Từ trong khói lửa của những năm tháng kháng chiến chống đế quốc Mỹ cứu nước, sóc Bom Bo (tỉnh Đồng Nai) đã đi vào huyền thoại với tiếng chày giã gạo nuôi quân vang vọng khắp núi rừng đại ngàn. Trải qua hơn nửa thế kỷ, những vết tích đau thương của bom đạn năm xưa giờ đây đã được thay thế bằng màu xanh bạt ngàn của cây điều, cao su, sầu riêng…và những ngôi nhà khang trang rực rỡ sắc màu.
Chùm 2 bài viết “Bom Bo huyền thoại vươn mình phát triển” của nhóm phóng viên TTXVN sẽ đưa độc giả đi từ những ký ức khốc liệt của chiến trường xưa đến một hành trình chuyển mình đầy khát vọng, nơi kinh tế vươn tầm và bản sắc văn hóa dân tộc S’tiêng vẫn luôn được gìn giữ, tỏa sáng giữa nhịp sống hiện đại.
Bài 1: Từ “tọa độ lửa” đến những mầm xanh
Địa danh Bom Bo - vùng đất từng oằn mình trong bom đạn kháng chiến nay đang viết tiếp chương mới sau sự kiện hợp nhất xã Bom Bo với xã Bình Minh. Với diện tích tự nhiên 245,87 km2 và quy mô dân số hơn 27.000 người, xã Bom Bo mới không chỉ mang tầm vóc của một đơn vị hành chính lớn mà còn hội tụ sức mạnh tổng lực để bứt phá.
Từ “vùng đất lửa” thăng trầm năm xưa, Bom Bo hôm nay đang vươn mình, khẳng định vị thế của một địa danh anh hùng trong kỷ nguyên mới, đồng thời bảo tồn vẹn nguyên những giá trị văn hóa độc đáo của đồng bào dân tộc S’tiêng.
Đất lửa Bom Bo
Trong những ngày tháng 4 lịch sử, hướng tới kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, chúng tôi có dịp trở lại vùng đất Bom Bo. Nơi đây đã thay đổi diện mạo hoàn toàn với những cung đường nhựa thênh thang và những ngôi nhà kiên cố. Hình ảnh mảnh đất anh hùng không chỉ lưu giữ những giá trị văn hóa đặc sắc mà còn cho thấy khát vọng vươn lên mạnh mẽ của người dân địa phương. Thời gian đã trôi qua, những nhân chứng lịch sử dù tuổi cao sức yếu vẫn vẹn nguyên ký ức về một thời oanh liệt. Với họ, đó không chỉ là kỷ niệm mà còn là niềm tự hào tự thân và là báu vật của cả dân tộc.
Bà Thị Vách đã hơn 72 tuổi, đang sinh sống tại sóc Bom Bo (xã Bom Bo). Bà là nhân chứng lịch sử trực tiếp tham gia giã gạo nuôi quân tại sóc Bom Bo. Bà Vách bồi hồi nhớ lại: “Ngày xưa, cuộc sống của bà con sóc Bom Bo tuy vất vả nhưng tinh thần cách mạng luôn sục sôi. Khi bộ đội cần lương thực đánh giặc, từ già trẻ đến gái trai trong sóc đều đồng lòng đứng dậy. Lúc đó, chúng tôi không quản ngại ngày đêm, cứ hễ có ánh trăng hay ánh đuốc là tiếng chày thi nhau giã gạo”.
Kỷ niệm đáng nhớ nhất đối với bà Vách là khi bà vừa tròn 16 tuổi đã hăng hái đi tiếp sức cho cách mạng. Được sự ủng hộ từ cha mẹ, bà Vách cùng dân làng không quản khó nguy để tải gạo, quần áo và gùi thực phẩm như, đọt mây, lá nhíp xuyên rừng.
“Có những lúc vào rừng sâu, leo dốc cao vì điều kiện quá khắc nghiệt mà tôi đã bật khóc, nhưng rồi lại gạt nước mắt bước tiếp. Bởi ai cũng hiểu những đóng góp của mình làm ra sẽ giúp bộ đội thêm sức mạnh chiến thắng. Lúc đó, tiếng chày ấy không chỉ là âm thanh lao động mà còn là tiếng lòng của người S’tiêng hướng về Đảng, về Bác Hồ. Mỗi nhịp chày là một lời thề quyết tâm giữ đất, giữ làng”, bà Vách chia sẻ.
Giờ đây, nhìn sóc Bom Bo đổi thay với đường sá rộng mở, đời sống ấm no, bà Vách không giấu nổi niềm vui. Bà Vách cho biết, trong thời bình, bà luôn nhắc nhở con cháu rằng, thế hệ cha ông đã đổi bằng xương máu nên phải biết giữ gìn bản sắc dân tộc, đặc biệt là “tiếng chày giã gạo là linh hồn của người S’tiêng”. Hiện nay, dù cuộc sống vẫn còn một số khó khăn nhưng truyền thống hào hùng của sóc Bom Bo ngày ấy vẫn mãi là niềm tự hào không thể lãng quên.
Ở tuổi 83, dù sức khỏe không còn như xưa nhưng già làng Điểu Lên vẫn là “kho báu sống” của sóc Bom Bo. Trong ký ức của già, những đêm dài giã gạo nuôi quân thời kháng chiến vẫn vẹn nguyên như mới hôm qua. Già vẫn nhớ nhịp chày giã gạo dưới ánh đuốc bập bùng, nhớ bóng dáng bà con S’tiêng đồng lòng dồn sức tiếp tế cho bộ đội đánh giặc. Đó không chỉ là hạt gạo mà là biểu tượng của lòng yêu nước nồng nàn. Khi hòa bình lập lại, già lại tận tụy dành trọn những tháng năm còn lại để giữ lửa cho văn hóa dân tộc.
Với già Điểu Lên, việc gìn giữ hồn cốt dân tộc S’tiêng cũng quan trọng như cách bà con đã cùng nhau giữ vững mảnh đất Bom Bo anh hùng năm nào. Già làng Điểu Lên chia sẻ: “Tôi nhớ vẹn nguyên những người vào sinh ra tử, những người ngày nay đang cống hiến đóng góp xây dựng cho Bom Bo nói riêng và địa phương nói chung ngày càng phát triển”.
Điểm tựa từ truyền thống
Từ những ký ức gian khó qua lời kể của nhân chứng lịch sử đến diện mạo nông thôn mới hiện đại, sóc Bom Bo hôm nay là đã “khoác trên mình” màu áo mới, tạo nên sức sống mãnh liệt của một địa danh anh hùng. Khép lại quá khứ bom đạn, chính quyền và nhân dân xã Bom Bo đang nỗ lực hiện thực hóa các chương trình đột phá, quyết tâm gìn giữ “tiếng chày giã gạo” gắn liền với mục tiêu phát triển bền vững.
Theo ông Điểu Lá, người có uy tín của sóc Bom Bo, trước chiến tranh, đời sống của bà con vô cùng khó khăn. Nhưng từ sau năm 1975, đặc biệt là giai đoạn từ năm 1995 đến nay, Đảng và Nhà nước đã dành sự quan tâm đặc biệt cho hệ thống điện, đường, trường, trạm tại địa phương. Đầu tiên phải kể đến giao thông, những con đường liên thôn được bê tông hóa giúp việc đi lại, vận chuyển nông sản từ rẫy về nhà thuận tiện hơn trước. Trường học khang trang giúp con em yên tâm học tập, trạm y tế được đầu tư thiết bị hiện đại nên bà con không còn phải vất vả đi xa khám bệnh như xưa.
Cũng theo ông Điểu Lá, thời gian qua, chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát đã mang đến cho người dân nơi đây với những mái ấm tình thương, cùng nguồn điện sinh hoạt và nước sạch ổn định. Các thiết chế văn hóa, đặc biệt là nhà văn hóa cộng đồng cũng được xây dựng kiên cố và rất đẹp. Ông rất trân trọng sự quan tâm này, đồng thời mong muốn Nhà nước tiếp tục đầu tư nâng cấp những tuyến đường đã xuống cấp để bà con giao thương thuận lợi hơn.
Với vai trò là người có uy tín, ông Điểu Lá luôn thường xuyên vận động con cháu và dân làng phải quyết tâm giữ gìn bản sắc dân tộc, tuyệt đối không để mai một. Từ những nghề thủ công truyền thống: Đan lát, dệt thổ cẩm đến ẩm thực đặc trưng như rượu cần, canh thụt, canh bồi... đều là những giá trị vô giá mà cha ông để lại. Những người con sóc Bom Bo có trách nhiệm phải lưu giữ và phát huy những di sản ấy cho muôn đời sau.
Chủ tịch UBND xã Bom Bo Nguyễn Văn Phát cho biết, Bom Bo không chỉ là một đơn vị hành chính mà còn là cái nôi cách mạng, địa danh huyền thoại gắn liền với trang sử vàng của dân tộc. Sau hơn 50 năm nhìn lại, từ một vùng đất lửa oằn mình trong bom đạn, Bom Bo đã mạnh mẽ vượt qua mọi gian khó để vươn mình phát triển. Đến nay, xã đã đạt được nhiều kết quả quan trọng trên các lĩnh vực.
Toàn xã có gần 33km đường đã được nhựa hóa; 16/16 thôn đã có điện lưới quốc gia; hơn 40 doanh nghiệp, 3 hợp tác xã, khoảng 900 cơ sở kinh doanh cá thể góp phần quan trọng trong giải quyết việc làm cho lao động ở địa phương, nâng cao thu nhập cho người dân. Quy mô giáo dục tiếp tục được củng cố, hệ thống trường, lớp phát triển, chất lượng giáo dục ngày càng được nâng lên về năng lực và phẩm chất cho học sinh với 8 trường học, trong đó có 6 trường được tỉnh công nhận trường đạt chuẩn quốc gia mức độ 1.
Cùng với đó, bảo hiểm y tế toàn dân đạt 95%. Trang thiết bị y tế cơ bản được đầu tư đồng bộ, hoạt động hiệu quả, các chương trình mục tiêu y tế quốc gia được thực hiện tốt. Việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa vật thể và phi vật thể trên địa bàn được cấp ủy, chính quyền, đoàn thể, nhân dân quan tâm. Khu bảo tồn văn hóa dân tộc S’tiêng sóc Bom Bo thu hút đông đảo người dân và du khách đến tham quan, trải nghiệm.
“Nhìn lại sau hơn nửa thế kỷ, “đại danh Bom Bo” đã và đang chuyển mình từ chiến trường khốc liệt thành vùng đất của khát vọng và sự đổi mới. Sự hòa quyện giữa hạ tầng hiện đại và hồn cốt văn hóa S’tiêng không chỉ làm thay đổi diện mạo quê hương mà còn khẳng định sức sống bất diệt của một địa danh huyền thoại. Bom Bo hôm nay đang vững vàng vươn tới tương lai, xứng danh là biểu tượng anh hùng trong lòng dân tộc”, Chủ tịch UBND xã Bom Bo Nguyễn Văn Phát khẳng định./.
Bài cuối: Phát huy nội lực theo hướng xanh, bền vững
