Dù thương mại điện tử phát triển mạnh, chợ truyền thống tại Lào Cai vẫn duy trì được sức hút nhất định, đặc biệt là loại hình chợ phiên vùng cao, chợ văn hóa - du lịch vùng biên giới.
Bởi đây không chỉ là nơi mua bán hàng hóa, không gian sinh kế của tiểu thương mà còn là nơi giao lưu văn hóa, gắn kết cộng động mật thiết, phản ánh rõ nét tập quán sinh hoạt và bản sắc của từng vùng đất. Đặc biệt, trong bối cảnh lượng khách du lịch đến Lào Cai ngày càng tăng trưởng mạnh, các loại hình chợ truyền thống của địa phương trở thành một trong những điểm đến hấp dẫn yêu thích của du khách nhờ bản sắc riêng, ẩm thực phong phú, độc đáo.
Phiên chợ di sản
Lào Cai có rất nhiều phiên chợ nổi tiếng độc đáo từ vùng thấp đến vùng cao thu hút đông đảo khách du du lịch trong và ngoài nước như: chợ phiên Mường Hum, Y Tý, Cốc Ly, Bắc Hà, Lùng Phình, Cán Cấu, Mường Khương, Cao Sơn, Pha Long, Tả Gia Khâu…; trong đó, chợ phiên Bắc Hà được các tạp chí du lịch nổi tiếng xếp là 1 trong 10 chợ phiên nổi tiếng nhất Đông Nam Á; được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia khi vẫn giữ được trọn vẹn cái vẻ đẹp văn hóa đặc trưng của những phiên chợ vùng Tây Bắc.
Chợ Bắc Hà họp vào đúng ngày Chủ nhật, thường bắt đầu từ khi trời rạng sáng tinh mơ và tan chợ khi đồng hồ điểm 15h. Chợ chỉ họp duy nhất một ngày trong tuần nên người dân từ các bản làng xa xôi và du khách khắp nơi coi đây như một ngày hội lớn. Người dân đến đây mang theo đủ loại sản vật núi rừng: hoa quả, măng, mật ong, rượu ngô... Có người dắt theo ngựa, trâu, lợn, chó; có người khệ nệ vác những bao ngô, khoai, củ mài... Không khó bắt gặp hình ảnh những cô gái trẻ váy áo xúng xính, má hồng với nụ cười e ấp hòa vào không khí nhộn nhịp, tận hưởng niềm vui tụ họp. Giữa không gian ấy, tiếng sáo, tiếng khèn của các chàng trai vang vọng dìu dặt khắp chợ tạo nên một bức tranh văn hóa đầy sức sống.
Chợ phiên Bắc Hà được chia thành nhiều khu vực bày bán nông sản, dược liệu quý, gia súc, vật dụng sinh hoạt và ẩm thực đặc trưng. Nổi bật là các gian hàng thổ cẩm rực rỡ cùng những tấm vải dệt thủ công, nhuộm chàm hay in hoa văn tinh xảo phản ánh đậm nét văn hóa người Mông, Dao, Tày.
Điểm đặc biệt tại chợ phiên Bắc Hà là du khách không chỉ được chiêm ngưỡng, mua sắm mà còn có thể trực tiếp trải nghiệm một phần quy trình chế tác. Chăm chú quan sát rồi háo hức thử vẽ sáp ong lên vải dưới sự hướng dẫn của bà người thợ thủ công, ông Gautier (du khách Pháp) thích thú chia sẻ: "Tôi thực sự khâm phục sự kiên nhẫn, khéo léo, tài hoa của những người phụ nữ vùng cao Việt Nam. Đây là những món quà thủ công mà người thân, bạn bè tôi rất thích bởi sự mộc mạc, bản sắc, độc đáo trong từng sản phẩm".
Bắc Hà còn nổi tiếng với Chợ đêm được tổ chức vào tối thứ 7 hằng tuần - nơi các du khách không chỉ có cơ hội trải nghiệm các sản phẩm thủ công truyền thống của đồng bào Mông, Dao, Tày, Nùng bản địa cùng hương vị ẩm thực vùng cao mà còn được thưởng thức những nét văn hóa độc đáo của đồng bào nơi đây, như những tiết mục múa khèn, thổi sáo, múa gậy sinh tiền, hát then... do chính những chàng trai, cô gái và bà con bản địa trình diễn. Kết thúc chợ đêm bao giờ cũng là vòng xòe đoàn kết giao lưu giữa du khách và bà con dân tộc nơi đây. Lúc này du khách cùng với bà con các dân tộc Bắc Hà nắm tay nhau xòe quanh đống lửa bập bùng. Mọi rào cản về ngôn ngữ, văn hóa đều bị xóa mờ để hòa chung vào không khí vui tươi của chợ đêm.
“Nếu đi du lịch Bắc Hà mà không đến chợ đêm thì quả là một thiếu sót. Chúng tôi đã có những trải nghiệm tuyệt vời khi đến đây. Đó là được tìm hiểu về văn hóa và được giao lưu với những người dân giàu tình cảm, mến khách” - chị Phạm Minh Nguyên (Ninh Bình) chia sẻ.
Điểm giao thương vùng biên
Xây dựng chợ thương mại biên giới đang được coi là giải pháp quan trọng để kích thích thương mại và du lịch tỉnh Lào Cai tiếp tục đạt được những bước tiến quan trọng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn.
Cách biên giới Việt – Trung chưa đầy 1km, chợ Cốc Lếu (phường Lào Cai) được coi là trung tâm thương mại sầm uất và nổi tiếng bậc nhất tỉnh Lào Cai. Tên gọi Cốc Lếu bắt nguồn từ tiếng dân tộc Giáy. Từ "coóc réo" có nghĩa là “gốc gạo”. Do vùng này vốn là thung lũng xưa có rất nhiều cây gạo. Về sau, người Kinh phát âm thành Cốc Lếu, dần trở thành địa danh như ngày nay.
Ra đời từ những năm đầu thế kỷ XX, chợ Cốc Lếu gắn với bến sông và cây cầu Cốc Lếu. Cùng nhịp phát triển đô thị, chợ liên tục được đầu tư, chỉnh trang và trở thành địa chỉ mua sắm nổi tiếng, điểm dừng chân quen thuộc của du khách trong và ngoài nước khi đến Lào Cai. Chợ có hơn 600 hộ kinh doanh với gần 30 ngành hàng, từ thủ công mỹ nghệ, thổ cẩm, nông sản, dược liệu đến điện tử, thời trang... Mỗi tuần, chợ đón khoảng 8.000 lượt khách đến tham quan và mua sắm.
Chị Phan Ngọc Anh (Hải Phòng), một du khách tới chợ Cốc Lếu khi đi du lịch chia sẻ: “Vì ở gần cửa khẩu nên hàng hóa ở đây rất đa dạng, đáp ứng mọi nhu cầu du khách, thậm chí có những món mà tôi chưa nhìn thấy bao giờ”.
Bà Trần Thị Thuỳ Dung - Phó Chủ tịch UBND phường Lào Cai cho biết: "Ngay sau khi chợ Cốc Lếu được công nhận là điểm du lịch, chúng tôi chú trọng nâng chất lượng hàng hóa, văn hóa kinh doanh của tiểu thương, hướng tới kết nối hệ sinh thái chợ du lịch trên toàn quốc. Qua đó góp phần quảng bá hình ảnh chợ Cốc Lếu đến đông đảo người dân, du khách; đồng thời, khẳng định vị thế của chợ du lịch vùng biên nổi tiếng của Việt Nam".
Theo bà Ngô Thị Tuất, tiểu thương chợ Cốc Lếu, lâu nay, chợ Cốc Lếu đã trở thành điểm điểm du lịch - ẩm thực nên nhiều tiểu thương ở đây cũng phải học hỏi, nâng cao kỹ năng bán hàng, quảng bá văn hóa địa phương.
"Có thể khách du lịch ban đầu họ có tâm lý không mua ngay nhưng khi tiểu thương tư vấn, chia sẻ những câu chuyện về nguồn gốc món ăn, các loại đặc sản, cách chế biến khiến họ cảm thấy thích thú, sẵn sàng mua với số lượng lớn về để làm quà tặng" - bà Tuất nói.
Hiện Lào Cai có khoảng 200 chợ lớn, nhỏ đang hoạt động. Hệ thống chợ này được phân bổ rộng khắp các xã, phường nhằm đáp ứng nhu cầu giao thương và phát triển kinh tế địa phương.
Mới đây, Lào Cai đã ban hành Kế hoạch thực hiện Đề án số 07-ĐA/TU của Tỉnh ủy Lào Cai về “Xây dựng Lào Cai trở thành cực tăng trưởng, trung tâm kết nối giao thương kinh tế giữa Việt Nam và các nước ASEAN với vùng Tây Nam - Trung Quốc giai đoạn 2026-2030”. Địa phương xác định nhiệm vụ quan trọng là đẩy mạnh phát triển kết cấu hạ tầng thương mại; trong đó, tỉnh sẽ nâng cấp 05 chợ hạng II thành chợ hạng I; xây mới 26 chợ, gồm 03 chợ đầu mối nông sản; 23 chợ dân sinh; xây mới 10 siêu thị, 04 trung tâm thương mại và 200 cửa hàng tự chọn.
Ngoài ra, để tăng cường quản lý chợ trên địa bàn, tỉnh Lào Cai yêu cầu UBND cấp xã có trách nhiệm xây dựng kế hoạch và tổ chức xóa bỏ các điểm kinh doanh tự phát; tăng cường kiểm tra, giám sát, ngăn chặn tình trạng tái phát, góp phần lập lại trật tự kinh doanh và đảm bảo mỹ quan đô thị. Các địa phương chịu trách nhiệm toàn diện trong quản lý các chợ trên địa bàn, từ đầu tư xây dựng, tổ chức quản lý hoạt động kinh doanh đến quản lý, khai thác tài sản kết cấu hạ tầng chợ. Đồng thời, cấp xã có trách nhiệm ban hành nội quy chợ, phê duyệt phương án bố trí, sắp xếp điểm kinh doanh, xây dựng phương án giá dịch vụ sử dụng diện tích bán hàng và tổ chức kiểm tra, xử lý vi phạm./.
