Mô hình trường lớp tinh gọn hơn giúp tập trung nguồn lực, song địa hình chia cắt, dân cư phân tán, giao thông khó khăn vẫn đặt ra yêu cầu các địa phương phải linh hoạt trong tổ chức dạy học, đảm bảo học sinh được đến trường đầy đủ, an toàn và duy trì chất lượng giáo dục.
Đảm bảo điều kiện học tập
Tại xã Quy Đức, trước sắp xếp có 8 trường, gồm 4 trường mầm non và 4 trường tiểu học, trung học cơ sở. Sau sắp xếp, còn 2 trường mầm non và 2 trường tiểu học, trung học cơ sở, giảm 4 đầu mối, tương đương 50%. Việc tổ chức lại được thực hiện gắn với điều kiện địa hình, dân cư và khoảng cách giữa các khu vực, trong đó các phân hiệu, điểm trường phù hợp vẫn được duy trì để học sinh không phải di chuyển quá xa.
Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Quy Đức 2 được tổ chức lại trên cơ sở 2 trường là Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Đoàn Kết và Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Trung Thành. Hiện cơ sở Đoàn Kết là trường chính, nay đổi tên là Quy Đức 2, Trường Trung Thành là phân hiệu; trước sắp xếp, Trường Đoàn Kết có một điểm trường tại xóm Thầm Luông. Nhà trường hiện có 718 học sinh, gồm 20 lớp tiểu học, 11 lớp trung học cơ sở và 71 cán bộ, giáo viên, nhân viên.
Thầy giáo Xa Kỳ Nam, Hiệu trưởng Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Quy Đức 2 cho biết: Sau sắp xếp, trường còn thiếu một giáo viên Tiếng Anh cấp tiểu học. Trong thời gian chờ phân bổ giáo viên, nhà trường bố trí hai lớp học chung để bảo đảm việc dạy học. Dù không gian lớp học có phần chật nhưng đây là giải pháp tạm thời giúp học sinh không bị gián đoạn chương trình. Ngoài ra, khó khăn về cơ sở vật chất cũng ảnh hưởng đến hoạt động dạy học. Một số bàn ghế, đồ dùng đã xuống cấp; nhà lớp học bị dột khi mưa, nhà vệ sinh và hệ thống đường ống thoát nước cần được sửa chữa. Trường chưa có nhân viên y tế nên phải bố trí nhân viên khác phụ trách. Đặc thù địa hình vùng cao khiến việc đi lại giữa các cơ sở càng khó khăn, nhất là trong mùa mưa bão. Giáo viên phải di chuyển gần 10km; tuyến từ đường chính vào điểm trường ở Thầm Luông thường xảy ra sạt lở, tiềm ẩn nguy hiểm.
Cũng tại xã Quy Đức, Trường Mầm non Trung Thành được sắp xếp lại trên cơ sở 4 trường gồm: Trường Mầm non Trung Thành, Đồng Ruộng, Yên Hòa và Đoàn Kết. Sau sắp xếp, cơ sở Trung Thành là trường chính, các cơ sở còn lại là 3 phân hiệu. Nhà trường hiện có 502 học sinh, 28 lớp, với 113 cán bộ, giáo viên, nhân viên. Cô giáo Quách Thị Nụ, Hiệu trưởng Trường Mầm non Trung Thành cho biết, địa bàn sau sắp xếp rộng hơn nên công tác tổ chức, quản lý và bố trí đội ngũ gặp không ít khó khăn. Cơ sở vật chất tại trường chính và các phân hiệu còn thiếu, nhiều thiết bị phục vụ chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ như khay đựng cơm, bàn ghế, tủ đựng quần áo, chăn, sập ngủ, tủ nấu ăn đã hư hỏng, không còn bảo đảm điều kiện sử dụng. Một số trang thiết bị, phòng chức năng cũng chưa đáp ứng yêu cầu theo quy mô mới của nhà trường.
Để khắc phục khó khăn trước mắt, nhà trường đã chủ động bố trí giáo viên có con nhỏ, gia đình ở xa được giảng dạy tại cơ sở gần nhà, phù hợp hơn với điều kiện gia đình và yêu cầu công việc. Nhà trường tận dụng sân vòm làm nơi tổ chức các cuộc họp, bảo đảm đủ không gian cho cán bộ, giáo viên; sửa chữa những hạng mục, thiết bị hư hỏng nhẹ như khu vệ sinh, bàn ghế, sập ngủ. Qua rà soát, những đồ dùng, thiết bị còn dư tại các phân hiệu cũng được điều chuyển về nơi còn thiếu, góp phần bảo đảm điều kiện học tập, ăn, nghỉ bán trú cho trẻ. Nhà trường mong muốn tiếp tục được quan tâm đầu tư cơ sở vật chất phục vụ bán trú, nhất là khu vực ăn, nghỉ và các điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng, để trẻ được học tập, sinh hoạt an toàn, thuận lợi tại trường.
Từ thực tế tại Quy Đức cho thấy, cùng với việc giảm đầu mối, việc duy trì những cơ sở giáo dục phù hợp với khu dân cư và điều kiện giao thông vẫn cần thiết đối với địa bàn vùng cao. Đây cũng là cơ sở để các địa phương tiếp tục rà soát đội ngũ, cơ sở vật chất và điều kiện tổ chức dạy học trong quá trình vận hành mô hình mới.
Theo kế hoạch, Phú Thọ giảm 631 trong tổng số 1.852 cơ sở giáo dục công lập, tương đương 34,1%. Việc sắp xếp nhằm sử dụng hiệu quả hơn đội ngũ, cơ sở vật chất và nguồn lực đầu tư, đồng thời đáp ứng yêu cầu tổ chức dạy học ở từng khu vực.
Linh hoạt sắp xếp, phù hợp thực tế
Không chỉ ở các xã vùng cao, yêu cầu sắp xếp mạng lưới trường lớp tại các địa bàn có quy mô lớn cũng đặt ra bài toán tổ chức phù hợp, khai thác hiệu quả cơ sở vật chất và đội ngũ.
Tại phường Hòa Bình, sau sắp xếp, số trường giảm mạnh nhưng các điểm trường vẫn được duy trì nhằm đáp ứng điều kiện học tập của học sinh. Trước sắp xếp, phường có 24 trường công lập thuộc UBND phường quản lý, với 421 lớp, nhóm lớp. Sau sắp xếp, toàn phường còn 6 trường gồm: 2 trường mầm non, 2 trường tiểu học và 2 trường trung học cơ sở; đồng thời duy trì 17 phân hiệu. Tổng số lớp, nhóm lớp vẫn là 421. Như vậy, số đầu mối cơ sở giáo dục công lập giảm 18 trường, tương đương 75%.
Bà Vũ Thị Liên, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội phường Hòa Bình cho biết, sau sắp xếp, địa phương tập trung ổn định tổ chức, phân công chuyên môn, bảo đảm hoạt động dạy học, tuyển sinh và các hoạt động giáo dục diễn ra liên tục. Phường thực hiện tiếp nhận, bàn giao đất đai, tài sản công, trang thiết bị, hồ sơ, tài chính giữa các cơ sở; ưu tiên khai thác hiệu quả cơ sở vật chất hiện có, hạn chế đầu tư dàn trải. Tuy nhiên, quy mô quản lý của một số trường chính tăng, trong khi điều kiện cơ sở vật chất giữa các cơ sở chưa đồng bộ. Một số trường cần tiếp tục được đầu tư phòng chức năng, phòng học bộ môn, công trình phụ trợ và thiết bị dạy học. Đây là những nội dung địa phương tiếp tục rà soát, xác định thứ tự ưu tiên để từng bước khắc phục.
Tại phường Hòa Bình, Trường Trung học cơ sở Sông Đà có quy mô lớn sau sắp xếp, đặt ra yêu cầu tổ chức và bố trí đội ngũ phù hợp giữa các phân hiệu. Trường được sáp nhập trên cơ sở các trường Trường Trung học cơ sở Sông Đà, Trường Trung học cơ sở Hữu Nghị và cấp Trung học cơ sở của Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Thịnh Lang. Sau sáp nhập, trường có 2.797 học sinh, 67 lớp và 140 cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên; tổ chức một trường chính tại Trường Trung học cơ sở Sông Đà, một phân hiệu Hữu Nghị và một điểm trường tại Thịnh Lang.
Theo cô Đinh Thị Thiên, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Sông Đà, sau sắp xếp trường lớp, đội ngũ giáo viên nhà trường tạm đủ, song việc bố trí đội ngũ được thực hiện chủ động, căn cứ vào nhu cầu thực tế của từng phân hiệu, từng môn học và đặc điểm học sinh. Cách làm này giúp nhà trường sử dụng đội ngũ linh hoạt hơn, đồng thời bảo đảm các phân hiệu đều có giáo viên đáp ứng yêu cầu giảng dạy. Tuy nhiên, điều kiện tổ chức dạy học giữa các phân hiệu vẫn còn sự chênh lệch. Tại Điểm trường Thịnh Lang, theo quy định không có cán bộ quản lý, nhân viên y tế và biên chế nhân viên hỗ trợ giáo dục. Do đó, công tác thư viện, thiết bị phải do giáo viên kiêm nhiệm. Sự khác biệt về điều kiện cơ sở vật chất và nguồn lực hỗ trợ cũng ảnh hưởng nhất định đến việc tổ chức các hoạt động giáo dục giữa các phân hiệu, đòi hỏi nhà trường tiếp tục rà soát, điều chỉnh việc bố trí đội ngũ và khai thác hiệu quả những điều kiện hiện có.
Thực tế từ xã Quy Đức và phường Hòa Bình cho thấy, hiệu quả của việc sắp xếp mạng lưới trường lớp không chỉ được đánh giá bằng số đầu mối giảm mà còn ở khả năng duy trì hoạt động dạy học ổn định, bảo đảm điều kiện học tập cho học sinh tại các khu vực khác nhau. Với những địa bàn khó khăn, việc duy trì phân hiệu, điểm trường phù hợp cùng đầu tư cơ sở vật chất, đội ngũ là yếu tố quan trọng để hạn chế khoảng cách trong tiếp cận giáo dục.
Với cách làm linh hoạt, lấy học sinh làm trung tâm, việc sắp xếp mạng lưới trường lớp tại khu vực miền núi tỉnh Phú Thọ đang hướng tới sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực, phù hợp với điều kiện từng địa bàn. Qua đó, từng bước nâng cao chất lượng giáo dục và bảo đảm cơ hội học tập bình đẳng cho học sinh vùng cao./.
