Để khai thác hiệu quả tiềm năng, địa phương đang từng bước đổi mới phương thức sản xuất, nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu, thu hút đầu tư chế biến sâu và tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp với người trồng, hướng tới xây dựng thương hiệu có sức cạnh tranh trên thị trường.
Từ mong muốn của người trồng đến yêu cầu nâng cao chất lượng
Nhiều năm gắn bó với cây cà phê, anh Mai Đức Tâm, đại diện Hợp tác xã Cà phê Chị Em, xã Mường Ảng, nhận thấy địa phương có lịch sử trồng cà phê lâu đời, sản phẩm mang hương vị riêng nhưng thương hiệu vẫn chưa được nhiều người tiêu dùng biết đến. Theo anh Tâm, người trồng mong muốn cà phê địa phương được quảng bá rộng rãi hơn, để nhiều người biết đến chất lượng, hương vị đặc trưng, từ đó mở rộng thị trường tiêu thụ và từng bước vươn ra quốc tế.
Mong muốn ấy cũng là trăn trở chung của nhiều hộ trồng cà phê tại Mường Ảng. Cây cà phê đã trở thành sinh kế quan trọng, góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, để sản phẩm có chỗ đứng vững chắc trên thị trường, bên cạnh duy trì vùng trồng, yêu cầu quan trọng hơn là nâng cao chất lượng, bảo đảm tính đồng đều của nguyên liệu và tạo dựng uy tín thương hiệu.
Điều kiện khí hậu, độ cao và thổ nhưỡng phù hợp tạo lợi thế để Mường Ảng phát triển cà phê Arabica – dòng sản phẩm có tiềm năng tạo nên bản sắc riêng cho nông sản Điện Biên. Đánh giá về tiềm năng này, bà Đinh Thị Tiếu Oanh, Trưởng Bộ môn cây công nghiệp, Viện Khoa học kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên cho rằng, địa phương có điều kiện địa lý, khí hậu và thổ nhưỡng phù hợp để phát triển cà phê Arabica. Lợi thế về chỉ dẫn địa lý cũng tạo thuận lợi cho việc xác định nguồn gốc, xây dựng thương hiệu và phát triển các dòng cà phê chất lượng cao, trong đó có cà phê đặc sản.
Tuy nhiên, theo bà Oanh, sản xuất cà phê tại địa phương vẫn còn những hạn chế. Quy mô sản xuất của nhiều hộ còn nhỏ lẻ, kỹ thuật chăm sóc và thu hoạch chưa đồng đều; hoạt động thu mua, chế biến chưa thật sự đồng bộ. Cơ cấu giống cũng là vấn đề cần quan tâm. Giống cà phê Catimor được trồng phổ biến nhưng còn những hạn chế nhất định về chất lượng và khả năng chống chịu sâu bệnh. Vì vậy, cần nghiên cứu, lựa chọn giống mới phù hợp với điều kiện sinh thái, từng bước cải tạo những diện tích vườn cây già cỗi, đồng thời hướng dẫn người dân áp dụng quy trình chăm sóc, thu hái và sơ chế phù hợp.
Trước yêu cầu đó, xã Mường Ảng đang chú trọng nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu, từ lựa chọn giống, cải tạo, tái canh những diện tích vườn cây già cỗi đến chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật. Bà Hà Thị Thanh Tâm, Chủ tịch UBND xã Mường Ảng, cho biết địa phương xác định phát triển cà phê không chỉ dừng ở mở rộng diện tích mà phải chú trọng chất lượng và giá trị sản phẩm. Xã quan tâm lựa chọn giống phù hợp với điều kiện thực tế, từng bước làm mới vùng trồng, cải tạo những vườn cây đã già cỗi, đồng thời tăng cường tập huấn, chuyển giao khoa học kỹ thuật để người dân nâng cao năng lực chăm sóc, thâm canh và phát triển sản xuất.
Theo lãnh đạo UBND xã Mường Ảng, việc nâng cao chất lượng cà phê cần được thực hiện đồng bộ từ khâu giống, chăm sóc đến thu hoạch, chế biến; đồng thời khuyến khích phát triển những sản phẩm có giá trị cao, khai thác tốt hơn lợi thế của vùng nguyên liệu. Đây cũng là cơ sở để địa phương tăng cường liên kết với doanh nghiệp, hợp tác xã, tạo điều kiện để người dân tiếp cận quy trình sản xuất tiên tiến và từng bước nâng cao giá trị sản phẩm.
Ông Nguyễn Minh Phú, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên nhấn mạnh, cà phê là một trong những cây trồng chủ lực, có vai trò quan trọng trong cơ cấu ngành nông nghiệp của tỉnh. Cùng với Mường Ảng, các vùng trồng cà phê tại Tuần Giáo và một số địa bàn khác đang góp phần hình thành vùng sản xuất hàng hóa, tạo sinh kế, việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.
Để cây cà phê thực sự trở thành ngành hàng có giá trị kinh tế cao, cần tiếp tục quy hoạch, phát triển vùng nguyên liệu tập trung, bền vững, phù hợp với điều kiện từng địa bàn; hướng dẫn người dân áp dụng quy trình sản xuất tiên tiến, cải tạo diện tích cà phê già cỗi, nâng cao năng suất và hiệu quả. Đặc biệt, phải tăng cường liên kết giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, hình thành chuỗi giá trị xuyên suốt từ sản xuất, thu hoạch, sơ chế, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm.
Đối với Arabica Mường Ảng, yêu cầu đặt ra không chỉ là phát huy lợi thế tự nhiên mà còn phải chuyển hóa lợi thế ấy thành chất lượng, uy tín và bản sắc riêng. Việc xây dựng thương hiệu cần gắn với nâng cao chất lượng sản phẩm, tạo sức cạnh tranh và mở rộng khả năng tiếp cận người tiêu dùng trong nước, quốc tế.
Liên kết chuỗi, tạo sức bật cho thương hiệu
Để nâng cao chất lượng và tạo đầu ra ổn định, doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình tổ chức sản xuất, từ hỗ trợ kỹ thuật, định hướng tiêu chuẩn nguyên liệu đến thu mua và chế biến. Khi người trồng được hướng dẫn quy trình thống nhất, có đầu ra gắn với yêu cầu chất lượng, vùng nguyên liệu sẽ có điều kiện phát triển đồng đều và bền vững hơn.
Bà Lê Thị Hằng, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Cà phê Detech Điện Biên cho biết, doanh nghiệp đang đưa đội ngũ chuyên gia đến đào tạo, tập huấn cho người dân về phương thức canh tác bền vững. Mỗi vườn cà phê sẽ được định vị, quản lý thông tin và truy xuất nguồn gốc. Khi xuất khẩu, doanh nghiệp có thể cung cấp thông tin minh bạch cho khách hàng, qua đó hình thành chuỗi cung ứng giá trị bền vững, đưa Arabica Mường Ảng tiếp cận thị trường quốc tế.
Việc định vị từng vườn cây, quản lý thông tin vùng trồng không chỉ giúp minh bạch nguồn gốc mà còn tạo cơ sở kiểm soát quy trình sản xuất, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Đây là một trong những điều kiện quan trọng để nâng cao tính chuyên nghiệp của vùng nguyên liệu và tạo dựng niềm tin với đối tác, người tiêu dùng.
Cùng với tổ chức sản xuất, đầu tư chế biến sâu được xem là hướng đi quan trọng để gia tăng giá trị cà phê Mường Ảng. Nếu chủ yếu tiêu thụ nguyên liệu thô, giá trị gia tăng của sản phẩm còn hạn chế. Việc phát triển các sản phẩm chế biến đa dạng sẽ giúp khai thác tốt hơn giá trị của hạt cà phê và phụ phẩm, đồng thời tạo thêm động lực phát triển vùng nguyên liệu.
Ngày 7/11 vừa qua, Công ty cổ phần Cà phê Detech Điện Biên phối hợp với UBND xã Mường Ảng tổ chức động thổ Dự án nhà máy chế biến sâu cà phê tại bản Na Luông. Dự án có quy mô 12,7 ha, tổng vốn đầu tư 100 tỷ đồng; trong đó khoảng 6 ha dành cho nhà xưởng, hạ tầng và hơn 4,7 ha phục vụ trồng cà phê trải nghiệm.
Theo định hướng Dự án, nhà máy này có công suất chế biến 5.000 tấn cà phê và 7.000 tấn hạt mắc ca mỗi năm. Các sản phẩm được phát triển gồm cà phê nhân xanh, cà phê thóc, cà phê đặc sản, cà phê rang xay, chè Cascara và các sản phẩm từ phụ phẩm cà phê. Dự án còn hướng tới xây dựng không gian trải nghiệm, trưng bày, giới thiệu sản phẩm, kết nối hoạt động sản xuất với quảng bá và tiêu thụ.
Việc đầu tư nhà máy này không chỉ mở ra hướng chế biến đa dạng mà còn đặt ra yêu cầu tổ chức vùng nguyên liệu tương ứng, bảo đảm nguồn cung và chất lượng ổn định. Cùng với đó, Dự án định hướng đầu tư hệ thống xử lý môi trường, tuần hoàn nước thải, hướng tới đáp ứng các tiêu chuẩn quốc gia. Khi được triển khai đồng bộ, chế biến sâu sẽ góp phần hạn chế phụ thuộc vào tiêu thụ nguyên liệu thô, nâng cao giá trị sản phẩm và tạo thêm cơ hội việc làm tại địa phương.
Đối với người trồng cà phê, nhà máy chế biến này được đầu tư ngay tại địa phương mở ra kỳ vọng về đầu ra ổn định và cơ hội cải thiện thu nhập. Anh Lường Văn Trãi, Bí thư Chi bộ bản Co En cho biết, người dân địa phương rất phấn khởi khi có doanh nghiệp đầu tư nhà máy chế biến tại địa phương. Người dân mong muốn nhà máy sớm đi vào hoạt động, góp phần ổn định giá thu mua cà phê, tạo thêm việc làm và giúp việc tiêu thụ sản phẩm thuận lợi hơn. Đây cũng là động lực để các hộ yên tâm đầu tư chăm sóc, cải tạo vườn cây, nâng cao chất lượng nguyên liệu.
Từ mong muốn của người trồng đến định hướng của chính quyền, sự đồng hành của doanh nghiệp và các giải pháp khoa học kỹ thuật, Mường Ảng đang từng bước tạo dựng những nền tảng cho thương hiệu Arabica
Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên Nguyễn Minh Phú, địa phương cần chú trọng xây dựng, phát triển và quảng bá thương hiệu cà phê Điện Biên, trong đó phát huy giá trị và bản sắc riêng của Arabica Mường Ảng. Những lợi thế của sản phẩm phải được chuyển hóa thành chất lượng, uy tín và sức cạnh tranh thực chất, để cà phê không chỉ được tôn vinh mà còn được đông đảo người tiêu dùng trong nước và quốc tế biết đến, đón nhận.
Không chỉ tập trung phát triển vùng cà phê Mường Ảng, Điện Biên đang đẩy mạnh mở rộng diện tích cà phê trên quy mô toàn tỉnh. Năm 2026, toàn tỉnh trồng mới hơn 13.456 ha cà phê, nâng tổng diện tích lên hơn 21.859 ha. Kết quả này cho thấy quy mô vùng nguyên liệu nông nghiệp hàng hóa của tỉnh đang được mở rộng, tạo thêm dư địa để phát triển công nghiệp chế biến và các chuỗi liên kết tiêu thụ nông sản. Tuy nhiên, cùng với mở rộng diện tích, yêu cầu đặt ra là phải chú trọng chăm sóc, bảo vệ cây trồng, nâng cao tỷ lệ sống, chất lượng và hiệu quả sản xuất, bảo đảm phát triển bền vững.
