Bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống trong trang phục của đồng bào Mông

Bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống trong trang phục của đồng bào Mông
Phụ nữ Mông ở Sa Lông rất điêu luyện trong việc thêu thùa hoa văn lên trang phục. Ảnh: Xuân Tư - TTXVN
Phụ nữ Mông ở Sa Lông rất điêu luyện trong việc thêu thùa hoa văn lên trang phục. Ảnh: Xuân Tư - TTXVN
Xã Sa Lông nằm dưới chân đèo Ma Thì Hồ, là nơi quần cư của nhiều dân tộc, trong đó có người Mông hoa. Điểm nổi bật của đồng bào Mông nơi đây là bộ trang phục truyền thống được thêu bởi những hoa văn độc đáo, sống động bằng sự tỷ mỷ, kỳ công của người phụ nữ. Với đồng bào người Mông ở Sa Lông, từ xa xưa, bộ trang phục truyền thống được truyền đời và có sức sống lâu bền vượt mọi biến thiên của lịch sử. Đặc biệt hơn, bộ trang phục được thực hiện với nghệ thuật dân gian rất kỳ công, đó chính là kỹ thuật vẽ hoa văn bằng sáp ong. Kỹ thuật tạo hoa văn trên trang phục bằng sáp ong phải thực hiện qua nhiều công đoạn như: chọn lựa lấy sáp ong, sơ chế thành sáp dùng để vẽ hoa văn trên vải, kỹ thuật thêu, chắp ghép hoa văn hoàn tất bộ trang phục truyền thống. Nói về những công đoạn vẽ hoa văn bằng sáp ong lên trang phục, chị Thào Thị Cở, bản Cheo Ly (xã Sa Lông) cho biết: Công đoạn đầu tiên là lựa chọn sáp ong (có hai loại: màu vàng là sáp non và màu đen là sáp già), lấy hết mật rồi nấu sáp cho đến khi nóng chảy. Sau đó, hai loại sáp đem trộn với nhau theo lượng vừa đủ. Khi bắt đầu vẽ sáp lên váy, sáp phải luôn được đun với nhiệt độ cao. Bút để vẽ là một thanh tre nhỏ dài khoảng 7 cm, đầu ngòi bút được nẹp vào giữa thanh tre là lá đồng hình tam. Vẽ sáp ong trên vải, người vẽ dùng một cái lu cở, trên miệng lu để một miếng gỗ. Miếng gỗ là một tấm ván bằng phẳng và nhẵn, một đầu để phần đã vẽ xong, một đầu cuộn vải để tiếp tục vẽ. Vẽ đến đâu quấn đến đấy để không bị bẩn. Sau khi vẽ xong, tấm vải được đưa vào nồi nước đang sôi, đảo đều tay để lớp sáp bong hết, để lộ những nét hoa văn đẹp trên nền vải.
Phụ nữ Mông ở Sa Lông rất điêu luyện trong việc thêu thùa hoa văn lên trang phục. Ảnh: Xuân Tư – TTXVN
Phụ nữ Mông ở Sa Lông rất điêu luyện trong việc thêu thùa hoa văn lên trang phục. Ảnh: Xuân Tư – TTXVN
Với những bí truyền trong kỹ thuật vẽ sáp ong, thêu hoa văn trên trang phục đã tạo nên sản phẩm trang phục truyền thống mang vẻ đẹp duyên dáng mà dung dị. Mỗi họa tiết, hoa văn trên trang phục là biểu trưng của người Mông từ thời xa xưa. Họ gửi gắm vào đó những nét đặc sắc của cuộc sống; gửi gắm trong từng đường kim, nét vẽ trách nhiệm với gia đình, dòng tộc, xã hội những ý niệm về vũ trụ, về nhân sinh quan, thế giới quan, về thiên nhiên, về cuộc sống mang đậm triết lý nhân sinh, thể hiện khát vọng về cuộc sống ấm no, hạnh phúc của con người. Chị Hàng Thị Dợ, bản Cổng Trời (xã Sa Lông) cho biết, mỗi họa tiết trang trí trên trang phục đều có ý nghĩa đặc biệt với đồng bào Mông. Nó liên quan đến đời sống hàng ngày của bà con cũng như những giá trị về văn hóa, tâm linh từ đời cha ông truyền lại, như họa tiết hình sừng trâu, ốc sên hay những dãy núi chập chùng đều mang ý nghĩa đặc biệt. Những hoa văn khi được thêu lên trang phục không những tạo nên vẻ đẹp, nét nổi bật cho trang phục mà còn giúp người mặc thêm năng lượng để vượt qua mọi gian khó trong cuộc sống. Cùng với sự phát triển của kinh tế - xã hội, việc vẽ hoa văn lên trang phục bằng sáp ong đang dần mai một. Hiện, xã Sa Lông chỉ còn một vài người lớn tuổi giữ gìn và biết cách thực hiện vẽ sáp ong, thêu hoa văn trên vải. Những nghệ nhân đang từng ngày truyền dạy nghề cho con cháu mình kỹ thuật đó để giữ gìn nét đẹp truyền thống của đồng bào Mông hoa.
Trang phục của phụ nữ Mông ở Sa Lông rất đặc sắc. Ảnh: Xuân Tư - TTXVN
Trang phục của phụ nữ Mông ở Sa Lông rất đặc sắc. Ảnh: Xuân Tư - TTXVN
Nghệ nhân Hồ Thị Thàng, ở bản Sa Lông cho hay, bà bắt đầu học cách tạo hoa văn bằng sáp ong trên trang phục truyền thống từ khi 4 tuổi. Sau thời gian đi nương về, bà lại được mẹ dạy cách vẽ hoa văn, mỗi họa tiết mỗi công đoạn đều được làm cẩn thận, tỷ mỷ và mất rất nhiều thời gian. Hiện tại, tuổi đã cao, bà mong muốn được truyền lại kỹ thuật này cho con cháu để thế hệ mai sau có thể vẫn giữ gìn nét bản sắc, giá trị văn hóa trên mỗi bộ trang phục. Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Điện Biên Đào Ngọc Lượng cho biết: Kỹ thuật tạo hoa văn bằng sáp ong trên trang phục của đồng bào Mông hoa được công nhận Di sản Văn hóa phi vật thể cấp quốc gia nhằm khuyến khích người dân gìn giữ và phát huy giá trị di sản lưu truyền trong cộng đồng, tạo sự chuyển biến sâu rộng trong công tác bảo tồn văn hóa, phát triển kinh tế - xã hội đối với đồng bào các dân tộc. Do vậy, phục hồi, duy trì việc trồng lanh dệt vải, vẽ hoa văn bằng sáp ong, thêu hoa văn trên trang phục truyền thống của người Mông hoa là cách tạo điểm nhấn, thu hút khách tham quan, góp phần phát huy giá trị của di sản văn hóa, qua đó bảo tồn lâu dài trong nhân dân. Theo đó, địa phương cần bảo vệ khẩn cấp di sản vì những nghệ nhân hiểu biết sâu sắc ý nghĩa của các họa tiết hoa văn, nắm vững kỹ thuật, bí quyết nghề không còn nhiều; cần có sự chung tay giữ gìn, phát huy giá trị di sản văn hóa của các cấp, các ngành và của mỗi người dân.
Những đôi tay khéo léo và tinh tế để thêu được những hoa văn tinh xảo lên trang phục. Ảnh: Xuân Tư - TTXVN
Những đôi tay khéo léo và tinh tế để thêu được những hoa văn tinh xảo lên trang phục. Ảnh: Xuân Tư - TTXVN
Kỹ thuật tạo hoa văn bằng sáp ong trên trên trang phục truyền thống được xem như vốn tri thức dân gian quý giá, được biểu đạt qua các họa tiết hoa văn trên trang phục của người Mông hoa như “những trang ký sử” đầy sống động trong suốt chiều dài lịch sử sinh tồn, phát triển trên dải đất biên cương Tổ quốc của một nhóm, tộc người để chúng ta thêm mến yêu bức tranh văn hóa đậm đà bản sắc Việt Nam. Việc bảo tồn và phát triển loại hình nghệ thuật này sẽ mang lại tác động tích cực đến việc giáo dục thế hệ trẻ việc kế thừa, bảo vệ, phát huy các giá trị di sản văn hóa dân tộc.
Văn Dũng – Xuân Tư

Có thể bạn quan tâm

Bảo tồn, phát huy tinh hoa âm nhạc truyền thống Việt Nam

Bảo tồn, phát huy tinh hoa âm nhạc truyền thống Việt Nam

Tối 30/10, tại Nhà hát Triển lãm và Văn hóa nghệ thuật tỉnh Lâm Đồng (phường Phan Thiết), Cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc 2026 (đợt 1) đã chính thức khép lại với nhiều cung bậc cảm xúc, để lại dư âm tốt đẹp trong lòng các nghệ sĩ, nhạc công và khán giả yêu mến nền âm nhạc truyền thống Việt Nam.

Hơn 700 tư liệu, hiện vật tái hiện 195 năm lịch sử Thái Nguyên

Hơn 700 tư liệu, hiện vật tái hiện 195 năm lịch sử Thái Nguyên

Ngày 30/10, tỉnh Thái Nguyên tổ chức khai mạc triển lãm với chủ đề: “Thái Nguyên 195 năm - Thành tựu, hội nhập và phát triển”. Đây là hoạt động chào mừng kỷ niệm 195 năm Ngày thành lập tỉnh Thái Nguyên (4/11/1831- 4/11/2026) và khai mạc Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên năm 2026.

Lễ hội đền Công đồng Bắc Lệ năm 2026

Lễ hội đền Công đồng Bắc Lệ năm 2026

Từ 27-29/10/2026, tại xã Tân Thành, tỉnh Lạng Sơn đã diễn ra Lễ hội đền công đồng Bắc Lệ với  nghi lễ, hoạt động đặc sắc, độc đáo thu hút đông đảo nhân dân địa phương và du khách về dự, tìm hiểu những giá trị văn hóa, tín ngưỡng đặc sắc gắn với tục thờ Mẫu của người Việt.

Khám phá lễ hội đền Đôi Cô Cam Đường tại Lào Cai

Khám phá lễ hội đền Đôi Cô Cam Đường tại Lào Cai

Sáng 22/10, Lễ hội đền Đôi Cô Cam Đường năm 2026 với chủ đề “Đền Đôi Cô Cam Đường - Kết nối cội nguồn, dựng xây quê hương” do phường Cam Đường, tỉnh Lào Cai tổ chức đã chính thức được khai hội thu hút đông đảo du khách thập phương đến chiêm bái. Lễ hội là sự kiện văn hóa có ý nghĩa quan trọng trong đời sống tinh thần của nhân dân địa phương, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa, phát huy giá trị di tích, tăng cường sự gắn kết cộng đồng và quảng bá hình ảnh phường Cam Đường đến với du khách trong và ngoài tỉnh.

Gìn giữ nghệ thuật múa dân gian của người Cống

Gìn giữ nghệ thuật múa dân gian của người Cống

Gắn với lao động sản xuất, tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng, nghệ thuật múa dân gian của người Cống ở Điện Biên vừa lưu giữ những giá trị văn hóa đặc trưng, vừa phản ánh đời sống của một dân tộc rất ít người. Việc nghệ thuật múa của người Cống được đưa vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể mở thêm cơ hội bảo tồn, trao truyền các điệu múa truyền thống, nhất là cho thế hệ trẻ.

Gìn giữ nét đẹp văn hóa Lễ Cơm mới đền Đông Cuông

Gìn giữ nét đẹp văn hóa Lễ Cơm mới đền Đông Cuông

Hằng năm, vào ngày Mão tháng Chín âm lịch, chính quyền và nhân dân xã Đông Cuông, tỉnh Lào Cai tổ chức Lễ hội Cơm mới đền Đông Cuông nhằm tổng kết một năm lao động, sản xuất, bày tỏ lòng tri ân với Mẫu Thượng Ngàn, các đấng thần linh và tổ tiên đã phù hộ cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Năm 2026, ngày Đinh Mão (11/9 âm lịch), tức ngày 20/10 dương lịch là ngày chính lễ với nhiều nghi thức truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa của người Tày Khao.

Độc đáo lễ cúng hồn trâu của người Lự

Độc đáo lễ cúng hồn trâu của người Lự

Trong khuôn khổ Ngày hội Văn hóa dân tộc Lự năm 2026 với chủ đề “Sắc màu văn hóa dân tộc Lự”, UBND xã Khun Há (Lai Châu) tổ chức tái hiện lễ hội Sú Khon Khoài, với điểm nhấn là nghi thức cúng hồn trâu.

Khai mạc Lễ hội Mường Lò năm 2026

Khai mạc Lễ hội Mường Lò năm 2026

Tối 16/10, tại tỉnh Lào Cai, Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026 với chủ đề “Tinh hoa Xòe Thái - Sắc màu Tây Bắc” được khai mạc, với điểm nhấn là màn biểu diễn đại Xòe có sự góp mặt của 2.026 người.

Để bản sắc trở thành sức hút của điểm đến

Để bản sắc trở thành sức hút của điểm đến

Từ những sản phẩm dệt lanh qua đôi bàn tay phụ nữ dân tộc Mông, xã Lùng Tám (tỉnh Tuyên Quang) đang tìm hướng kết nối nghề truyền thống với hoạt động trải nghiệm, giới thiệu văn hóa và tiêu thụ sản phẩm.

Đồi Cổ Thạch: Dấu tích xưa giữa miền biển bình yên

Đồi Cổ Thạch: Dấu tích xưa giữa miền biển bình yên

Nằm ở thôn Phú Hạnh, xã Tuy An Đông, tỉnh Đắk Lắk, đồi Cổ Thạch thu hút du khách bởi cảnh quan núi biển giao hòa, con đường đá được người dân truyền lại là có từ hàng trăm năm trước cùng rừng duối lâu năm.

Về 'Ta lêu' nghe tâm tình người H’rê

Về 'Ta lêu' nghe tâm tình người H’rê

Giữa núi rừng Ba Vì, tỉnh Quảng Ngãi, một quán cà phê mang tên “Ta lêu” đang mở ra không gian giao lưu văn hóa độc đáo, nơi những làn điệu dân ca H’rê đến gần hơn với giới trẻ và du khách.