Bảo tồn và phát huy giá trị nhà dài Ê Đê gắn với du lịch cộng đồng

Bảo tồn và phát huy giá trị nhà dài Ê Đê gắn với du lịch cộng đồng

Nhà dài truyền thống của người Ê Đê trên cao nguyên Đắk Lắk từ lâu đã vượt lên giá trị của một không gian sinh hoạt, trở thành biểu tượng kiến trúc độc đáo, nơi lưu giữ tinh hoa văn hóa mẫu hệ và tinh thần cộng đồng bền chặt.

nha-dai-1.jpg
Buôn du lịch cộng đồng Akŏ Dhông nổi tiếng với những ngôi nhà dài trên Cao nguyên Đắk Lắk.

Ngày nay, quá trình đô thị hóa và hội nhập đặt ra nhiều thách thức trong bảo tồn nhà dài truyền thống nhưng cũng mở ra cơ hội để phát huy giá trị, nhất là phát triển du lịch cộng đồng. Đây được xác định là hướng đi bền vững, giúp những ngôi nhà dài “sống” cùng thời gian và mang lại sinh kế cho đồng bào.

Biểu tượng văn hóa mẫu hệ và thách thức từ thời cuộc

Kiến trúc nhà dài của người Ê Đê là một công trình nghệ thuật độc đáo, hình dáng tựa chiếc thuyền độc mộc, thể hiện sự hòa hợp tuyệt đối với thiên nhiên đại ngàn. Nhà thường được làm bằng các vật liệu tự nhiên như gỗ, tre, nứa, lợp mái cỏ tranh. Đặc trưng nổi bật nhất là chiều dài ngôi nhà lên hàng chục mét và có thể nối dài mỗi khi một thành viên nữ trong nhà lập gia đình, điều này cũng thể hiện đặc điểm của chế độ mẫu hệ tồn tại lâu đời.

Ngôi nhà dài truyền thống của người Ê Đê được gìn giữ từ đời này sang đời khác.

Ngôi nhà dài truyền thống của người Ê Đê được gìn giữ từ đời này sang đời khác.

Một trong những điểm nhấn của nhà dài là cầu thang chính (cầu thang cái) với hình ảnh đôi bầu sữa mẹ và vầng trăng khuyết không chỉ là lối lên nhà mà còn là biểu tượng tôn vinh quyền lực của người phụ nữ trong gia đình. Không gian nhà dài được chia thành nhiều khu vực, như phòng khách, nơi sinh hoạt chung, cúng tế và phòng ngủ của các thành viên trong đại gia đình. Mọi hoạt động văn hóa, từ nghi lễ cúng bến nước, mừng lúa mới đến diễn xướng sử thi và tiếng cồng chiêng ngân vang, đều diễn ra dưới mái nhà dài. Do đó, nhà dài không chỉ là nơi ở, mà còn là "linh hồn" của cả buôn làng.

Bà Võ Thị Phượng, Giám đốc Bảo tàng tỉnh Đắk Lắk cho biết, từ bao đời nay nhà dài của người Ê Đê không chỉ là kiến trúc nhà ở, mà còn là biểu tượng của một nền văn hóa mẫu hệ độc đáo, gắn kết các thành viên trong gia đình và cộng đồng buôn làng. "Dưới mái nhà dài, tiếng cồng chiêng vang vọng, khói bếp mờ ảo và những câu chuyện kể bên ché rượu cần trong các lễ hội… Tất cả trở thành biểu tượng thiêng liêng của con người Tây Nguyên. Do đó, cần bảo tồn và phát huy giá trị của kiến trúc cũng như không gian văn hóa trong nhà dài truyền thống", bà Phượng nhấn mạnh.

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đắk Lắk, toàn tỉnh hiện còn khoảng 5.600 ngôi nhà dài được lưu giữ và phục dựng. Tuy nhiên, trước “làn sóng” đô thị hóa, sự thay đổi về lối sống, đặc biệt là chi phí, nguồn vật liệu ngày càng khan hiếm, khiến việc duy trì và xây dựng nhà dài truyền thống rất khó khăn. Nhiều ngôi nhà dài bị xuống cấp, hư hỏng và được thay thế bằng nhà xây kiên cố theo phong cách hiện đại.

Trước thực trạng trên, tỉnh Đắk Lắk triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ nhằm bảo tồn và phát huy giá trị của nhà dài truyền thống của các đồng bào tại chỗ. Đến nay, việc gìn giữ, phục dựng nhà dài đạt được những kết quả tích cực. Ở nhiều buôn làng, bảo tồn nhà dài đã gắn với phát triển du lịch, những ngôi nhà dài không chỉ là nơi sinh hoạt của gia đình, cộng đồng mà còn trở thành điểm du lịch hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước.

Nhà dài buôn Akŏ Dhông - di sản “sống” của đồng bào Ê Đê

Điểm nhấn của nhà dài là cầu thang cái, hình ảnh đôi bầu sữa mẹ và vầng trăng khuyết, biểu tượng tôn vinh quyền lực của người phụ nữ trong gia đình.

Điểm nhấn của nhà dài là cầu thang cái, hình ảnh đôi bầu sữa mẹ và vầng trăng khuyết, biểu tượng tôn vinh quyền lực của người phụ nữ trong gia đình.

Giữa phố núi Buôn Ma Thuột sôi động, buôn Akŏ Dhông (phường Buôn Ma Thuột) luôn nổi lên như một điểm sáng trong nỗ lực bảo tồn và phát huy văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch. Được công nhận là buôn du lịch cộng đồng từ đầu năm 2023, Akŏ Dhông trở thành "bảo tàng sống" về văn hóa của người Ê Đê, trong đó có những ngôi nhà dài truyền thống được gìn giữ từ đời này sang đời khác.

Bà H’Wit Byă, Trưởng buôn Akŏ Dhông cho biết, hiện trong buôn còn gần 40 ngôi nhà dài truyền thống, khác với những công trình phục dựng, nhà dài ở Akŏ Dhông là nơi sinh sống của đồng bào Ê Đê. Chính quyền địa phương cũng có chính sách hỗ trợ để người dân gìn giữ kiến trúc gốc và cảnh quan buôn làng. Các ngôi nhà dài được bảo vệ nghiêm ngặt về mặt kiến trúc, đồng thời khuyến khích khai thác trong chuỗi dịch vụ du lịch. Do đó, nhiều gia đình đã cải tạo không gian nhà dài và thiết kế phù hợp để phục vụ các dịch vụ như lưu trú, ăn uống, trải nghiệm không gian văn hóa… nhằm gắn việc bảo tồn với phát triển sinh kế của cộng đồng.

Là người đam mê du lịch, từng đi nhiều tỉnh, thành phố, bà Mai Thanh Tâm, du khách đến từ Hà Nội cảm nhận: Du lịch khám phá vùng đất, con người Đắk Lắk và lưu trú ở buôn Akŏ Dhông là một trong những trải nghiệm thú vị. Bà Tâm đặc biệt ấn tượng với kiến trúc nhà dài truyền thống của người Ê Đê với những gian nhà nối dài, cầu thang có hình ảnh bầu sữa mẹ và vầng trăng khuyết thể hiện vai trò tuyệt đối của người phụ nữ trong gia đình - điển hình cho chế độ mẫu hệ.

Nhà dài ở buôn Akŏ Dhông là nơi sinh sống và lưu truyền các phong tục tập quán tốt đẹp của đồng bào Ê Đê.

Nhà dài ở buôn Akŏ Dhông là nơi sinh sống và lưu truyền các phong tục tập quán tốt đẹp của đồng bào Ê Đê.

Nhà dài ở buôn Akŏ Dhông được trưng bày những bộ cồng chiêng cổ, ghế kpan dài, ché rượu cần, dụng cụ sinh hoạt, lao động… đã tái hiện một không gian sinh động, gần gũi của người Ê Đê nói riêng và buôn làng Tây Nguyên nói chung. "Hy vọng chính quyền địa phương, ngành chức năng sẽ tiếp tục quan tâm, hỗ trợ trong việc bảo tồn, phát huy giá trị của nhà dài truyền thống người Ê Đê để vừa giữ gìn bản sắc vừa phát triển sản phẩm du lịch đặc thù của tỉnh", bà Mai Thanh Tâm chia sẻ.

Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thụy Phương Hiếu chia sẻ: Tỉnh có nhiều dân tộc anh em cùng sinh sống tạo nên sự đa dạng về văn hóa dân tộc, đặc biệt là bản sắc văn hóa của các dân tộc thiểu số tại chỗ như Ê Đê, M’nông mà nổi bật là Trường ca Dam Săn, ngôn ngữ nói, chữ viết, mỹ thuật, âm nhạc, lễ hội, ẩm thực... và kiến trúc nhà dài là một trong những điểm nhấn độc đáo thu hút du khách đến với Đắk Lắk.

Tỉnh ủy, UBND tỉnh Đắk Lắk đã và đang thực hiện nhiều giải pháp nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa và phát triển kinh tế của đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn. Đặc biệt, tỉnh đã triển khai nghị quyết về “Hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng tại các thôn, buôn đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2021-2025”, tập trung hỗ trợ các thôn, buôn đồng bào dân tộc thiểu số phát triển du lịch. Trong đó, buôn Akŏ Dhông được chọn thực hiện mô hình điểm về du lịch cộng đồng, từ đó nhân rộng, phát triển ở các địa bàn khác. Đây cũng là buôn còn lưu giữ những nét độc đáo trong đời sống của người Ê Đê như nhà dài truyền thống, ẩm thực, thổ cẩm, không gian văn hóa cồng chiêng… nên thu hút đông đảo du khách đến trải nghiệm và khám phá.

Nhà dài ở buôn Akŏ Dhông, phường Buôn Ma Thuột trở thành điểm hấp dẫn du khách.

Nhà dài ở buôn Akŏ Dhông, phường Buôn Ma Thuột trở thành điểm hấp dẫn du khách.

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk, thời gian tới, chính quyền địa phương và ngành chuyên môn sẽ tiếp tục triển khai chính sách hỗ trợ các buôn du lịch cộng đồng, như: Xây dựng, cải tạo, nâng cấp các công trình công cộng trong buôn phục vụ du lịch, đầu tư hệ thống hạ tầng, hỗ trợ kinh phí khôi phục, mua sắm trang thiết bị cho các đội văn nghệ, đội cồng chiêng, các vật dụng phục vụ lễ hội… Đồng thời, tuyên truyền người dân trong buôn ra sức bảo tồn nhà dài truyền thống, gắn với phát triển du lịch nhằm phát huy giá trị của nhà dài và tạo sinh kế bền vững bà con buôn làng.

Bảo tồn nhà dài truyền thống của người Ê Đê trên Cao nguyên Đắk Lắk không chỉ là giữ lại một công trình kiến trúc, mà còn giữ gìn nếp sống và bản sắc của một dân tộc cùng những phong tục, tập quán tốt đẹp. Việc phát triển du lịch cộng đồng với Akŏ Dhông là hạt nhân, trong đó nhiều ngôi nhà dài được lưu giữ đã minh chứng đây là hướng đi khả thi, giúp nhà dài trở thành một di sản văn hóa sống động, mang lại giá trị kinh tế và niềm tự hào cho đồng bào Ê Đê hôm nay và mai sau./.

Bài và ảnh: Tuấn Anh/TTXVN

Có thể bạn quan tâm

Đồng bào Khmer Nam Bộ - Bài 2: Nâng tầm giáo dục cho thế hệ trẻ

Đồng bào Khmer Nam Bộ - Bài 2: Nâng tầm giáo dục cho thế hệ trẻ

Hiện nay, ngày càng nhiều thanh thiếu niên Khmer ở Nam Bộ có điều kiện học tập tốt hơn, từ bậc phổ thông đến đại học. Nhờ đó, các em có thêm cơ hội tiếp thu kiến thức, rèn luyện kỹ năng, lựa chọn nghề nghiệp phù hợp để xây dựng tương lai, góp phần phát triển quê hương.

Đồng bào Khmer Nam Bộ - Bài 1: Giải pháp sinh kế hiệu quả

Đồng bào Khmer Nam Bộ - Bài 1: Giải pháp sinh kế hiệu quả

Nhờ chính sách đầu tư đồng bộ của Đảng, Nhà nước cùng ý chí vươn lên, vùng đồng bào Khmer Nam Bộ đang khởi sắc toàn diện. Từ đổi mới sinh kế, nâng cao chất lượng giáo dục đến gìn giữ bản sắc văn hóa, bà con đang từng bước xây dựng cuộc sống ấm no, bền vững.

Đồng bào Raglai đoàn kết, nâng cao đời sống gắn với phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

Đồng bào Raglai đoàn kết, nâng cao đời sống gắn với phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, chiều 21/11, tại thôn Giá, xã vùng cao Phước Hà (tỉnh Khánh Hòa), Ủy viên Trung ương Đảng, Chánh Văn phòng Trung ương Đảng Nguyễn Hải Ninh cùng đoàn công tác của Văn phòng Trung ương Đảng và các cơ quan Trung ương, lãnh đạo tỉnh Khánh Hòa đến dự và chung vui với đồng bào Raglai.

Tạo nền tảng phát triển cho các xã vùng cao

Tạo nền tảng phát triển cho các xã vùng cao

Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã góp phần cải thiện hạ tầng, thúc đẩy sản xuất và nâng cao đời sống người dân tại nhiều xã vùng cao tỉnh Phú Thọ.

Lãnh đạo Phòng Văn hóa - Xã hội xã Tả Lèng cùng các học viên tham dự lễ bế giảng lớp đào tạo nghề chăn nuôi gia cầm tại bản Mào Phô

30 lao động vùng cao Tả Lèng có thêm nghề chăn nuôi gia cầm

Sau hai tháng học tập, 30 lao động tại bản Mào Phô, xã Tả Lèng, tỉnh Lai Châu đã hoàn thành lớp đào tạo nghề chăn nuôi gia cầm. Khóa học giúp người dân nắm thêm kỹ thuật chăm sóc, phòng bệnh cho vật nuôi để áp dụng vào sản xuất tại gia đình.

Quảng Lập mở lớp nghề dịch vụ, tạo sinh kế cho lao động vùng cao

Quảng Lập mở lớp nghề dịch vụ, tạo sinh kế cho lao động vùng cao

Nhằm nâng cao kỹ năng nghề, mở rộng cơ hội việc làm cho người lao động, xã Quảng Lập, tỉnh Lâm Đồng đang triển khai các lớp đào tạo nghề chế biến món ăn và sửa chữa xe máy, góp phần tạo thêm lựa chọn sinh kế cho người dân tại địa bàn có đông người dân tộc thiểu số.

Số hóa thủ tục y tế, giảm khó khăn cho người dân vùng cao

Số hóa thủ tục y tế, giảm khó khăn cho người dân vùng cao

Tỉnh Lạng Sơn đang tích cực triển khai việc tích hợp thẻ bảo hiểm y tế trên ứng dụng VNeID, tổ chức khám sức khỏe và lập sổ sức khỏe điện tử cho nhân dân. Việc tích hợp thẻ bảo hiểm y tế trên ứng dụng VNeID giúp người dân thuận tiện hơn khi đi khám, chữa bệnh.

Thắp lên tương lai tươi sáng cho trẻ vùng cao

Thắp lên tương lai tươi sáng cho trẻ vùng cao

Điểm trường Lũng Khỉnh, Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Thị Xuân, xã Thông Nông, tỉnh Cao Bằng là nơi học tập của nhiều học sinh là con em đồng bào dân tộc Mông. Để mang được con chữ đến nơi này, các thầy cô giáo phải vượt núi vào bản, đến từng nhà vận động học sinh đến lớp.

Cao Bằng: Gieo chữ giữa ngàn mây Lũng Khỉnh

Cao Bằng: Gieo chữ giữa ngàn mây Lũng Khỉnh

Điểm trường Lũng Khỉnh (Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Thị Xuân, xã Thông Nông, tỉnh Cao Bằng) nằm cheo leo trên đỉnh núi cao, là nơi học tập của những học sinh dân tộc Mông lớn lên giữa núi đá.

Ưu tiên đào tạo nghề cho học sinh dân tộc thiểu số

Ưu tiên đào tạo nghề cho học sinh dân tộc thiểu số

Tỉnh Khánh Hòa xác định đào tạo nghề là một giải pháp quan trọng trong định hướng triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2030.

Học nghề giúp người trẻ Lai Châu mở lối thoát nghèo

Học nghề giúp người trẻ Lai Châu mở lối thoát nghèo

Tại Lai Châu, học nghề đang mở ra cơ hội việc làm và cải thiện cuộc sống cho nhiều thanh niên dân tộc thiểu số, nhất là những em thuộc hộ nghèo, cận nghèo. Không chỉ hỗ trợ chi phí học tập, các chính sách giáo dục nghề nghiệp còn hướng tới đào tạo kỹ năng gắn với nhu cầu tuyển dụng.

Hướng tới đào tạo nghề cho 70% người dân tộc thiểu số trong độ tuổi

Hướng tới đào tạo nghề cho 70% người dân tộc thiểu số trong độ tuổi

Thành phố Đồng Nai  đẩy mạnh đào tạo nghề gắn với nhu cầu sản xuất, tạo việc làm và phát triển sinh kế cho đồng bào dân tộc thiểu số.  Địa phương đặt mục tiêu 70% người dân tộc trong độ tuổi được học nghề phù hợp với thực tế, tỷ lệ có việc làm sau đào tạo đạt 85%.

Đồng hành xây dựng môi trường giáo dục an toàn nơi biên cương

Đồng hành xây dựng môi trường giáo dục an toàn nơi biên cương

Những ngày tháng 11, khi cả nước hướng về Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, tại các trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở ở vùng biên giới tỉnh Quảng Trị, bên cạnh những thầy cô tận tụy với học sinh còn có sự đồng hành của những người lính mang quân hàm xanh.