Kết nối để bảo tồn, phát triển du lịch
Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông lần thứ IV tại tỉnh Điện Biên năm 2026 được tổ chức trong bối cảnh nhiều chủ trương, chính sách mới về bảo tồn, phát huy văn hóa các dân tộc thiểu số gắn với phát triển kinh tế, du lịch bền vững được triển khai.
Ông Trịnh Ngọc Chung, Cục trưởng Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam cho biết, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa phê duyệt Đề án 2342 về tổ chức định kỳ ngày hội, giao lưu, liên hoan văn hóa, thể thao và du lịch vùng đồng bào các dân tộc thiểu số theo khu vực và toàn quốc giai đoạn 2026-2035; Đề án 2345 về bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống, bản sắc văn hóa tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với du lịch và phát triển kinh tế. Cùng với đó, Nghị định 269 của Chính phủ quy định một số cơ chế, chính sách bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số đã có hiệu lực.
Các chính sách đều xác định rõ việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển kinh tế - xã hội và du lịch bền vững. Trong bối cảnh đó, Ngày hội văn hóa dân tộc Mông lần thứ IV tại Điện Biên không chỉ là dịp giới thiệu, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc Mông, mà còn tạo không gian để đồng bào Mông ở các địa phương gặp gỡ, trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm.
Theo ông Trịnh Ngọc Chung, từ những kinh nghiệm được chia sẻ tại Ngày hội, đồng bào có thể vận dụng phù hợp vào thực tiễn địa phương, qua đó gìn giữ các giá trị văn hóa và từng bước hình thành những sản phẩm văn hóa đặc sắc, hấp dẫn du khách.
Các nghề truyền thống, thủ công mỹ nghệ, hoạt động du lịch cộng đồng hay việc ứng dụng công nghệ trên các nền tảng số đều có thể trở thành những hướng đi để phát huy giá trị văn hóa gắn với phát triển kinh tế. Mục tiêu là để văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành nguồn lực cho phát triển bền vững.
Lấy trải nghiệm làm trung tâm
Ông Nguyễn Văn Đoạt, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên, cho biết các hoạt động văn hóa, nghệ thuật trong Ngày hội được xây dựng theo hướng lấy bản sắc và trải nghiệm làm trung tâm.
Đối với các hoạt động do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, tỉnh dự kiến thành lập đoàn gồm 62 nghệ nhân, diễn viên tham gia trình diễn nghệ thuật Khèn Mông; trình diễn, giới thiệu nghề truyền thống; liên hoan văn nghệ quần chúng và trình diễn trang phục truyền thống dân tộc Mông.
Đặc biệt, Không gian trải nghiệm văn hóa truyền thống dân tộc Mông sẽ không tổ chức theo hình thức trưng bày tĩnh. Người dân, đại biểu và du khách được xem, được nghe, trực tiếp tham gia và trải nghiệm, qua đó cảm nhận văn hóa Mông trong đời sống thực.
Các chương trình do tỉnh chủ trì cũng được xây dựng theo hướng mỗi hoạt động có một điểm nhấn riêng. Lễ khai mạc các hoạt động trong khuôn khổ Ngày hội tại Phố đi bộ Mường Thanh sáng 9/10 được xây dựng ngắn gọn, trang trọng, giàu bản sắc. Carnaval đường phố và đồng diễn nghệ thuật Khèn Mông dự kiến huy động khoảng 3.000 người, kết hợp 3 xe mô hình nghệ thuật với các đoàn diễu hành, nghệ nhân, diễn viên, lực lượng vũ trang, học sinh, sinh viên và quần chúng Nhân dân.
Chương trình nghệ thuật bế mạc với chủ đề “Sắc Mông hội tụ - Tinh hoa lan tỏa” dự kiến kéo dài khoảng 70 phút, với khoảng 200 diễn viên, bảo đảm trang trọng nhưng không nặng nghi lễ, giàu bản sắc nhưng không trùng lặp với chương trình khai mạc.
Không gian Ngày hội cũng được mở rộng từ sân khấu đến thể thao, ẩm thực và cộng đồng. Sáu môn thi đấu gồm bóng đá nữ 7 người, kéo co, đẩy gậy, tù lu, bắn nỏ và ném pa pao. Tỉnh dự kiến thành lập đoàn gồm 62 vận động viên, tham gia đủ 6/6 môn với 35 nội dung.
Tại Phố đi bộ Mường Thanh, không gian văn hóa, ẩm thực gồm 11 gian trưng bày, 1 gian của Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam và 11 gian hàng ẩm thực. Các không gian được yêu cầu thống nhất về tổng thể, thuận tiện cho tham quan nhưng vẫn thể hiện nét riêng văn hóa Mông ở từng địa phương, tránh trùng lặp.
Đáng chú ý, hoạt động tham quan, trải nghiệm Làng du lịch văn hóa dân tộc Mông tại Bản Lồng, xã Quài Tở sẽ gắn với chợ phiên, giao lưu văn hóa, trò chơi dân gian, sản phẩm du lịch cộng đồng, OCOP và ẩm thực. Qua đó, du khách không chỉ xem các chương trình nghệ thuật mà còn được đến với cộng đồng, gặp gỡ người dân và trực tiếp trải nghiệm đời sống văn hóa của đồng bào Mông.
Nhiều điểm mới trong tổ chức Ngày hội
Theo ông Trịnh Ngọc Chung, với tinh thần đổi mới và bám sát các nghị quyết, chủ trương của Đảng, Quốc hội, Chính phủ cũng như kế hoạch của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Ngày hội năm nay có nhiều điểm mới.
Trong đó, chương trình nghệ thuật khai mạc do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, tỉnh Điện Biên phối hợp thực hiện, với Nhà hát Ca Múa Nhạc Việt Nam được giao chủ trì triển khai. Chương trình có sự tham gia của nhiều ca sĩ, nghệ sĩ, hướng tới tạo những điểm nhấn mới, giàu bản sắc.
Một điểm mới đáng chú ý khác là việc tăng cường không gian trải nghiệm văn hóa. Tại Quảng trường 7/5 sẽ hình thành không gian trải nghiệm văn hóa dân tộc Mông, nơi người dân và du khách không chỉ được giới thiệu, chiêm ngưỡng, thưởng thức mà còn trực tiếp trải nghiệm các giá trị văn hóa của đồng bào Mông tại Điện Biên. Năm nay, bên cạnh các môn thể thao truyền thống, Ngày hội lần đầu đưa bóng đá nữ vào chương trình, tạo thêm không gian giao lưu, rèn luyện thể thao cho đồng bào.
Đặc biệt, các đoàn nghệ nhân của 11 tỉnh tham gia Ngày hội được yêu cầu lựa chọn những nghệ nhân có nhiều đóng góp trong bảo tồn, phát huy văn hóa dân tộc Mông. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch dự kiến tặng bằng khen, tôn vinh các nghệ nhân tiêu biểu; đồng thời để các nghệ nhân trực tiếp tham gia chương trình nghệ thuật khai mạc. “Chủ thể văn hóa” vì thế không chỉ xuất hiện như đối tượng được giới thiệu mà trực tiếp tham gia trình diễn, giới thiệu những giá trị mà mình đang nắm giữ, gìn giữ.
Cùng với đó, hoạt động trải nghiệm du lịch tại một bản của đồng bào Mông sẽ giúp giới thiệu những nỗ lực của người dân trong phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo, đồng thời bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.
Với những đổi mới trong cách tổ chức, ngày hội Văn hóa dân tộc Mông lần thứ IV không chỉ là nơi hội tụ và tôn vinh bản sắc mà còn hướng tới tạo ra những trải nghiệm văn hóa thực chất, tăng sự tham gia của cộng đồng và mở thêm hướng khai thác các giá trị văn hóa phục vụ phát triển du lịch bền vững.
