, một số mô hình đã cho thu hoạch thân, lá, hoa, bước đầu hình thành liên kết cung ứng giống và bao tiêu sản phẩm. Đây được xem là một hướng đi mới trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng, phát triển kinh tế dược liệu gắn với sản xuất hàng hóa, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân.
Tại xã Mường Than, một trong những địa phương sớm đưa cây Sâm Nữ Hoàng vào trồng thử nghiệm, mô hình của gia đình anh Khuất Văn Hùng ở Đội 9 đang cho thấy những tín hiệu tích cực. Sau khi tìm hiểu đặc tính sinh trưởng của cây và thị trường tiêu thụ, anh Hùng quyết định liên kết với đơn vị cung cấp giống, bao tiêu sản phẩm, đồng thời đầu tư khoảng 200 triệu đồng xây dựng hệ thống tưới tự động và trồng hơn 3.000 m2 Sâm Nữ Hoàng.
Trong quá trình chăm sóc, gia đình anh Khuất Văn Hùng chủ động áp dụng các tiến bộ kỹ thuật, sử dụng phân chuồng, phân hữu cơ nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho cây sinh trưởng. Nhờ đó, cây Sâm Nữ Hoàng nhanh chóng thích nghi với điều kiện khí hậu, đất đai tại địa phương. Sau khoảng 3 tháng trồng, diện tích sâm của gia đình anh đã cho thu hoạch thân, lá và hoa với giá bán khoảng 20.000 đồng/kg tươi, mang lại doanh thu gần 70 triệu đồng/vụ.
Đáng chú ý, trong khi người trồng phải chờ khoảng một năm để thu hoạch củ, các bộ phận như thân, lá, hoa có thể được khai thác trong quá trình sinh trưởng, tạo thêm nguồn thu, góp phần bù đắp chi phí đầu tư. Đây là một trong những yếu tố giúp mô hình bước đầu thu hút sự quan tâm của người dân khi tìm kiếm cây trồng có giá trị kinh tế.
Không chỉ ở Mường Than, cây Sâm Nữ Hoàng còn được người dân một số địa phương khác mạnh dạn đưa vào trồng thử nghiệm. Tại bản Tân Pắc, xã Pắc Ta, sau khi tìm hiểu đặc tính sinh trưởng, quy trình chăm sóc và ký liên kết bao tiêu sản phẩm với Hợp tác xã Dược liệu Hoàng Liên Sơn, gia đình chị Khuất Thị Hằng đã đầu tư trồng 15.000 cây trên diện tích 1ha.
Để bảo đảm điều kiện sinh trưởng, gia đình đầu tư nhà màng, hệ thống tưới nhỏ giọt và lựa chọn phương thức chăm sóc theo hướng hữu cơ. Sau hơn 2 tháng xuống giống, cây đạt chiều cao khoảng 30cm, bắt đầu ra lá, hoa và phát triển khá đồng đều.
Chị Khuất Thị Hằng ở bản Tân Pắc chia sẻ, trước khi quyết định đầu tư, gia đình chị đã tìm hiểu kỹ về đặc tính của cây Sâm Nữ Hoàng, kỹ thuật chăm sóc cũng như đầu ra sản phẩm. Thấy cây có khả năng phù hợp với điều kiện đất đai, khí hậu ở địa phương, lại có đơn vị liên kết cung cấp giống và bao tiêu sản phẩm nên gia đình chị mạnh dạn trồng 15.000 cây trên diện tích 1ha. Sau hơn 2 tháng chăm sóc, cây sinh trưởng tốt, tỷ lệ sống 80%, nhiều cây đã ra lá, hoa. Đây là giống cây mới nên gia đình chị vừa làm vừa theo dõi, nếu cây phát triển tốt, sản phẩm có đầu ra ổn định, gia đình chị sẽ từng bước mở rộng diện tích.
Ngoài Mường Than và Pắc Ta, cây Sâm Nữ Hoàng đã được đưa vào trồng tại Tân Uyên, Bình Lư, phường Tân Phong và một số địa bàn khác. Việc người dân chủ động tìm hiểu, đầu tư và liên kết sản xuất cho thấy sức hút bước đầu của loại cây dược liệu mới này trong quá trình tìm kiếm hướng chuyển đổi cây trồng có giá trị kinh tế cao.
Phát triển thận trọng, gắn với thị trường tiêu thụ
Từ những mô hình bước đầu, có thể nhận thấy Sâm Nữ Hoàng có tiềm năng tạo ra nhiều nguồn sản phẩm trên cùng diện tích canh tác. Thay vì chỉ tập trung khai thác phần củ sau chu kỳ sinh trưởng, thân, lá và hoa cũng có thể được thu hoạch, tiêu thụ trong quá trình trồng. Điều này mở ra khả năng đa dạng hóa sản phẩm, tạo thêm nguồn thu và nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất.
Tuy nhiên, đây vẫn là loại cây dược liệu mới được đưa vào trồng tại Lai Châu trong thời gian chưa dài. Những kết quả ban đầu về khả năng sinh trưởng chưa đủ cơ sở để khẳng định hiệu quả kinh tế lâu dài, nhất là khi năng suất, chất lượng, chi phí sản xuất và khả năng tiêu thụ sản phẩm trên quy mô lớn vẫn cần tiếp tục được đánh giá.
Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lai Châu Nguyễn Văn Thăng, qua theo dõi một số mô hình trồng Sâm Nữ Hoàng trên địa bàn, bước đầu cây có khả năng sinh trưởng, phát triển khá tốt trong điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng của một số địa phương. Tuy nhiên, thời gian triển khai tại Lai Châu chưa dài nên cần tiếp tục đánh giá đầy đủ về khả năng thích nghi, năng suất, chất lượng, hiệu quả kinh tế và thị trường tiêu thụ.
Quan điểm của ngành nông nghiệp là không phát triển theo phong trào, không mở rộng diện tích khi chưa xác định được đầu ra bền vững. Các địa phương và người dân cần lựa chọn nguồn giống bảo đảm chất lượng, tuân thủ quy trình kỹ thuật, đặc biệt chú trọng liên kết với doanh nghiệp trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Khi có đầy đủ cơ sở thực tiễn, ngành sẽ nghiên cứu định hướng phát triển phù hợp, bảo đảm lợi ích lâu dài cho người sản xuất.
Thực tế từ các mô hình tại Mường Than, Pắc Ta cho thấy, một trong những yếu tố tạo niềm tin để người dân mạnh dạn đầu tư là bước đầu có sự liên kết với các đơn vị cung ứng giống và thu mua sản phẩm. Tuy nhiên, khi diện tích vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm, việc mở rộng cần được tính toán thận trọng, lấy hiệu quả thực tế qua từng vụ sản xuất và nhu cầu thị trường làm căn cứ. Nếu phát triển nóng, thiếu quy hoạch hoặc quá phụ thuộc vào một đơn vị thu mua, người trồng có thể đối mặt với những rủi ro khi thị trường biến động.
Để cây Sâm Nữ Hoàng thực sự trở thành hướng phát triển kinh tế mới, vấn đề quan trọng là từng bước hình thành chuỗi sản xuất ổn định, từ cung ứng giống, chuyển giao kỹ thuật, xây dựng vùng nguyên liệu đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Trong đó, doanh nghiệp, hợp tác xã cần phát huy vai trò liên kết với người dân, bảo đảm tính ổn định của đầu ra; chính quyền địa phương và ngành chuyên môn tăng cường hướng dẫn kỹ thuật, theo dõi quá trình sinh trưởng, đánh giá hiệu quả của từng mô hình trước khi xem xét nhân rộng.
Bên cạnh đó, người dân cần chủ động tìm hiểu thị trường, lựa chọn giống có nguồn gốc rõ ràng, tuân thủ quy trình chăm sóc và cân đối khả năng đầu tư. Việc phát triển cây dược liệu cần dựa trên điều kiện thực tế của từng vùng sản xuất, tránh tâm lý chạy theo xu hướng khi chưa có những đánh giá đầy đủ về hiệu quả kinh tế và khả năng tiêu thụ.
Từ những diện tích thử nghiệm ban đầu ở Mường Than, Pắc Ta, Tân Uyên, Bình Lư…, cây Sâm Nữ Hoàng đang từng bước bén rễ trên đất Lai Châu. Những tín hiệu tích cực về khả năng sinh trưởng, sự chủ động đầu tư của người dân và bước đầu hình thành liên kết sản xuất là cơ sở để tiếp tục nghiên cứu, đánh giá hướng phát triển loại cây dược liệu này.
Chặng đường để Sâm Nữ Hoàng trở thành cây dược liệu hàng hóa của tỉnh vẫn cần thêm thời gian và những kết quả thực tế để kiểm chứng. Song, với cách làm thận trọng, có quy hoạch và gắn chặt sản xuất với chế biến, tiêu thụ, cây Sâm Nữ Hoàng có thể mở thêm một hướng đi cho nông nghiệp Lai Châu, góp phần nâng cao giá trị đất sản xuất và thu nhập cho người dân.
