Nhiều hộ dân chuyển đất trồng keo sang trồng sầu riêng cho thu nhập cao.
Từ bỏ cây trồng kém hiệu quả
Thực tế tại nhiều địa phương miền núi cho thấy, tư duy sản xuất cũ, quen thuộc với cây mì, cây keo – vốn mang lại giá trị kinh tế thấp và bấp bênh trước thiên tai, thị trường – đang dần được thay thế bằng tư duy làm nông nghiệp hàng hóa.
Tại xã Sơn Mai, nhiều hộ dân đã nỗ lực chuyển đổi diện tích đất đồi trước đây canh tác kém hiệu quả sang các loại cây có giá trị cao hơn. Tiêu biểu như gia đình anh Đinh Văn Sương, thay vì giữ lại những khoảng đất khô hạn không trồng được hoa màu, anh đã chủ động lựa chọn và đầu tư trồng 7 sào riềng và sả. Đây là những loại cây chịu hạn tốt, chi phí đầu tư thấp, ít sâu bệnh và không tốn nhiều công chăm sóc, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho gia đình.
Sầu riêng được trồng trên đất Sơn Mai.
Bên cạnh đó, với tinh thần dám nghĩ, dám làm, nhiều hộ dân tại xã Sơn Mai đã phát triển hàng chục ha cây ăn quả, trong đó có trên 12 ha sầu riêng. Chia sẻ về bí quyết thành công, ông Võ Thanh Bình (xã Sơn Mai) nhấn mạnh, người nông dân phải có ý chí tiến thủ, đầu tư và chăm sóc kỹ lưỡng thì mới mong có ngày gặt hái thành quả.
Tinh thần chủ động vươn lên ấy cũng được thể hiện rõ nét tại xã Sơn Tây Thượng. Thay vì mở rộng diện tích một cách ồ ạt, người dân đã phối hợp cùng chính quyền lựa chọn đúng vùng đất gò đồi, sườn dốc để chuyển sang trồng dứa Queen. Đơn cử như chị Đinh Thị O ở thôn Tu La đã quyết định từ bỏ hơn 1 ha đất trồng keo giá trị thấp để chuyển sang trồng dứa Queen, với 35.000 chồi đã xuống giống và đang tiếp tục nhân rộng lên 60.000 chồi. Chia sẻ về quyết định của mình, chị Đinh Thị O cho biết khi thấy cây keo không còn mang lại hiệu quả kinh tế cao và nắm bắt được định hướng dự án của xã, chị đã chủ động thay đổi để tìm hướng đi tốt hơn cho kinh tế gia đình.
Xây dựng chuỗi giá trị bền vững
Sự chuyển dịch này không chỉ đến từ một vài cá nhân đơn lẻ mà đã trở thành phong trào lan tỏa rộng khắp. Những hộ dân chưa có vốn hoặc chưa có nhiều kinh nghiệm cũng không chịu đứng ngoài cuộc. Họ chủ động học hỏi cách trồng và chăm sóc cây trồng mới thông qua việc làm công cho các mô hình đã chuyển đổi thành công. Chị Đinh Thị Thu, xã Sơn Tây Thượng chia sẻ niềm vui khi được tham gia các lớp tập huấn, trực tiếp học hỏi cách trồng dứa để tương lai có thể tự áp dụng trên chính mảnh đất của gia đình.
Anh Đinh Văn Sương, xã Sơn Mai, chuyển đổi đất khô hạn sang trồng riềng.
Nhận thức được vai trò quyết định của người dân, cấp ủy, chính quyền các địa phương miền núi Quảng Ngãi luôn đóng vai trò đồng hành, làm “bệ phóng” thay vì làm thay. Các địa phương đã lồng ghép khéo léo nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia và sự nghiệp kinh tế để hỗ trợ cây giống, tổ chức tập huấn, đưa cán bộ kỹ thuật đến tận rẫy hướng dẫn bà con.
Theo ông Đinh Thanh Minh, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Sơn Mai, địa phương đang tiếp tục rà soát các diện tích sản xuất kém hiệu quả để vận động người dân chuyển đổi, trong đó hỗ trợ trồng thí điểm hơn 3 ha dứa kết hợp bao tiêu đầu ra. Tương tự, tại xã Sơn Tây Thượng, chính quyền định hướng đưa dứa Queen – loại cây chịu hạn tốt, đầu tư thấp – vào thay thế cây mì đang bị bệnh khảm, năng suất kém, đồng thời trồng xen canh trong các vườn cà phê. Ông Nguyễn Hồng Khuyến, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Sơn Tây Thượng cho biết, địa phương đã phát triển được 12 ha dứa Queen và hướng đến mục tiêu đạt 50 ha vào cuối năm nay.
Mở ra định hướng phát triển quy mô lớn hơn, Hội Nông dân tỉnh Quảng Ngãi đã phối hợp với Công ty Cổ phần Chế biến nông sản Sao Mai (tỉnh Quảng Ngãi) đã ký kết biên bản hợp tác và tọa đàm kết nối sản xuất, tiêu thụ nông sản. Theo đó, các bên thống nhất từng bước xây dựng vùng nguyên liệu tập trung phục vụ chế biến và tiêu thụ. Riêng đối với cây dứa, dự kiến sẽ phát triển từ 500 – 700 ha trong năm 2026, nâng lên 500 – 1.000 ha vào năm 2027 và đạt khoảng 1.500 ha vào năm 2028. Đối với cây chanh dây, Công ty Cổ phần Chế biến nông sản Sao Mai sẽ tiến hành khảo sát, đánh giá vùng trồng và thực hiện bao tiêu sản phẩm khi các tổ hợp tác, hợp tác xã và hộ dân có nhu cầu tham gia liên kết.
Người dân tại xã miền núi Sơn Tây ươm cây cà phê để trồng thử nghiệm.
Nhằm bảo đảm chuỗi liên kết vận hành hiệu quả, Công ty Cổ phần Chế biến nông sản Sao Mai chủ trì xây dựng kế hoạch phát triển vùng nguyên liệu, xác định diện tích và cơ cấu cây trồng phù hợp; đồng thời trực tiếp ký kết hợp đồng liên kết sản xuất, tiêu thụ với các hợp tác xã, tổ hợp tác. Doanh nghiệp cam kết cung cấp giống, chuyển giao quy trình kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hoạch và tổ chức kiểm tra, giám sát chất lượng nguyên liệu trong suốt quá trình sản xuất. Song song đó, công ty phối hợp với Hội Nông dân tỉnh tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật, công khai rõ ràng chính sách và giá thu mua hoặc nguyên tắc xác định giá nông sản theo từng thời điểm, giúp người dân yên tâm đầu tư sản xuất.
Những đổi thay tích cực trên những vùng đất gò đồi Quảng Ngãi là minh chứng sinh động cho thấy: Khi tư duy sản xuất thay đổi, ý chí tự lực, tự cường được khơi dậy kết hợp cùng sự hỗ trợ thiết thực của Nhà nước và sự đồng hành chặt chẽ của doanh nghiệp, người dân miền núi hoàn toàn có thể tự chủ cuộc sống, tạo ra các mô hình sinh kế bền vững, đẩy lùi nghèo khó và viết nên những câu chuyện đổi đời đầy cảm hứng trên quê hương.
