Ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất nông nghiệp không chỉ giúp nâng cao giá trị nông sản mà còn mở ra hướng phát triển bền vững cho bà con nông dân. Tại phường Đức Xuân, tỉnh Thái Nguyên, cây chuối tiêu - từng là loại cây ít được chú ý nay đã trở thành nguyên liệu sản xuất tinh bột kháng - một sản phẩm công nghệ cao. Mô hình nông nghiệp mới này đang giúp người dân đổi đời, tạo ra hướng đi bền vững nhờ ứng dụng khoa học.
Trước đây, chuối tiêu chủ yếu được người dân trồng để ăn hoặc làm thức ăn cho gia súc. Bà Vũ Thị Thủy, một người dân tại phường Đức Xuân chia sẻ: Trước năm 2024, chuối chủ yếu chỉ để ăn hoặc đem cho hàng xóm. Đến mùa đông, gần Tết còn bán được vài buồng nhưng mùa hè thì chuối chín nhiều ăn không xuể, mang ra chợ bán cũng chẳng ai mua. Chuối tiêu chín chỉ có thể đem đi nuôi cá, nuôi lợn. Cây chuối tiêu nhiều khi chỉ là cây mọc hoang trong vườn nhà, không đem lại hiệu quả kinh tế.
Thế nhưng, việc đưa cây chuối trở thành sản phẩm hàng hóa đã có triển vọng khi Hợp tác xã Nghiên cứu phát triển Dược và Mỹ phẩm Bắc Kạn được thành lập vào đầu năm 2024 và bắt đầu thu mua chuối tiêu xanh tại địa phương. Hợp tác xã không chỉ thu mua mà còn hỗ trợ kỹ thuật, cung cấp giống và hướng dẫn bà con canh tác theo quy trình nông nghiệp bền vững để phục vụ sản xuất tinh bột kháng.
Nắm bắt cơ hội này, bà Thủy đã chuyển đổi gần 1ha đất trồng ngô sang trồng chuối. Sau hơn 8 tháng, vườn chuối của bà đã cho thu hoạch ổn định, với giá bán từ 7.000 - 10.000 đồng/kg, mỗi buồng chuối mang về trung bình 100.000 - 150.000 đồng. Vườn chuối của bà Thủy nay đã cho thu nhập cả trăm triệu đồng mỗi năm.
Ngoài ra vỏ chuối còn được tận dụng làm phân bón cho cây chuối, giúp tiết kiệm chi phí trồng trọt. Không chỉ gia đình bà Thủy, nhiều hộ nông dân khác tại Đức Xuân cũng đã chuyển đổi canh tác, từng bước xây dựng vùng nguyên liệu chuối phục vụ cho hợp tác xã. Từ một loại cây từng bị xem là không có giá trị kinh tế, chuối tiêu nay trở thành cây trồng chủ lực giúp người dân địa phương nâng cao thu nhập, cải thiện sinh kế.
Mặc dù mới chỉ được thành lập từ tháng 1/2024, Hợp tác xã Nghiên cứu phát triển Dược và Mỹ phẩm Bắc Kạn đã nhanh chóng khẳng định vị trí trên thị trường bằng sản phẩm chủ lực là tinh bột kháng TBKBAKA. Để đạt và có được thành công đó, cùng với việc đầu tư cơ sở hạ tầng trang thiết bị, yếu tố tiên quyết đó là việc hợp tác xã được chuyển giao công nghệ, ứng dụng những kết quả trong nghiên cứu khoa học. Hợp tác xã phát triển đã giúp cho người trồng chuối tại Bắc Kạn thêm thu nhập. Việc mở rộng vùng nguyên liệu đã và đang tạo công ăn, việc làm cho nhiều lao động tại địa phương.
Bà Dương Thị Hằng, Giám đốc Hợp tác xã Nghiên cứu phát triển Dược và Mỹ phẩm Bắc Kạn cho biết: Hiện tại hợp tác xã được chuyển giao công nghệ từ Viện nghiên cứu phát triển dược và mỹ phẩm, công nghệ khép kín từ các khâu như sấy, trộn, đóng gói và đi qua màng co. Nhà xưởng của hợp tác xã đã đạt tiêu chuẩn iso để phục vụ cho công việc sản xuất sản phẩm này. Bên cạnh đó, hợp tác xã đã đặt thêm nhiều máy móc hiện đại khác để về ứng dụng cho sản phẩm mới.
Tinh bột kháng là thành quả của khoa học hiện đại kết hợp cùng nông sản truyền thống. Loại tinh bột này không bị tiêu hóa như các loại thông thường mà trở thành nguồn dưỡng chất quý giá cho hệ vi sinh đường ruột; giúp cải thiện sức khỏe, giảm mỡ gan, hỗ trợ bệnh nhân tiểu đường, béo phì...
Ông Vũ Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Dược và Mỹ phẩm chia sẻ: Viện là một trong những đơn vị nghiên cứu về sản phẩm tinh bột kháng, khi biết đến loại sản phẩm này chúng tôi có giao cho cán bộ ở viện nghiên cứu về các đề tài tinh bột kháng trên thế giới.
"Trên thế giới đã có khoảng 130 nghiên cứu về tinh bột kháng chủ yếu là tác dụng về dược lý, từ đó tôi khao khát phát triển tinh bột kháng ở Việt Nam. Viện tập trung vào việc làm như nào để hàm lượng tinh bột kháng được cao nhất, trước đó tôi nghiên cứu cây chuối tiêu tại Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hưng Yên và Hà Nam. Sau khi nghiên cứu, chúng tôi thấy hàm lượng từ quả chuối tiêu tại Thái Nguyên có hàm lượng tinh bột kháng cao hơn so với các tỉnh khác, từ đó xác định Thái Nguyên chính là vùng trồng chuối tiêu", ông Vũ Anh Tuấn cho hay.
Để mang đến sản phẩm tốt nhất đến người tiêu dùng cùng với việc chuyển giao công nghệ, Viện nghiên cứu và phát triển dược và mỹ phẩm đã tiếp tục đồng hành cùng hợp tác xã từ khâu nhập nguyên liệu, kiểm tra nghiêm ngặt các bước trong quy trình sản xuất. Chính vì vậy, ngay sau khi đi vào sản xuất, sản phẩm TBKBAKA đã được thị trường đón nhận tích cực. Trong năm 2024, hợp tác xã đã sản xuất hơn 8.400 sản phẩm, tiêu thụ khoảng 5 tấn chuối xanh mỗi tháng. Nhờ đó, không chỉ tạo công ăn việc làm ổn định cho các thành viên hợp tác xã mà còn nâng cao thu nhập cho nhiều hộ dân trồng chuối tại địa phương.
Với mục tiêu phát triển lâu dài, hợp tác xã và Viện nghiên cứu đang phối hợp triển khai mô hình trồng chuối tiêu bằng công nghệ cấy mô tại nhiều địa phương trong tỉnh. Bà con nông dân giờ đây không còn quanh quẩn với nỗi lo “được mùa mất giá” và cây chuối tiêu không còn là giống cây “mọc bờ, mọc bụi, mọc hoang trong vườn nhà” nữa mà đã trở thành cây trồng chủ lực phát triển kinh tế cho bà con nông dân tại Thái Nguyên./.
